Rouwen: misverstanden over verlies verwerken. Wat is uw ervaring?

'Als je een verlies wilt verwerken, moet je erover praten'. Plus Magazine zet acht misverstanden over rouwen en verliesverwerking op een rijtje. Wat is uw ervaring met het verwerken van een verlies?

MISVERSTAND
Rouwen doe je pas als iemand dood is

Dat is niet zo. Is er sprake van een ziekbed – een geliefde heeft bijvoorbeeld kanker of Alzheimer – dan begint het rouwproces eerder. Een gezond iemand zien aftakelen, zorgt vaak voor veel verdriet. Je rouwt om het verlies van je geliefdes gezondheid, van de mens die hij/zij ooit was en van jullie leven samen. Dit wordt ook wel ‘anticiperende rouw’ genoemd. Vooral mantelzorgers – degenen die de zieke verzorgen – hebben er last van.

De omgeving begrijpt deze vorm van rouw vaak niet goed (‘Wat zeur je nou, hij/zij leeft toch nog’), waardoor mensen zich eenzaam en geïsoleerd kunnen voelen. Uit onderzoek van de Universiteit van Indianapolis blijkt zelfs dat mantelzorgers meer worden gekweld door hun anticiperende rouw dan door de vaak zware verzorgingstaken of het gebrek aan praktische steun.

MISVERSTAND
Na een paar maanden rouwen moet je de draad weer oppakken

Dat is helemaal niet nodig. Gaat het om iemand aan wie je sterk gehecht bent – een kind of partner – dan kost dat meer tijd. Uit onderzoek van de Duke University in de Verenigde Staten blijkt dat de meeste mensen pas drie maanden na het overlijden van hun partner de diepste dip hebben. Daarna gaat het langzaam beter. Uit ander Amerikaans onderzoek, van de Ohio State University, blijkt dat er rond de vijfhonderd dagen na het overlijden een soort keerpunt ontstaat: na die vijfhonderd dagen voelen mensen zich gemiddeld genomen een stuk beter dan daarvoor.

Hoewel de tijd het grootste deel van de wond vaak heelt, laten veel verliezen zich nooit helemaal verwerken. Psychologe Leoniek Wijngaards doet aan de universiteit van Utrecht onderzoek naar rouw: “Ook na veel jaren kan het gemis nog groot zijn. Wel wordt op een gegeven moment de acute rouw – het niet kunnen begrijpen en accepteren dat het gebeurd is – minder. Maar het leven wordt nooit meer hetzelfde. Kun je je leven na een tijd weer op een zinvolle wijze voortzetten, met daarin een plaats voor het overlijden, dan heb je het op een goede manier verwerkt.”

MISVERSTAND
Het wordt vanzelf beter...

Helaas is dat niet altijd het geval. In zijn boek ‘Psychologische hulpverlening aan ouderen’ onderscheidt psycholoog Huub Buijssen een aantal vormen van zogeheten gecompliceerde rouw. Bijvoorbeeld als mensen na een aantal jaren nog steeds even intens rouwen als in het begin, of rouwgevoelens (on)bewust onderdrukken en vermijden. Gecompliceerde rouw zorgt voor veel psychische klachten en kan uitmonden in een chronische depressie. Het risico op gecompliceerde rouw is het grootst voor mensen met een slechte gezondheid, mensen die weinig steun uit hun omgeving ervaren en mensen die weinig zelfvertrouwen hebben. Ongeveer 15 procent van de nabestaanden heeft last van gecompliceerde rouw en heeft professionele hulp nodig. Wie in zijn leven gevoelens bij kleine verliezen – een dode cavia of overleden ver familielid – durft te uiten of geleerd heeft te uiten, heeft later minder kans op gecompliceerde rouw bij een groter afscheid.

MISVERSTAND
Het is niet normaal als je tegen iemand praat die overleden is

Dat kan juist heel goed zijn. Psychologe Leoniek Wijngaards: “Vroeger dacht men dat je na het overlijden alle banden met de overledene moest verbreken om het overlijden echt te kunnen verwerken. Tegenwoordig is het idee juist dat een band houden met de overledene positief kan werken.”

Uit onderzoek van de universiteit van Liverpool blijkt dat nabestaanden die tegen hun overleden partner praten, zich beter voelen dan degenen die dat niet doen. Het gevoel dat de ander er nog is, kan troost geven en helpen de overgang te maken naar een leven zonder partner.

Maar dit geldt niet voor iedereen. Uit onderzoek van de universiteit van Bergen (Noorwegen) blijkt namelijk dat mensen die de aanwezigheid van wijlen de partner als extreem positief of extreem negatief ervaren, juist meer problemen hebben.

