PlusOnline.nl maakt gebruik van cookies o.a. om de site te analyseren en te verbeteren. U geeft, door gebruik te blijven maken van deze website of door hiernaast op akkoord te klikken, aan akkoord te zijn met het gebruik van cookies op deze site. Lees voor meer informatie ons Cookiebeleid.

Akkoord

Rouwen: misverstanden over verlies verwerken. Wat is uw ervaring?

'Als je een verlies wilt verwerken, moet je erover praten'. Plus Magazine zet acht misverstanden over rouwen en verliesverwerking op een rijtje. Wat is uw ervaring met het verwerken van een verlies?

MISVERSTAND
Rouwen doe je pas als iemand dood is

Dat is niet zo. Is er sprake van een ziekbed – een geliefde heeft bijvoorbeeld kanker of Alzheimer – dan begint het rouwproces eerder. Een gezond iemand zien aftakelen, zorgt vaak voor veel verdriet. Je rouwt om het verlies van je geliefdes gezondheid, van de mens die hij/zij ooit was en van jullie leven samen. Dit wordt ook wel ‘anticiperende rouw’ genoemd. Vooral mantelzorgers – degenen die de zieke verzorgen – hebben er last van.

De omgeving begrijpt deze vorm van rouw vaak niet goed (‘Wat zeur je nou, hij/zij leeft toch nog’), waardoor mensen zich eenzaam en geïsoleerd kunnen voelen. Uit onderzoek van de Universiteit van Indianapolis blijkt zelfs dat mantelzorgers meer worden gekweld door hun anticiperende rouw dan door de vaak zware verzorgingstaken of het gebrek aan praktische steun.

MISVERSTAND
Na een paar maanden rouwen moet je de draad weer oppakken

Dat is helemaal niet nodig. Gaat het om iemand aan wie je sterk gehecht bent – een kind of partner – dan kost dat meer tijd. Uit onderzoek van de Duke University in de Verenigde Staten blijkt dat de meeste mensen pas drie maanden na het overlijden van hun partner de diepste dip hebben. Daarna gaat het langzaam beter. Uit ander Amerikaans onderzoek, van de Ohio State University, blijkt dat er rond de vijfhonderd dagen na het overlijden een soort keerpunt ontstaat: na die vijfhonderd dagen voelen mensen zich gemiddeld genomen een stuk beter dan daarvoor.

Hoewel de tijd het grootste deel van de wond vaak heelt, laten veel verliezen zich nooit helemaal verwerken. Psychologe Leoniek Wijngaards doet aan de universiteit van Utrecht onderzoek naar rouw: “Ook na veel jaren kan het gemis nog groot zijn. Wel wordt op een gegeven moment de acute rouw – het niet kunnen begrijpen en accepteren dat het gebeurd is – minder. Maar het leven wordt nooit meer hetzelfde. Kun je je leven na een tijd weer op een zinvolle wijze voortzetten, met daarin een plaats voor het overlijden, dan heb je het op een goede manier verwerkt.”

MISVERSTAND
Het wordt vanzelf beter...

Helaas is dat niet altijd het geval. In zijn boek ‘Psychologische hulpverlening aan ouderen’ onderscheidt psycholoog Huub Buijssen een aantal vormen van zogeheten gecompliceerde rouw. Bijvoorbeeld als mensen na een aantal jaren nog steeds even intens rouwen als in het begin, of rouwgevoelens (on)bewust onderdrukken en vermijden. Gecompliceerde rouw zorgt voor veel psychische klachten en kan uitmonden in een chronische depressie. Het risico op gecompliceerde rouw is het grootst voor mensen met een slechte gezondheid, mensen die weinig steun uit hun omgeving ervaren en mensen die weinig zelfvertrouwen hebben. Ongeveer 15 procent van de nabestaanden heeft last van gecompliceerde rouw en heeft professionele hulp nodig. Wie in zijn leven gevoelens bij kleine verliezen – een dode cavia of overleden ver familielid – durft te uiten of geleerd heeft te uiten, heeft later minder kans op gecompliceerde rouw bij een groter afscheid.

MISVERSTAND
Het is niet normaal als je tegen iemand praat die overleden is

Dat kan juist heel goed zijn. Psychologe Leoniek Wijngaards: “Vroeger dacht men dat je na het overlijden alle banden met de overledene moest verbreken om het overlijden echt te kunnen verwerken. Tegenwoordig is het idee juist dat een band houden met de overledene positief kan werken.”

