Gaat u latten, samenwonen of – zoals Brink & Storms – een boterbriefje halen? Een nieuwe liefde biedt kans op een weloverwogen nieuwe keuze. Wat voor ­relatie gaat het worden? Eén met vrijheid of nabijheid? Losjes of met een wettelijke verankering?

Latten

Een lat-relatie biedt de meeste vrijheid. Lat staat voor Living Apart Together: apart samenwonen. Ieder behoudt zijn eigen bedoening en de zeggenschap daarover. Dat maakt het regelen van de financiën in principe makkelijk. Als het huis van de één vaker wordt gebruikt dan dat van de ander, is het wel handig een paar afspraken te maken: de logé mag best meebetalen aan de boodschappen en de energie­rekening.

Latten heeft ook nadelen. Naarmate de afstand tussen beide woningen groter is, nemen reistijd en -kosten toe. Twee woningen aanhouden is bovendien duurder dan een huis delen. Ook kan latten gevolgen hebben voor de AOW- of Anw-uitkering. Want al vindt u zelf dat er geen sprake is van samenwonen, de Sociale Verzekeringsbank (SVB), die onder andere de AOW uitkeert, hanteert eigen regels om te bepalen of twee mensen alleenstaand zijn of niet. Lees meer hierover bij het onderdeel ‘Het inkomen’.

Samenwonen

Samenwonen gaat een stap verder. De een trekt bij de ander in of u gaat samen op zoek naar een nieuwe woning. Juridisch heeft samen­wonen nauwelijks consequenties. Het geeft recht op enkele fiscale voordelen wanneer het paar zich als fiscale partners laat aanmerken, maar daar houdt het mee op. Eigen afspraken kunt u vastleggen in een samenlevingscontract, bijvoorbeeld over het gebruik van bankrekeningen en de verdeling van spullen bij beëindiging van de relatie. Het is niet verplicht (wel raadzaam) een notaris in te schakelen bij het opstellen van een samenlevingscontract; die staat garant voor de rechts­geldigheid.

Bovendien is een notariële akte een voorwaarde om voor bepaalde regelingen in aanmerking te komen, zoals partnerpensioen of een hoge vrijstelling voor het successierecht. Een samenlevingscontract maken kost minimaal €300.

Trouwen of partnerschap

Het huwelijk is de meest gereguleerde relatievorm. Het geregistreerd partnerschap komt hier dicht bij in de buurt. Het grootste verschil tussen die twee is dat een huwelijk ook consequenties heeft voor de kinderen die uit het huwelijk voortkomen. Bij een geregistreerd partnerschap moet de vader zelf de erkenning van een kind regelen; bij een huwelijk hoeft dat niet. Voor het ontbinden van een geregistreerd partnerschap is bovendien geen rechter nodig.

Met een huwelijk of een geregistreerd partnerschap regelt u in één klap een enorm pakket aan rechten en plichten. U moet elkaar vanaf die datum onderhouden en na een scheiding misschien ook alimentatie betalen.
U bent fiscale partners voor de inkomstenbelasting, elkaars erfgenaam, en u geniet vanaf dag één een grote belastingvrijstelling ­(circa vijf ton) voor het successierecht als een van u overlijdt.

Meestal worden huis en haard ­automatisch gemeenschappelijk bezit, evenals geld op de bank-, spaar- en beleggingsrekening. Ook voor schulden worden beide echtelieden hoofdelijk aansprakelijk. De kosten van een huwelijk of geregistreerd partnerschap verschillen per gemeente en per tijdstip. Reken voor huwelijkse voorwaarden of partnerschapsvoorwaarden op minimaal €300.

Niet doen
Alles op z’n beloop laten omdat het met de nieuwe partner zo goed voelt. Liefde maakt blind.

Wel doen
Veel praten over elkaars verwachtingen en wensen. Laat u adviseren door een deskundige notaris.

Het inkomen

Samenwonen, trouwen, geregistreerd partnerschap: het heeft bijna altijd gevolgen voor een AOW- of Anw-uitkering, alimentatie en huur- en zorgtoeslag. Alimentatie voor een ex-partner (niet voor kinderen) kan hoger of lager worden als een van beide ex-partners onder één dak gaat wonen met een nieuwe relatie.

De AOW-uitkering gaat omlaag als twee alleenstaande AOW’ers gaan samenwonen of trouwen. In plaats van een AOW-uitkering voor alleenstaanden krijgen beiden voortaan een AOW-uitkering voor gehuwden, die bruto zo’n €300 lager is. Een eventuele Anw-uitkering wordt beëindigd, tenzij één van beiden zorg nodig heeft en dat ook de reden is voor het ­samenwonen. In dat geval wordt de Anw-uitkering ‘slechts’ verlaagd met zo’n €380 (bruto). Als de jongere partner van een AOW-ontvanger geen of een laag inkomen heeft, bijvoorbeeld doordat de Anw of alimentatie wegvalt, kan de AOW’er een toeslag aanvragen bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB).
AOW’ers en Anw’ers die niet volledig bij elkaar zijn ingetrokken, maar wel kosten van het huishouden (gedeeltelijk) met elkaar delen, worden door de SVB gezien als samenwonend. Voor hen is het dus aan te raden de financiën strikt gescheiden te houden!