Psychologe Martine Delfos, schrijfster van ‘De schoonheid van het verschil’: “In beide gevallen hebben mensen moeite om het overlijden te accepteren. Ze staan niet met beide benen in de realiteit of zitten nog vol spijt- of schuldgevoelens.” 

MISVERSTAND
Om verlies te ver­werken, moet je er veel over praten

Niet per se. Of praten de juiste manier is om verlies te verwerken, hangt bijvoorbeeld af van de vraag of je een man of een vrouw bent.
Psychologe Martine Delfos: “Mannen zijn meer dan vrouwen geneigd hard te gaan werken of te sporten. Vrouwen proberen het probleem juist vaak te verwerken door te praten en steun te zoeken bij anderen.”

Het verschil tussen mannen en vrouwen in rouwen kan tot huwelijks­problemen leiden als bijvoorbeeld een kind overlijdt. Delfos: “Dat verschil in rouwgedrag kan partners uit elkaar drijven, juist op het moment dat ze elkaar het meest nodig hebben. Denkt de man: ze blijft er maar over doorgaan, terwijl de vrouw denkt: hij vlucht in zijn werk!”

De waarheid is dat praten én werken zinvolle strategieën zijn om de pijn te verlichten. Het gaat er niet zozeer om dat partners precies hetzelfde rouwen, maar dat partners van elkaar accepteren dat ze het elk op hun eigen manier doen.

MISVERSTAND
Het maakt niet uit of iemand plotseling of na een langdurig ziekbed overlijdt

Dat maakt wel uit. Leoniek Wijngaards: “Alhoewel het verlies even groot blijft, ongeacht hoe iemand overleden is, is de schok groter als het overlijden plotseling is.”

Is een geliefde omgekomen als gevolg van een misdaad of ongeluk, dan kunnen nabestaanden zelfs kampen met een posttraumatische stressstoornis, vooral als ze zelf aanwezig waren bij het ongeluk. Nabestaanden kunnen maanden- of zelfs jarenlang last hebben van nachtmerries, flashbacks, ­depressieve gevoelens, ernstige prikkelbaarheid en hevige schrikreacties. Komt daarentegen een sterfgeval niet (helemaal) onverwacht, bijvoorbeeld door een ziekbed, dan hebben mensen de gelegenheid om al voor het overlijden afscheid te nemen en het verlies deels te accepteren. Dat geeft ze een ‘voorsprong’ in de rouwverwerking. Maar een ziekbed moet ook weer niet te lang duren. Psycholoog Huub Buijssen: “Vaak zien we bij ouderen dat een langdurig ziekbed van de partner hun krachten sloopt; men is helemaal leeg en op als het echte rouwproces nog moet beginnen.”

MISVERSTAND
‘Gezonde’ rouw verloopt volgens een vast patroon­

Dat is niet waar. Wel zijn er verschillende fasen te onderscheiden in het rouwproces. In haar boek ‘Lessen voor levenden’ onderscheidt de wereldberoemde, in 2004 overleden, psychiater Elisabeth Kübler-Ross vijf van deze stadia; 1: ontkenning, 2: woede, 3: marchanderen (‘stel dat … was gebeurd?’), 4: depressie, en 5: acceptatie. Als rouwende hoef je echter niet per se alle fasen te doorlopen, of dat in een vaste volgorde te doen: er is geen vaststaand plan of schema om van verdriet te helen, aldus Kübler-Ross.

Acceptatie van het verlies heeft vaak ook nog zingeving tot gevolg. Over haar eigen rouw – twee miskramen en het overlijden van haar ex-man – zei Kübler-Ross bijvoorbeeld: “Nu besef ik dat mijn levenswerk niet mogelijk zou zijn geweest als die droevige speling van het lot me niet een bepaalde kant op had gestuurd.”

MISVERSTAND
Een verlies is altijd ­alleen maar negatief

Dat is niet waar. Hoewel het overlijden van een geliefde zeer pijnlijk is, kun je er emotioneel en psychisch ook van groeien. Een moeder van wie het kind overleed: “Sinds de dood van mijn zoon ben ik een stuk milder geworden voor anderen. Ik veroordeel mensen minder snel. Ik heb geleerd dat iedereen zijn redenen heeft om iets te doen. Wel had ik het graag op een andere, makkelijker manier geleerd.”