Uit onderzoek van de universiteit van Liverpool blijkt dat nabestaanden die tegen hun overleden partner praten, zich beter voelen dan degenen die dat niet doen. Het gevoel dat de ander er nog is, kan troost geven en helpen de overgang te maken naar een leven zonder partner.

Maar dit geldt niet voor iedereen. Uit onderzoek van de universiteit van Bergen (Noorwegen) blijkt namelijk dat mensen die de aanwezigheid van wijlen de partner als extreem positief of extreem negatief ervaren, juist meer problemen hebben.

Psychologe Martine Delfos, schrijfster van ‘De schoonheid van het verschil’: “In beide gevallen hebben mensen moeite om het overlijden te accepteren. Ze staan niet met beide benen in de realiteit of zitten nog vol spijt- of schuldgevoelens.” 

MISVERSTAND
Om verlies te ver­werken, moet je er veel over praten

Niet per se. Of praten de juiste manier is om verlies te verwerken, hangt bijvoorbeeld af van de vraag of je een man of een vrouw bent.
Psychologe Martine Delfos: “Mannen zijn meer dan vrouwen geneigd hard te gaan werken of te sporten. Vrouwen proberen het probleem juist vaak te verwerken door te praten en steun te zoeken bij anderen.”

Het verschil tussen mannen en vrouwen in rouwen kan tot huwelijks­problemen leiden als bijvoorbeeld een kind overlijdt. Delfos: “Dat verschil in rouwgedrag kan partners uit elkaar drijven, juist op het moment dat ze elkaar het meest nodig hebben. Denkt de man: ze blijft er maar over doorgaan, terwijl de vrouw denkt: hij vlucht in zijn werk!”

De waarheid is dat praten én werken zinvolle strategieën zijn om de pijn te verlichten. Het gaat er niet zozeer om dat partners precies hetzelfde rouwen, maar dat partners van elkaar accepteren dat ze het elk op hun eigen manier doen.

MISVERSTAND
Het maakt niet uit of iemand plotseling of na een langdurig ziekbed overlijdt

Dat maakt wel uit. Leoniek Wijngaards: “Alhoewel het verlies even groot blijft, ongeacht hoe iemand overleden is, is de schok groter als het overlijden plotseling is.”

Is een geliefde omgekomen als gevolg van een misdaad of ongeluk, dan kunnen nabestaanden zelfs kampen met een posttraumatische stressstoornis, vooral als ze zelf aanwezig waren bij het ongeluk. Nabestaanden kunnen maanden- of zelfs jarenlang last hebben van nachtmerries, flashbacks, ­depressieve gevoelens, ernstige prikkelbaarheid en hevige schrikreacties. Komt daarentegen een sterfgeval niet (helemaal) onverwacht, bijvoorbeeld door een ziekbed, dan hebben mensen de gelegenheid om al voor het overlijden afscheid te nemen en het verlies deels te accepteren. Dat geeft ze een ‘voorsprong’ in de rouwverwerking. Maar een ziekbed moet ook weer niet te lang duren. Psycholoog Huub Buijssen: “Vaak zien we bij ouderen dat een langdurig ziekbed van de partner hun krachten sloopt; men is helemaal leeg en op als het echte rouwproces nog moet beginnen.”

MISVERSTAND
‘Gezonde’ rouw verloopt volgens een vast patroon­

Dat is niet waar. Wel zijn er verschillende fasen te onderscheiden in het rouwproces. In haar boek ‘Lessen voor levenden’ onderscheidt de wereldberoemde, in 2004 overleden, psychiater Elisabeth Kübler-Ross vijf van deze stadia; 1: ontkenning, 2: woede, 3: marchanderen (‘stel dat … was gebeurd?’), 4: depressie, en 5: acceptatie. Als rouwende hoef je echter niet per se alle fasen te doorlopen, of dat in een vaste volgorde te doen: er is geen vaststaand plan of schema om van verdriet te helen, aldus Kübler-Ross.

Acceptatie van het verlies heeft vaak ook nog zingeving tot gevolg. Over haar eigen rouw – twee miskramen en het overlijden van haar ex-man – zei Kübler-Ross bijvoorbeeld: “Nu besef ik dat mijn levenswerk niet mogelijk zou zijn geweest als die droevige speling van het lot me niet een bepaalde kant op had gestuurd.”

