Laat nabestaande goed achter

Jaarlijks verliezen zo’n 55.000 ­gehuwden hun partner. Meestal zijn het de vrouwen die overblijven. Volgens de meest recente cijfers (over 2006) worden jaarlijks 38.000 vrouwen weduwe en 17.000 mannen weduwnaar. Van deze 38.000 weduwen waren er 27.000 65 jaar of ouder. We staan er misschien niet graag bij stil, maar het zijn de harde cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Het wegvallen van de partner geeft natuurlijk in de eerste plaats veel verdriet vanwege het verlies. Maar het heeft ook grote financiële gevolgen. De weduwen van 65 jaar en ouder gingen er gemiddeld 25 procent op achteruit in besteedbaar inkomen. Bij de oudere weduwnaars is dat 17 procent.

Jongere weduwen hebben het nog zwaarder. In 2006 verloren 11.000 vrouwen jonger dan 65 jaar hun partner. Zij gingen er gemiddeld 27 procent op achteruit in inkomen. Dat is veel meer dan de mannen die voor hun 65ste weduwnaar werden: hun inkomen daalde met 13 procent.

Uitgaven dalen
Het besteedbaar inkomen is niet het enige dat verandert na het overlijden van de partner. Ook de uitgaven wijzigen. Aan boodschappen, kleding en energie zal minder worden uitgegeven. Bij het bezit van een eigen woning kunnen ook de woonlasten dalen als de overleden partner een levensverzekering had die (een deel van) de hypotheek aflost.

Het CBS becijferde dat door al die dalende kosten weduwnaars per saldo zelfs méér te besteden hebben dan toen hun vrouw nog leefde. Weduwnaars jonger dan 65 gaan er in koopkracht 10 procent op vooruit; weduwnaars boven de 65 zelfs 13 procent.

Bij vrouwen van 65 jaar en ouder blijft de koopkracht per saldo gelijk, terwijl vrouwen onder de 65 zo’n 2 procent inleveren. Dat klinkt niet erg dramatisch, maar achter dit kleine cijfertje gaat een wereld van aannames en gemiddelden schuil die voor u wel eens heel anders zouden kunnen uitpakken.

Een kwart minder
Zo gaat het CBS ervan uit dat een eenpersoonshuishouden ruim een kwart minder inkomsten nodig heeft om toch dezelfde koopkracht te behouden. ­Allerlei kosten gaan immers omlaag. Maar een weduwe in een duur huurhuis past niet in dit plaatje. Een koopwoning valt vaak geheel of gedeeltelijk vrij voor de nabestaande, maar een huurwoning niet.

Een weduwe in een huurhuis zal de volle huur moeten blijven betalen, zodat ze van haar toch al gedaalde inkomen relatief weinig overhoudt. Een situatie die ze vóór had kunnen zijn.
Als u wilt weten of u ook na het over­lijden van uw partner nog eens op vakantie kunt, of nog geregeld uit eten kunt gaan zonder dat u ieder dubbeltje moet omkeren, dan moet u uw zaken nu al op een rijtje zetten.
Uw te verwachten inkomen na een eventueel verlies van uw partner uitrekenen is niet moeilijk.

Als u de benodigde papieren bij de hand hebt, is het halve werk al gedaan. U hebt in elk geval de meest recente pensioenberichten van uw (vorige) werkgever nodig. Dan vult u stap voor een schemaatje zoals hieronder in. De verschillende onderdelen komen hieronder één voor één aan bod.

Toelichting op het schema:

1 ANW
Wie vóór 1950 is geboren maar nog geen 65 jaar is, heeft recht op een uitkering volgens de Algemene Nabestaanden Wet (ANW), die bruto €1058 per maand bedraagt plus €65 vakantiegeld; per jaar is dat dus €13.476. Deze groep wordt steeds kleiner, want over zeven jaar, in 2015, is iedereen die vóór 1950 is geboren 65 jaar of ouder. Vanaf dat jaar krijgt niemand meer een ANW-uitkering op grond van leeftijd. Gaan werken is dan het enige alternatief.

Eénoudergezinnen en arbeidsongeschikten krijgen wel een ANW-uitkering. De criteria: een kind onder de 18 jaar verzorgen of voor ten minste 45 procent arbeidsongeschikt zijn. Inkomen uit werk wordt (gedeeltelijk) op de Anw gekort. Wie bruto meer dan €2200 verdient, krijgt geen Anw. Wie minder dan €660 verdient, mag alles houden. Een bruto salaris tussen deze twee uitersten wordt gedeeltelijk op de Anw ingehouden.

De Sociale Verzekeringsbank kan vertellen hoeveel dat in uw geval zal zijn. Eventueel nabestaandenpensioen telt niet mee in deze berekening; dat mag u gewoon houden. Vul uw jaar­inkomen uit ANW in bij stap 1.

2 AOW
Bent u 65 jaar of ouder, dan krijgt u na overlijden van uw partner (in plaats van de AOW-uitkering voor paren) een AOW-uitkering voor alleenstaanden. Deze bedraagt €1000 bruto per maand plus €54 vakantiegeld. Dit vakantiegeld krijgt u in mei uitgekeerd over het hele jaar. Een volledige AOW-uitkering voor een alleenstaande per jaar komt op €12.648. Vul dit bedrag – als u hiervoor in aanmerking komt – in bij stap 2.