Volgens de Amerikaanse psychiater Irvin Yalom, schrijver van ‘Tegen de zon in kijken’, zorgt het overlijden van een geliefde er vaak voor dat mensen wakker worden geschud. Ze realiseren zich opeens wat écht belangrijk is in het leven: hun relaties met anderen, de natuur, vriendschap en liefde. Yalom: “In een dergelijke gemoedstoestand nemen mensen zich voor om alleen nog maar dingen te doen die ze echt belangrijk vinden en waar ze helemaal achter staan. Ze durven (eindelijk) ­radicale beslissingen te nemen die hun leven ten goede komen.”

Meer weten?

Boek: ‘Over rouw: de zin van de vijf stadia van rouwverwerking’ van Elisabeth Kübler-Ross & David Kessler. Uitg. Ambo-Anthos, €19,95.
CD: ‘Stil verdriet’ (cd-luisterboek) van Manu Keirse. Uitgeverij Terra-Lannoo, €12,95.
Website: http://www.verliesverwerken.nl/ (website van de Landelijke Stichting Rouwbegeleiding).

Uw ervaringen?

  • Wat zijn uw ervaringen met rouwen? Klik op de knop 'Reageer' onder dit artikel en deel uw ervaringen met andere lezers!
  • Plus Magazine
Trefwoorden:

Reactie toevoegen

Bij het indienen van dit fomulier gaat u akkoord met het privacybeleid van Mollom.

7 Comments

Praten over je gevoelens is zeker niet slecht, maar gevoelens kunnen (nog) beter 'doorvoeld' worden. Ervaar de pijn, voel het verdriet. Een schrale troost: Verdriet en pijn zijn de keerzijde van liefde. Hoe groter de liefde, hoe meer pijn en verdriet als die liefde niet meer beantwoord wordt.

Hallo allemaal
Ook ik zit in een voor mijn gevoel bijna niet te sturen bootje.
Mijn man is na een zich niet prettig voelen ,werd geweten aan stress op het werk overleden aan die welbekende ziekte die geen deur voorbij gaat lijkt het wel.
Ik houd mijzelf voor dat we ons gelukkig mogen prijzen omdat we toch de kans hebben gekregen om op een heel bijzondere manier afscheid van elkaar te nemen.
We waren 34jaar getrouwd en erg ondernemend en gelukkig met onze kinderen en eerste kleinkind
Door het veranderen van mijn man twee jaar geleden ,de stress (niet dus) had ik al het gevoel de persoon die er altijd was en mij door en door kende te zijn kwijtgeraakt.
Dacht wanneer komt dit weer goed .
Heb geprobeerd om toen we wel te horen kregen dat het darmkanker met uitzaaiingen was hulp te krijgen van maatschappelijk werk omdat ik zo graag wilde dat het laatste stukje wat we nog hadden ook fijn zou zijn in onze herinnering
Gelukkig is dit gelukt terwijl we maar twee keer konden praten bij maatschappelijk werk door het onverwachts snel in gezondheid achteruit gaan
Bijna een week wisten we dat hij ook tumoren in de hersenen had en deze week betekende wanneer hij heldere momenten had heel veel knuffelen en praten .
Hij was heel rustig en kon goed vertellen hoe hij iets zag en voelde .
Deze week werd ons nog gegeven want hij was toen de diagnose kwam meteen weggevallen en twee dagen niet aanspreekbaar geweest
Het is nu vier maanden geleden en ik voel me erg verdrietig maar ook dankbaar dat ik deze man in mijn leven heb gehad al had hij nog wel 25jaar mogen blijven .
Terwijl ik dit op papier zet vloeien er tranen maar ook dat kan prettig zijn ,gewoon even lekker van je af janken .
Verder heb ik geleerd om een keuze te maken in wat je aan iemand verteld die b.v . In de supermarkt of op het schoolplein aan je vraagt hoe gaat het
Je kunt dan niets zeggen en diegene wil op dat moment ook niet horen wat je zegt is mijn mening (geen tijd ,kinderen komen er al aan) of oh is het al weer zo laat.
Kies zelf je medemens uit waarvan jij denkt die kan luisteren ,en bel en zeg ik heb behoefte aan een knuffel zullen we een avond afspreken .
Iemand die het niet ervaren heeft kun je natuurlijk niets verwijten maar het maakt je zo onbegrepen als je niet de juiste mensen om je heen hebt ,zoekt
Zeg dit ook duidelijk.
Ik heb een super lieve schoonzus b.v. waar ik van alles meedoe maar haar antwoord was toen ik zei dat het nu even niet zo goed ging .hoe kan dat nu het ging toch goed had je al gezegd en dan stort er nog een wereld in ,kan zij niets aan doen maar ik weet nu dat deze persoon een lieverd is met wie ik op dat moment nog niet met mijn gevoelens kon delen.
Ik kan vanuit dewelke een ieder alleen maar veel kracht wensen en hopen dat als je dit gelezen hebt je ook even hebt kunnen huilen en dat dat opgelucht heeft en misschien zat er voor jou een bruikbaar advies bij
Gr hermien

Jammer dat de auteur uitgaat van het verouderde concept van de rouwstadia van K.Ross ipv de rouwtaken van W. Worden.