MISVERSTAND
Een verlies is altijd ­alleen maar negatief

Dat is niet waar. Hoewel het overlijden van een geliefde zeer pijnlijk is, kun je er emotioneel en psychisch ook van groeien. Een moeder van wie het kind overleed: “Sinds de dood van mijn zoon ben ik een stuk milder geworden voor anderen. Ik veroordeel mensen minder snel. Ik heb geleerd dat iedereen zijn redenen heeft om iets te doen. Wel had ik het graag op een andere, makkelijker manier geleerd.”

Volgens de Amerikaanse psychiater Irvin Yalom, schrijver van ‘Tegen de zon in kijken’, zorgt het overlijden van een geliefde er vaak voor dat mensen wakker worden geschud. Ze realiseren zich opeens wat écht belangrijk is in het leven: hun relaties met anderen, de natuur, vriendschap en liefde. Yalom: “In een dergelijke gemoedstoestand nemen mensen zich voor om alleen nog maar dingen te doen die ze echt belangrijk vinden en waar ze helemaal achter staan. Ze durven (eindelijk) ­radicale beslissingen te nemen die hun leven ten goede komen.”

Meer weten?

Boek: ‘Over rouw: de zin van de vijf stadia van rouwverwerking’ van Elisabeth Kübler-Ross & David Kessler. Uitg. Ambo-Anthos, €19,95.
CD: ‘Stil verdriet’ (cd-luisterboek) van Manu Keirse. Uitgeverij Terra-Lannoo, €12,95.
Website: http://www.verliesverwerken.nl/ (website van de Landelijke Stichting Rouwbegeleiding).

Uw ervaringen?

  • Wat zijn uw ervaringen met rouwen? Klik op de knop 'Reageer' onder dit artikel en deel uw ervaringen met andere lezers!
Bron(nen):
  • Plus Magazine

Reactie toevoegen

30 Comments

Door Annonien (niet gecontroleerd) op za, 16-1-2016 - 23:09

Mijn vader is een maand of 3 geleden overleden. Hij had een erg lang ziektebed. Hij was mijn steun en toeverlaat heb vooral de fases depressie en acceptatie die elkaar afwisselen

Door Ben Lukkassen (niet gecontroleerd) op wo, 13-1-2016 - 19:12

Mn lieve vrouw Sylvia is 19 sept 2014 gestorven aan niercel kanker we waren 33 jaar samen ze was 47. Heb haar verzorgd tot haar dood daarna was ze nog bijna 4 dagen bij me..Maar heb t er nog steeds erg moeilijk mee, ben erg moe slaap veel heb huil buien ze was mn grote liefde mis haar zo erg..Mn hart doet zeer van verdriet .Sommige zeggen ga verder met je leven maar maak het maar is mee...Ik ben in ieder geval niet meer bang voor de dood dan zijn we weer samen denk ik dan..Hoop dat ik weer n beetje kan genieten in de toekomst maar er komt nooit geen vrouw meer in mn leven daarvoor hou ik te veel van haar..Haar naam was Sylvia

Door Annie (niet gecontroleerd) op di, 12-1-2016 - 14:30

U hebt het alleen over mensen.ik heb heel veel verdriet als een van mijn dieren zou komen te overlijden.en de kans is groot dat het binnen niet al te lange tijd ook gebeurd.
ik ben een alleen staande vrouw zonder kinderen,maar wel met veel huisdieren .Dus ik vind verlies van een dier net zo erg , als van een mens.
ik heb dit al eerder mee gemaakt, dus ik spreek uit ervaring.

Door Anonymous (niet gecontroleerd) op ma, 14-12-2015 - 01:11

Mijn moeder is overleden in april 2014, mijn man in december 2015 en mijn vader in mei 2015. Tot slot is mijn schoonzus nog overleden in oktober 2015. Hoe ga je hier meer om? Hoewel mijn verdriet zeer groot is, heb ik ervoor gekozen om verder te leven. Ik moet nog 35 jaar mee (hoop ik). En ik wil verder. Hoezeer ik ook iedereen mis.

