Landgoed Huis ter Heide: lang leve de natte heide

Het ís nog geen voorjaar, maar de lente zit in de lucht. De uilen hebben al jongen en vliegen in de schemering en het donker af en aan met voedsel. De ganzen zijn onrustig. De rui zit erop, ze bereiden zich voor op de terugtocht naar het noorden. En bij de wilgen langs de waterkant ­laten de eerste hommels en vroege bijen zich al zien.

Diversiteit typeert landgoed Huis ter Heide bij het Brabantse De Moer. “Bos en akkers op de hoge droge grond, plassen en heide in de laagte”, zegt Frans Kapteijns, boswachter voor Natuurmonumenten. “Eeuwenlang werd in deze omgeving veen afgegraven voor de turf, die als brandstof werd gebruikt. Die turf werd via vele turfvaarten naar Tilburg gevoerd. In veel namen leeft die geschiedenis nog voort. Zo betekent moer, van De Moer, veenmoeras.”

Toen het gedaan was met de turfwinning ontstonden grote heidevelden waar schapen graasden. Hun mest, vermengd met heideplaggen, was noodzakelijk om de akkers te bemesten. Om een hectare akkerland op de arme zandgronden vruchtbaar te houden, was dertig hectare heide nodig. Maar toen rond 1850 de kunstmest werd uitgevonden, was de heide overbodig en werd bos aangeplant. Daarmee was meer geld te verdienen.

In 1864 werd villa Huis ter Heide gebouwd. De eigenaren genoten hier van de opbrengsten van de houtverkoop.
De natte heide die na de bosaanplant nog was overgebleven, verdween rond 1940 alsnog door verdroging. Juist die heide wil Natuurmonumenten in ere herstellen. Het dichtbegroeide Leikeven is in de jaren ’90 weer opengegraven; de maïsakkers en het grasland maakten plaats voor voedselarme zandgrond, waar nu klokjesgentiaan, zonnedauw, veenpluis en dopheide groeien. Ook de lobelia is, zoals vurig werd gehoopt, weer terug. In herfst en winter is het ven een pleisterplaats voor tientallen vogelsoorten, vooral eenden en ganzen. Rond het watertje graast een kudde Schotse Hooglanders. Door hun ‘maaiwerk’ wordt voorkomen dat snelgroeiende grassen en boompjes de overhand krijgen en zeldzame planten weer verdwijnen. Frans Kapteijns: “Nietsvermoedend loop je in het bos en dan zie je opeens deze prachtige open vlakte.”

Praktische informatie
Huis ter Heide ligt tussen De Moer en Loon op Zand.
• Met de auto: volg vanaf de N261 (Waalwijk-Tilburg) de borden naar De Moer. Parkeren in De Moer achter café-restaurant ’t Moaske.
• Met OV: vanaf NS-station Tilburg is het 12 kilometer fietsen naar De Moer. Of neem de buurtbus uit
Loon op Zand of Kaatsheuvel (op afroep).
• Wandelen: vanaf de parkeerplaats bij ’t Moaske is het 300 meter teruglopen naar het begin van de wandel­routes. Door het bosgebied van het noordelijke gedeelte van Huis ter Heide loopt een 4,5 kilometer lange ­route (blauw). In het zuidelijke gedeelte zijn op dit moment nieuwe routes in de maak, maar u kunt er altijd wandelen. Villa Huis ter Heide wordt bewoond en is niet toegankelijk.
• Honden: welkom, mits aangelijnd.
• Meer informatie: www.natuurmonumenten.nl.