Ik ben Magda en heb mijn man 31 januari 2014 verloren een ingrijpende gebeurtenis. Eerst word je geleefd omdat alles geregeld moet worden en je vrijwel geen tijd voor jezelf krijgt je kinderen die voordurend bij je zijn om je te steunen en familie en vrienden. Mijn man leed aan hartfalen voelde zich al heel lang niet goed maar had een enorme angst voor ziekenhuizen temeer omdat we drie familieleden zijn verloren door medische blunders te weten mijn ouders en een jongere broer van mijn man. Hierdoor was zijn vertrouwen zo geschaad dat hij verkoos om niet meer voor controle naar het ziekenhuis te gaan. Dit was wel nodig want hij was diabeet. Maar in 2004 overleed in juni mijn moeder en in october van hetzelfde jaar zijn broer op 51 jarige leeftijd. Mijn Herman was net 65 jaar geworden in october 2013 we hebben een eigen bedrijf waar hij zich met hart en ziel voor heeft ingezet. De kinderen een dochter van nu 38 en een zoon van 34 jaar beiden werkzaam in ons bedrijf hebben de draad aardig weer op gepakt wat ook moet want ze dragen nu immers een grote verantwoordelijkheid voor het bedrijf en personeel. Maar het helpt hun ook door een moeilijke periode heen omdat het afleiding geeft.Ik zelf ben nu 61 jaar en ook niet gezond waardoor ik aan huis gebonden ben en nu de tijd verstrijkt weet ik me af en toe geen raad met mijn verdriet we zijn 45 jaar samen geweest en dan bedoel ik ook echt samen. Heel close een echtpaar dat tot aan de laatste dag verliefd was op elkaar. En natuurlijk was het ook bij ons niet altijd rozegeur en maneschijn maar een ding wisten we wel we wilden niet zonder elkaar, konden ook niet zonder elkaar en ik heb altijd geweten hoe bijzonder dat is. Dagdromen met z n tweetjes hoe het zou zijn als een van ons afscheid zou moeten nemen van de ander en of er iets zou zijn na de dood en of en hoe we contact zouden zoeken. En nu zit je alleen ondanks onze lieve kinderen vrienden en familie die met regelmaat wat van zich laten horen het verdriet word er niet anders door gillen en schreeuwen boosheid ook op hem het komt en gaat huilen veel huilen en soms lucht dat ook op. En veranderd je gevoel even maar ook het slechte slapen heeft grote invloed op hoe je dag verloopt. Ik denk dat dit verdriet dus nooit meer over gaat de pijn in je hart verzacht misschien maar het gat word niet meer gedicht.

Met vr.groet voor een ieder met hetzelfde knagende verdriet.
Magda.

Inderdaad, mensen verbazen zich en verwachten dat snel overgaat. Denk aan je...!

Kun je niet met de huisarts praten, Linda?

het moeilijkste van het rouwproces vind ik dat je niet weet hoelang het nog duurt.
Je kunt het wel een beetje vergelijken maar nooit helemaal. In mijn geval ben ik voor mijn gevoel op dit moment al 12 jaar in de rouw, omdat eerst mijn zoon door zelfdoding om het leven is gekomen en 10 jaar later mijn man na 6 weken ziek zijn is overleden.
Eigenlijk ben ik het verdrietig zijn en alle tranen gewoon zat, maar ik kan het niet weg stoppen want dan loopt ik vast. Dus dan de huilbuien maar accepteren. De eenzaamheid speelt ook een rol, want wie heeft zolang begrip voor mij? Dat is er maar 1, een buurvrouw die me 1 x per week opzoekt.
Verder heeft iedereen gewoon z'n eigen leven en lijken ze wel haast verbaast dat ik nog verdriet hebt om het verlies van mijn man met wie ik 36jr. ben samen geweest! Althans zo lijkt het voor mij, maar ik weet de ervaring telt en als je die niet hebt dan houdt het bij de meeste mensen op na een paar maanden.
Daarom vraag ik mijzelf ook af hoelang ik nog verdrietig blijf, ook ik heb hier geen ervaring mee.