Door mijn naam (niet gecontroleerd) op wo, 2-12-2015 - 15:50

Ik ben vorig jaar in 2 maanden tijd mijn opa en oma verloren oma in oktober en opa 2 dagen voor kerst op die zelfde avond hebben we ook iemand horen en zien springen van 9 hoog en op 16 november dit jaar is mijn schoonvader plotseling overleden.... ik heb tot op de dag vandaag niet kunnen rouwen om mijn opa en oma en die man die gesprongen is ivm druk gezinsleven zoontje van 15 maanden en een zoontje van bijna 4 maanden. Ik heb het gevoel er helemaal alleen ervoor te staan. Ik bedoel ik vind het super erg weer dit jaar maar iedereen is zo meelevend met mijn schoonfamilie is ook te begrijpen. Ik heb me overal terug getrokken nergens mee bemoeid want ik vind dat is niet voor mij maar voor mijn schoonfamilie, ze zeggen wel ja maar jij hoort erbij maar anderzijds van het verhaal sluiten ze me op een bepaalde manier buiten en terug vallen op mijn eigen familie kan ik niet want die heb ik niet meer! Dus ik stort me volledig op mijn kinderen en voor de rest intersseer ik me nergens meer voor want dat doet ook niemand om mij of mijn gezin!

Het doet alleen enorm veel pijn om er alleen voor te staan

Door ingrid (niet gecontroleerd) op za, 28-11-2015 - 14:36

Het is bijna 13 maanden geleden dat mijn man plotseling is overleden op 50 jarige leeftijd. Ik blijf achter met twee jonge kinderen. De afgelopen maanden en nog steeds huil ik iedere dag om dit verlies. Rondom gaat alles door, er is veel aandacht voor mij maar ik voel me zo enorm eenzaam. Ik werk, nog steeds therapeutisch, maar per 1 januari weer volledig. Ieder ochtend sta ik op met de gedachten..."was het alvast maar weer avond" Ik vind het zo moeilijk om er "alleen "voor te staan. Vaak genoeg vraag ik me af hoelang ik dit ga volhouden. De gesprekken met mijn psycholoog zijn verhelderend, ik weet wat ik moet doen om mezelf ook tijd en ruimte te geven maar het doen is moeilijk.

Door Anita (niet gecontroleerd) op zo, 11-10-2015 - 11:43

Onze zoon is ruim een half jaar geleden door een ongeval om het leven gekomen. Zijn vriendin heeft het erg moeilijk. Ze krijgt niet echt grip meer op haar leven en weet niet hoe ze alles weer op een rijtje kan krijgen. Ik denk dat ze hulp nodig heeft maar weet niet zo goed waar te beginnen.

Door Doortje (niet gecontroleerd) op do, 8-10-2015 - 23:33

Dag lieve Irene, ik voel het ook precies zo. Gek dat we hier niet alleen in zijn, anderen voelen het ook zo en toch komen we elkaar - als mensen bedoel ik, in het dagelijkse leven - hierin niet tegen. Ik zou willen dat iemand die het voelt zoals jij en ik dat doen, mij zou herkennen en die troost door begrip en een luisterend oor zou kunnen bieden. Gewoon zou zeggen: ik zie het, ik ben er, ik luister, vertel maar.... Ik voel me ook zo eenzaam en bang. Doordat ik nu geen uiting kan geven aan mijn verdriet en gemis lijkt het af en toe of ik mijn verbinding met het leven aan het verliezen ben en dit maakt me ook angstig en zo moe... Sterkte voor jou Irene. Ik hoop dat jij en ik ook toch nog mensen zullen treffen in de toekomst waar we ons verlies mee kunnen delen.

Door iemand uit een dorp (niet gecontroleerd) op di, 6-10-2015 - 03:36

Het rouwproces om het verlies van mijn vader, nu anderhalf jaar geleden,
verloopt bij mij heel anders dan andere familieleden.
ik dacht eerst dat ik niet helemaal normaal was, schaam me er soms zelfs voor;
Ik voel namelijk grote opluchting.
niet omdat hij heen pijn meer heeft,
Maar omdat de dood een streep heeft getrokken voor mij,
van me verplicht voelen dingen te doen om me verbonden te voelen.
Ik besefte ineens dat ik al jaren aan het afscheid nemen was geweest,
van de persoon met wie ik een bepaald contact had willen hebben,
van " wat had kunnen zijn"...
Voelt of ik egoistisch ben, maar ik ben nog steeds opgelucht.
het zal een fase zijn van mijn rouwverwerking.
sterkte allemaal met jullie verwerking.

Door C. BRAAT op ma, 15-6-2015 - 10:46

Met woorden, of wat het ook moge zijn, daarmee gaat het verdriet niet over. In onze situatie, is het van belang, dat je kunt aanvaarden , dat Maryse nu geen pijn meer heeft. Het is bij mij niet zo uit het oog uit het hart. Ook voor haar moeder is het een troost, dat zij in haar armen is gestorven. Maar het doet pijn.