3 Nabestaandenpensioen werkgever(s)
Als werknemer bouwt u naast ouderdomspensioen vaak ook nabestaandenpensioen op bij een pensioenfonds of verzekeraar. U ontvangt jaarlijks een overzicht van het bij elkaar gespaarde pensioen én het eventuele nabestaandenpensioen. Dat is wettelijk verplicht. Van uw vorige werkgever(s) krijgt u meestal eens in de vijf jaar een overzicht. Pak de pensioenoverzichten erbij en noteer de verzekerde bedragen voor het nabestaandenpensioen bij stap 3.

Samenwonenden. Voor samenwonenden gelden soms aanvullende eisen voor toekenning van een nabestaandenpensioen, zoals een samenlevingscontract of fiscaal partnerschap. Informatie vindt u in het pensioenreglement.

Pensioengat. Doorgaans bedraagt het nabestaandenpensioen 70 procent van het te bereiken ouderdomspensioen. Als het ouderdomspensioen aan de lage kant is, bijvoorbeeld door een pensioengat of door een ongunstige pensioenregeling, dan pakt het nabestaandenpensioen ook laag uit. Hierbij is het begrip ‘franchise’ van belang: het bedrag waarover een pensioendeel­nemer geen pensioen opbouwt omdat hij dat later als AOW zal krijgen.

Een voorbeeld. Een werknemer verdient €45.000. De pensioenregeling hanteert een franchise van €20.000. De werk­nemer bouwt dus pensioen op over €25.000. Na een volledige diensttijd (wat al zeldzaam is) bouwt hij 70 procent ouderdomspensioen op: €17.500. Het partnerpensioen bedraagt daar nog eens 70 procent van: €12.250. Dat is nog maar 27 procent van het oorspronkelijke salaris van €45.000!

Geen rechten na pensionering. Maar het kan nog erger, namelijk als er bij vorige werkgevers helemaal geen nabestaandenpensioen is opgebouwd. Ongeveer de helft van de pensioen­regelingen kent alleen een nabestaandenpensioen op risicobasis, dat alleen uitkeert zolang de deelnemer premie betaalt. Na pensionering houdt het recht op nabestaandenpensioen botweg op, net als bij verandering van baan én van pensioenfonds.

Nieuwe werkgever, nieuwe kans op nabestaandenpensioen? Jawel, maar het nieuwe pensioenfonds telt daarvoor alleen het stukje pensioen mee dat vanaf de datum van indiensttreding nog te bereiken valt. Veel minder dus.
Anw-hiaatpensioen. Sommige pensioenregelingen voorzien in een Anw-hiaatpensioen (of tijdelijk nabestaandenpensioen) om het gemis aan Anw te compenseren. Dit gemis kunt u bijvoorbeeld oplopen als u na 1950 bent geboren. Vul ook dit bedrag in bij stap 3.

4. Salaris
Vul de eigen verdiensten (bruto jaarinkomen) van de achterblijvende partner in bij stap 4.

Is het voldoende?
Nu kunt u de bedragen optellen in het schema. Het bedrag onder de streep is het bruto inkomen na overlijden van de partner. Het is waarschijnlijk minder dan het huidige, gezamenlijke inkomen. Bedenk dan dat allerlei kosten ook dalen, met gemiddeld 25 procent. Is het te verwachten inkomen toch lager dan u nodig denkt te hebben? Dat hoeft geen ramp te zijn. In de berekening zijn enkele mogelijkheden niet meegenomen die voor extra inkomsten kunnen zorgen.

Levensverzekering. Misschien hebt u een levensverzekering, overlijdens­risicoverzekering, of een lijfrenteverzekering (koopsompolis) die uitkeert bij in leven zijn maar ook bij overlijden. Hiermee kunt u uw inkomen aanvullen.

Inruilen ouderdomspensioen
Het ‘inruilen’ van ouderdomspensioen voor meer nabestaandenpensioen kan ook uitkomst bieden. Dat kan wanneer de pensioendatum nog niet is bereikt en het nabestaandenpensioen op risico­basis is verzekerd.
Sinds dit jaar is het pensioenfonds in dit geval verplicht hun deelnemers de vraag voor te leggen of ze een spaarpotje willen aanleggen voor nabestaandenpensioen in ruil voor een lager ­ouderdomspensioen.

Gaat de pensioendeelnemer hier niet op in, dan is er na de pensioendatum géén nabestaandenpensioen verzekerd. Er is geen handtekening van de partner nodig om een aanbod van het pensioenfonds voor meer nabestaandenpensioen af te wijzen. Als u wel wilt ruilen, is die handtekening wel nodig.

Eigen huis
Ook een bijna afbetaald eigen huis biedt mogelijkheden voor inkomensaanvulling, bijvoorbeeld door een krediethypotheek. Bovendien is aan het eigen huis vaak een levensverzekering gekoppeld die tot uitkering komt als de verzekerde overlijdt. De ­hypotheeklasten gaan daardoor omlaag of houden zelfs helemaal op.

Gescheiden?
Bent u gescheiden, dan krijgt uw ex-partner een deel van het nabestaandenpensioen als u overlijdt. Andersom kunt u aanspraak maken op een deel van het nabestaandenpensioen via de pensioenregeling van uw ex-partner als deze overlijdt. Als het nabestaandenpensioen op risicobasis was verzekerd, vervalt dit bij scheiding.

Getrouwd na pensioendatum?
Als u bent getrouwd na uw pensioen­datum, dan heeft uw partner geen recht op ­nabestaandenpensioen via uw pensioenfonds.