'Volgens ons woont u wel stiekem samen'

Waarom vindt de overheid het zo interessant om te weten of we samenwonen?
Twee gehuwden of samenwoners ontvangen samen 100 procent van het netto-minimumloon als AOW. Een alleenstaande krijgt 70 procent als AOW. Twee alleenstaanden die stiekem samenwonen, ontvangen samen dus 140 procent van het netto-minimumloon.

Mijn partner en ik hebben allebei een eigen huis. Dan kunnen we toch onmogelijk samenwonen?
Dat is een misvatting. De Sociale Verzekeringsbank (SVB), de instantie die onder andere de AOW uitkeert, is niet erg geïnteresseerd in het feit of u ieder een eigen woning hebt. Volgens de SVB kunt u ook met twee woningen samenwonen. Voor de SVB is het ‘voeren van een gezamenlijke huishouding’ essentieel. Voert u een gezamenlijke huishouding, dan woont u samen, ook als u beiden een eigen woning hebt. De SVB hanteert hiervoor twee criteria: u hebt uw hoofdverblijf op hetzelfde adres én u draagt zorg voor elkaar.

Wanneer is er sprake van een gezamenlijke huishouding?
De SVB geeft geen duidelijke grens tussen een latrelatie en een gezamenlijke huishouding. De regels zeggen niet hoeveel dagen per week, of hoeveel weken per jaar, twee mensen bij elkaar kunnen zijn binnen een latrelatie. De politiek wilde in het verleden die duidelijkheid niet scheppen en het ziet er niet naar uit dat er op korte termijn duidelijkheid komt. Daarom oordeelt de SVB van geval tot geval of er in de praktijk één hoofdverblijf is, en of u zorg draagt voor elkaar. Is bijvoorbeeld het water- en energieverbruik in het ene huis erg laag en in het andere veel hoger, dan is dat een aanwijzing dat de twee partners hetzelfde hoofdverblijf hebben. Of stel dat ze enkele dagen per week samen in de ene woning zijn en enkele dagen per week samen in de andere woning, dan kan dat ­samenwonen zijn.

En wanneer spreek je van zorgdragen voor elkaar?
Dat moet je ruim nemen. In de eerste plaats gaat dat om de financiële kant, zoals samen de boodschappen of de vakantie betalen. Of elkaars duurzame goederen gebruiken, zoals de caravan en de auto. Niet-financiële zorg gaat verder dan elkaar verzorgen bij ziekte. Een handje helpen in het huishouden telt al als zorg.



Ik neem aan dat de voorwaarden in het hele land hetzelfde zijn?
Dat zou je verwachten, maar nee: ze verschillen. De ANBO kent een voorbeeld van enkele jaren geleden. Een man woonde in het noorden van het land, zijn vriendin in het zuiden. Beiden hadden een uitkering van de SVB: de één had een nabestaandenuitkering (ANW), de ander AOW. Voor de ANW gelden voor het samenwonen precies dezelfde regels. De ene SVB-regio stelde onderzoek in en zette de nabestaandenuitkering stop omdat het stel zou samenwonen. De andere SVB-regio handhaafde de AOW voor ongehuwden, want hier luidde het oordeel dat het om een latrelatie ging.

Wil de SVB weten of we een (liefdes)relatie met elkaar hebben?
Nee. U woont volgens de SVB samen als u met iemand anders een gezamenlijke huishouding voert. Wie die ander is, doet niet ter zake. Het kan uw partner zijn, maar ook uw broer of zus, een kleinkind of een vriend. Er is één uitzondering en dat is als u in hetzelfde huis woont met een familielid in de eerste graad (dus uw kind, stiefkind, vader of moeder). Goed om te weten is dat u per definitie alleenstaand bent als u samenwoont met meer dan één meerderjarige persoon. Dan is er een meerpersoonshuishouden, en dat telt niet als samenwonen. Drie broers en zussen van 65 jaar en ouder die in hetzelfde huis wonen, zijn alleenstaand en ontvangen samen dus 210 procent van het minimumloon. Verhuist of overlijdt één van de drie, dan ontvangen de achterblijvers samen nog maar 100 procent.

Ze voeren dan immers wél een gezamenlijke huishouding. Trekt er iemand bij ze in, dan krijgt ieder weer 70 procent. Een alleenstaande AOW’er die een studerend kleinkind in huis neemt en een gezamenlijke huishouding gaat voeren, krijgt een lagere AOW. Neemt het kleinkind een medestudent mee, dan blijft de AOW op 70 procent van het minimumloon.

Mag ik wel een kamer verhuren?
Ja, maar dat moet u wel goed regelen. Het is eenvoudig als u een kamer verhuurt en verder niets gemeenschappelijk hebt; u eet bijvoorbeeld niet samen en doet ook de afwas niet voor de ander. U woont dan niet samen. Als u niet alleen de kamer verhuurt, maar ook voor bijvoorbeeld het eten zorgt, is het ingewikkelder. U moet dan een zakelijke relatie aangaan. Dat betekent dat u voor de woonruimte en de zorg een ­reëel bedrag rekent.

De verhuurde kamer moet ook geschikt zijn voor individuele bewoning. Stel dat u uw studerende kleindochter in huis neemt, dan moet zij u voor kost en inwoning evenveel betalen als bij een andere hospita. Dat betekent ook dat u de prijs regelmatig moet verhogen. Alles wordt immers duurder. Zet een zakelijke relatie altijd op papier en laat de betalingen via de bank verlopen, dan hebt u bewijzen in de vorm van de bankafschriften. De SVB heeft modelcontracten die u kunt gebruiken. De laatste eis van de SVB is dat u de inkomsten opgeeft aan de Belastingdienst, als dat in uw geval verplicht is.

