Vader leidde vijftien jaar een dubbelleven

"Ik ben een nakomer uit een gezin van vijf kinderen. Mijn broers en zussen waren de deur al uit toen ik kind was. We komen uit een streng gereformeerd gezin. Mijn moeder was een lieve, maar onderdanige vrouw. Mijn vader een autoritaire, strenge man. Ze waren samen niet erg gelukkig, leefden zo’n beetje langs elkaar heen. Mijn vader had een drukke baan en bekleedde daarnaast belangrijke functies binnen de kerk. Hij was onder meer ouderling. Eentje die er een hoge moraal op nahield. Het was zo’n man die altijd precies wist te vertellen wie en wat wel of niet deugde. Tegenspreken had geen enkele zin, dat duldde hij niet. Ik herinner hem vooral als een afwezige factor in mijn jeugd. Hij was bijna nooit thuis. Was hij er wel, dan zat hij met zijn hoofd ergens anders. Een hechte band hadden we niet en hebben we ook nooit gekregen. Het werd me – toen ik ouder werd – niet in dank afgenomen dat ik me afzette tegen de kerk en geen belijdenis wilde doen. Ik was blij toen ik op mijn achttiende op mezelf ging wonen."

"Onbewust wíst ik als kind al dat er iets niet klopte bij ons thuis. Mijn vader ging wel erg vaak op kerkbezoek bij een weduwe in het dorp. Zogenaamd om haar te steunen, maar ik wist beter. Ik heb dat onbehaaglijke gevoel nooit uitgesproken. Elk kind wil graag een vader waar hij trots op kan zijn, waar hij op kan steunen en een betekenisvolle relatie mee heeft. Dus als iets dat beeld verstoort, probeer je het als kind bewust of onbewust weg te drukken. En dat is wat ik mijn hele leven heb gedaan, tot mijn vader op zijn oude dag plotseling ziek werd. Met spoed moest hij worden opgenomen in hetzelfde verpleeghuis waar mijn dementerende moeder een paar jaar eerder naartoe was gegaan.

Een oudere zus van me ruimde hun aanleun­woning leeg en ontdekte iets schokkends. Ze vond aantekeningenboekjes, agenda’s en brieven waaruit bleek dat mijn vader een heel ander leven leidde dan wij allemaal dachten. Hij had dingen gedaan die haaks stonden op wat hij altijd met de mond beleed. Zo bleek hij vijftien jaar lang een buitenechtelijke verhouding te hebben gehad en bezocht hij prostituees en ­casino’s. Hij leidde een echt dubbelleven.
Voor de kinderen van die andere vrouw was hij meer een vader geweest dan voor mij. Met hen had hij wél iets opgebouwd. Op hun school was hij wél wezen praten toen het niet goed ging. Hij had zelfs in hun huizen geklust. Dát kwam hard aan. Vooral omdat ik zelf zo graag een vader-zoonrelatie met hem had gehad en mezelf min of meer de schuld had gegeven dat dát ons niet was gelukt. Op dat moment zakte mijn vader voor mij door het ijs. Van respect voor hem bleef niks meer over."

"Hoe had hij de boel zo kunnen bedriegen? Uitgerekend hij, die eerlijkheid als christelijke norm propageerde. We konden het hem niet meer vragen. Mijn vader was niet meer aanspreekbaar, niet meer helder. Dat wat ik nog van hem wilde, namelijk antwoord op vragen en eindelijk die erkenning, ging niet meer. Wat had ik een spijt dat ik hem niet eerder was gaan opzoeken om dingen te vragen, zaken uit te praten. Ik had veel eerder het onbespreekbare bespreekbaar moeten maken. De nacht voor zijn overlijden heb ik bij hem gewaakt. Ik zat daar aan het voeteneinde en keek hem lang aan. Pas toen heb ik hem verteld wat ik van hem vond, hoe ik mijn jeugd had beleefd, hoe eenzaam ik me soms voelde en wat dat uiteindelijk met me heeft gedaan. Dat luchtte op. Al hoopte ik zélfs toen nog – tegen beter weten in – op iets van een reactie."

"Het geheim dat opdook voor mijn vaders dood heeft een behoorlijke stempel gedrukt op de rouwverwerking. Mijn broers en zussen rouwden allemaal op een andere manier. Kon de een nog iets van begrip voor hem opbrengen, voor de ander was wat hij had gedaan ontoelaatbaar. We gunden elkaar die denkruimte, dat was mooi. Ikzelf was boos en verdrietig tegelijk, er was eigenlijk geen plek voor rouw. Pas na een tijdje werd ik iets milder en ging ik mezelf afvragen: waarom heeft mijn vader geleefd zoals hij leefde? Ook bij mijn broers en zussen speelde die vraag en samen hebben we geprobeerd het leven van mijn ouders te reconstrueren. Dan kwamen we met z’n allen bij elkaar en haalden we herinneringen op. Iedereen had zijn eigen verhaal en gaandeweg werd de familiepuzzel steeds completer. Daardoor groeiden we ook weer naar elkaar toe. Ik vond het fijn toen een broer tegen mij zei: ‘Jammer dat ik vroeger niet wat meer oog heb gehad voor mijn jongste broertje. Je moet wel eenzaam zijn geweest.’"

"Ik ben nog een stapje verder gegaan. Ik heb mezelf afgevraagd: hoe eerlijk en oprecht ben ik zelf eigenlijk? Ik had in die periode problemen in mijn huwelijk en vroeg mezelf af of ik moest blijven of weggaan. Speelde ik ook geen toneel? Ik probeerde vooral eerlijk te zijn en besloot te scheiden. Een moeilijke keuze, maar ik kon niet anders. Ik was niet gelukkig. Natuurlijk was er schuldgevoel richting de kinderen. Maar ik wilde beslist niet dat de geschiedenis zich zou herhalen, dus voor hen zou ik een goede vader zijn. Dankzij goede afspraken met mijn ex-vrouw is dat aardig gelukt.

Terugkijkend ben ik blij dat het geheim van mijn vader aan het licht is gekomen. Ik schaam me niet voor hem, maar ben ook niet trots op mijn vader. Waarschijnlijk had hij met zijn geheim willen sterven, maar heeft de ziekte hem ingehaald. Dat blijft gissen. Aan zijn verhaal valt niks meer te veranderen. Het enige wat ik heb kunnen doen, is mijn lessen eruit trekken voor het nu.

Ik heb van de hele geschiedenis geleerd dat je keuzes moet maken in het leven. Het was beter geweest als mijn vader vroeger ook had gekozen. De dingen die hij deed, waren niet met elkaar te verenigen. Hij leefde met een dubbele moraal. Als hij had gekozen, was ik wellicht nog trots op hem geweest. Ook al had hij iets gekozen waar ik het zelf niet mee eens was. Hij had dan in elk geval ergens voor gestaan.”

Op verzoek is de naam van de geïnterviewde gefingeerd.