Als twee personen samen op één adres staan ingeschreven, leidt dat er bijna altijd toe dat ze worden uitgeroepen tot toeslagpartners. Zes maanden samenwonen en een gezamenlijke huishouding voeren is hiervoor al genoeg. Voortaan telt voor het bepalen van de eventuele huur- of zorgtoeslag dan ook het inkomen van de ander mee.

Niet doen
Dingen voor elkaar betalen terwijl u niets regelt. Voor u het weet, hebt u volgens de SVB een gemeenschappelijke huishouding en worden uitkeringen gekort.

Wel doen
Minstens één dag uittrekken om de financiële gevolgen van samenwonen vooraf door te rekenen voor beide partners.

Het vermogen

Een huwelijk in gemeenschap van goederen regelt de erfenis meteen grondig: de langstlevende krijgt de beschikking over de hele nalatenschap. Gaat het om een tweede huwelijk en heeft de overledene kinderen uit een eerste huwelijk, dan hoeft de langstlevende hun erfdeel niet aan hen af te staan: de kinderen krijgen hun erfdeel pas in handen als ook de langstlevende overlijdt.

Samenwoners kunnen elkaar net zo goedverzorgd achterlaten, maar moeten wel een samenlevingscontract én een testament maken en tenminste zes maanden op hetzelfde adres ingeschreven staan. In een samenlevingscontract kunt u regelen dat gezamenlijke spullen het eigendom worden van de langst­levende. Eventuele kinderen kunnen roet in het eten gooien als ze hun legitieme portie opeisen. In dat geval is het veiliger elkaar tot erfgenaam te benoemen in een testament.

Hoeveel successierecht (erfenisbelasting) betaalt een samenwoner als de partner overlijdt? Met een samenlevingscontract bestaat na een half jaar al recht op de ruime vrijstelling die ook voor gehuwden geldt: ruim vijf ton. Voorwaarden zijn wel dat u elkaar hebt aangewezen als fiscaal partner en dat u op één adres staat ingeschreven. Zonder samenlevingscontract duurt het vijf jaar voordat samenwoners recht hebben op deze vrijstelling. In 2010 gaat een nieuwe wet op de erfbelasting in en veranderen de regels.

Geliefden met een latrelatie kunnen elkaar wel tot erfgenaam benoemen, maar van een ruime vrijstelling voor de erfenisbelasting is geen sprake. Voor de wet staat de lat-partner gelijk aan een gewone vriend of vriendin, met een vrijstelling van een schamele €1976 (vanaf 2010: €2000).

Niet doen
Lang wachten met het opstellen van een testament.

Wel doen
De kinderen inlichten over de te verwachten nalatenschap, zodat uw nieuwe partner hen niet tegen zich krijgt bij het verdelen van de erfenis.

Het huis

Als de één bij de ander in een huurhuis komt wonen, moeten de woonrechten van de nieuwkomer worden geregeld. Bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap is de partner automatisch medehuurder. Als de één overlijdt, mag de ander in het huis blijven wonen. Een samenwonende kan pas na twee jaar medehuurder worden. Gaat een stel samenwonen in een koophuis dat op naam staat van één van beiden, dan is het raadzaam een goede regeling te treffen.

Anders loopt de ander het risico door de erfgenamen uit het huis te worden gezet wanneer de eigenaar overlijdt. Een mogelijkheid is het huis op beider naam te zetten. Een dure grap, want de belastingdienst heft zonder pardon 6 procent overdrachtsbelasting over de helft van de waarde. Voor dat geld kunt u misschien beter trouwen in gemeenschap van goederen, want dan bent u geen overdrachtsbelasting verschuldigd.

Niet doen
Bij elkaar intrekken zonder iets zwart op wit te zetten.

Wel doen
Gaat u samenwonen, geef dit dan (schriftelijk) door aan de verhuurder, zodat u zo snel mogelijk medehuurder wordt.

Het pensioen

Ouderdomspensioen dat al tot uitkering is gekomen, blijft gewoon doorgaan, of de ontvanger nu alleen is, een latrelatie heeft, samenwoont of getrouwd is. Bij gescheiden partners blijft de verdeling van het ouderdomspensioen ongewijzigd als één van beiden een nieuwe relatie aangaat. Ook verandert er meestal niets aan de eventuele aanspraak op bijzonder partnerpensioen: het geldbedrag dat de ene ex maandelijks gaat ontvangen als de andere ex komt te overlijden, blijft gelijk. Enkele pensioenregelingen laten het partnerpensioen vervallen bij hertrouwen.

Niet doen
Lijdzaam afwachten wat u zult krijgen. Vraag hoe hoog uw pensioen zal zijn.

Wel doen
Meld uw nieuwe partner aan bij uw pensioenuitvoerder en vraag of deze in aanmerking komt voor een partnerpensioen.

Met medewerking van Lubbers en Dijk Notarissen en Pensioenkijker.nl