Mag ik een zieke vriend tijdelijk in huis nemen?
Ja. U mag tijdelijk samenwonen als de omstandigheden u daartoe dwingen. Stel: u en uw partner hebben ieder een eigen woning. Omdat uw partner hulp nodig heeft, bent u tijdelijk zeer vaak bij elkaar. Volgens de SVB woont u dan samen, maar gebaseerd op een tijdelijk feit, namelijk de ziekte. In dat geval kan de SVB het oordeel met maximaal een half jaar uitstellen. Woont u binnen een half jaar weer apart en ziet u elkaar hooguit enkele keren per week, dan blijft u alleenstaand.



Wat als de ziekte van mijn partner langer duurt dan een half jaar?
In zo’n geval hebt u alleen recht op een alleenstaanden-AOW als u een zorgrelatie hebt. Daarvoor gelden strenge voorwaarden. In de eerste plaats geldt deze regeling alleen als u allebei 65-plus bent. Ook moet u allebei een eigen woning hebben en daarvoor de kosten betalen. Het zorgen voor elkaar moet ook de reden zijn dat u bent gaan samenwonen. De strengste voorwaarde is echter de mate van hulpbehoevendheid. Degene voor wie u zorgt, moet in aanmerking komen voor duurzame opname in een verpleeg- of verzorgingshuis.

Hij of zij moet duurzaam aangewezen zijn op hulp bij de meeste (of zelfs alle) dagelijkse levensverrichtingen of er moet constant toezicht nodig zijn. In de regels van de SVB betekent ‘duurzaam’ dat de medische situatie stabiel is, verslechtert of pas op heel lange termijn een beetje kan verbeteren. Samen­wonen vanwege een zorgrelatie is dus alleen mogelijk als de ander er erg slecht aan toe is, en er de komende jaren geen verbetering te verwachten is.

Mijn man en ik zijn getrouwd, maar wonen ieder in ons eigen huis. Hebben wij recht op alleenstaanden-AOW?
Nee. De ingewikkelde regels over gezamenlijke huishouding gelden alleen voor ongehuwden. Echtparen gelden altijd als gehuwd, tenzij ze van tafel en bed gescheiden zijn. Gehuwden die een eigen ­woning hebben maar regelmatig samen zijn, krijgen ieder een gehuwden-AOW.

Hoe kan de SVB weten of mijn vriend regelmatig over de vloer is?
Meestal krijgt de SVB een anonieme tip uit de omgeving, bijvoorbeeld van buurtbewoners, kennissen of ex-partners. Daarnaast controleert de SVB ook regelmatig gegevens uit de Gemeentelijke Basisadministratie om te zien of u niet samenwoont. Op basis van een tip kan de SVB onderzoek instellen. Als dan het idee ontstaat dat u een gezamenlijke huishouding voert, kan een sociaal rechercheur van de SVB bij u een huisbezoek afleggen.

Moet ik sociaal rechercheurs binnen­laten?
Nee, officieel hoeft dat niet. Maar als u een sociaal rechercheur de toegang weigert, is de kans groot dat ze denken dat u iets te verbergen hebt. Het onderzoek zal dan doorgaan. Als u stiekem samenwoont, kunnen sociaal rechercheurs dat ook op een andere manier achterhalen. Bijvoorbeeld door uw energieverbruik op te vragen.

Wat als de sociaal rechercheur mijn situatie verkeerd begrijpt?
Dat is het grote gevaar van een huisbezoek. Mensen kunnen de raarste dingen verklaren, zeker als zij zich overvallen voelen door een sociaal rechercheur, of als het gesprek of verhoor indringend is en lang duurt. Door vergissingen of onduidelijke uitleg kunt u als samenwonend worden aangemerkt. De rechter hecht de meeste waarde aan de verklaring die u het eerst hebt afgelegd. Een tweede verklaring, waarin u vergissingen rechtzet, legt bij de rechter minder gewicht in de schaal.

Wat gebeurt er als de SVB vindt dat we samenwonen?
U en uw partner moeten dan de te veel ontvangen AOW terugbetalen, inclusief boete. Dat kan om flinke bedragen gaan. Stel dat u twee jaar een latrelatie hebt die de SVB met terugwerkende kracht tot samenwonen bestempelt. Dan moet u ieder 24 keer (2x12 maanden) 20 procent van de alleenstaanden-AOW terugbetalen. Dat is ongeveer vijf keer het AOW-maandbedrag voor een alleenstaande. Het gaat soms om tienduizenden euro’s. Als de schade meer bedraagt dan €10.000, doet de SVB aangifte bij justitie.



Hoe vaak onderzoekt de SVB of er fraude is?
Niet vaak. In totaal zijn er in 2010 onder AOW’ers bijna vierduizend fraudeonderzoeken gedaan. Een derde ging over samenwonen. In zestig gevallen constateerde de SVB fraude; zeventien keer deed de SVB aangifte. Het is niet bekend welk deel daarvan om samenwoon-
fraude ging. Bij geconstateerde fraude gaat het in ongeveer twee van de drie gevallen om bewuste misleiding voor het financiële gewin. In één op de drie gevallen willen de partners hun financiële zelfstandigheid behouden, bijvoorbeeld omdat de relatie nog pril, instabiel of tijdelijk is. Zij willen daarom hun eigen woning niet opgeven, maar zijn wel vaak samen. Zij zien zichzelf niet als samenwoners, de SVB wel.

Lees ook:

• Meer ontslagen zonder advocaat
• Zorgverzekering 20 tot 30 euro duurder
• Goedkoper autorijden
• Als een mantelzorger even op adem wil komen...