PlusOnline.nl maakt gebruik van cookies: functioneel, om instellingen en voorkeuren te onthouden, voor beter en eenvoudiger navigeren en inloggen; analytisch, om bezoeken bij te houden en te bestuderen; voor commerciële doeleinden, om bij te houden hoe vaak bepaalde advertenties zijn getoond en geklikt; voor targeting doeleinden, om advertenties op uw interesses te kunnen aanpassen en zodat andere sites ook gerichte advertenties kunnen tonen. Door hiernaast op akkoord te klikken, of door gebruik te blijven maken van deze website gaat u hiermee akkoord. Lees voor meer informatie ons Cookiebeleid.

Akkoord

Ontdekkingstocht in het verleden

Met een paar muisklikken kun je naar hartenlust graven in topografische archieven. Het kost (bijna) niets en levert een schat aan informatie op.

Kaarten die eeuwenlang opgeborgen waren in bibliotheken, musea en cartog­rafische ­instituten, ­zijn ­de­ afgelopen ­jaren ­in ­groten ­getale­ gescand­ en­ op ­websites ­gezet. Met­ een ­paar ­klikken ­duik ­je ­in het Nederland van de Bataafse Republiek of in het amper ontdekte Amerika­ van­ eeuwen ­geleden.

Fascinerende tijdreis
Een aanwinst op het gebied van online historische kaarten is www.topotijdreis.nl. ­Hier ­kun je ­topografische ­kaarten ­uit heel­ N­ederland­ bekijken­ van­ de a­fgelopen­ 200 ­jaar. ­De­ website maakt dankbaar gebruik van het werk van het Topographisch Bureau, dat in 1815 werd opgericht: een ­overheids orgaan­ dat ­zich b­ezighield­ met ­het ­vastleggen van ­geografische ­informatie­ van Nederland en dat later onderdeel werd­ van­ het ­Kadaster. Ga naar­ de­ website­ en ­je­ ziet­ standaard al een oude kaart van Nederland. ­Links ­is ­het ­bedieningspaneel van­ de tijdreismachine.­

Sleep ­de jaarschuif­ naar ­het­ gewenste ­jaar ­en er­ verschijnt ­vanzelf ­een­ oude ­kaart uit dat ­jaar.­ Als ­je­ een ­bepaalde ­omgeving­ wilt ­bekijken,­ gebruik ­je ­de + ­knop ­om ­in ­te ­zoomen­ en ­de - ­knop ­om ­uit ­te ­zoomen.­ Dubbelklikken op een bepaalde plek op de kaart werkt­ ook ­als je ­wilt ­inzoomen. Om de goede omgeving in beeld te­ k­rijgen,­ sleep ­je ­de ­kaart ­met ­de muis ­in ­de ­gewenste ­richting. Een ­bijzonder ­leuke­ optie­ is­ de­ afspeelknop­ (pictogram­ driehoekje). Als ­je ­die ­indrukt,­ wordt­ om­ de paar seconden een kaart uit het volgende­ jaar­ weergegeven.­ Zo zie ­je­ wat­ er allemaal veranderd ­is g­edurende ­een­ bepaalde ­periode.

Nederlandse kaartcollecties
Universiteiten bewaren in hun archieven uitgebreide collecties op­ w­etenschappelijk­ gebied.­ Vaak gaat­ het­ om ­mooie ­verzamelingen met­ oude ­kaarten.­ Als ­je ­naar­ dpc.uba.uva.nl/kaartencollectie gaat,­ kun ­je ­bladeren ­of ­zoeken ­in de uitgebreide kaartcollectie van de Universiteit ­van ­Amsterdam. Klik ­bijvoorbeeld ­in ­het­ menu ­links op Zoek in de collectie.­Typ­ een plaatsnaam en klik op Zoek. ­Je ­ziet een ­overzicht ­met ­kaartminiaturen. Klik op een miniatuur en de kaart verschijnt ­in ­een­ apart­ venster.Onder in dat venster staat een balk met gereedschappen, waaronder een ­handige­ zoombalk.­ Daarmee kun ­je ­de ­kaart ­van ­heel­ dichtbij bekijken.­ Je ­versleept­ de ­kaart­ met de muis of­ de­ pan-knoppen ­onderin. Met de knop Reset Initial View (pijltje ­uit­ een ­c­irkel) zet­ je­ de ­kaart weer­ terug­ naar­ het oorspronkelijke formaat. ­

Het ­is­ ook ­de ­moeite ­waard even op de tab Beschrijving bovenin te ­k­likken.­Je ­leest­ dan ­meer informatie over de kaart, met soms v­errassende ­details. Een andere online-bron voor oude kaarten en foto’s is het Nationaal Archief.­Helaas ­is­ het­ archief slechts gedeeltelijk­ gedigitaliseerd,­ maar­ op www.gahetna.nl/collectie/afbeeldingen/kaartencollectie/themas vind ­je­ een­ aantal­ collecties ­die­ de moeite­ waard­ zijn.­Klik­ bijvoorbeeld op Toon alle afbeeldingen ­bij Kaarten van de VOC. ­Links­ in­ het venster staan de miniaturen van de kaarten. ­Rechts ­kun­ je ­eventueel de ­kaarten ­filteren, ­bijvoorbeeld ­op locatie.­ Hou­ de­ muiswijzer­ op ­een miniatuur­ om­ een­ korte ­beschrijving te ­lezen. ­Klik­ op­ de ­miniatuur­ om­ de ­historische ­kaart­ te ­zien.­ Met de­ gereedschappen ­onderin­ kun ­je o­nder­andere ­in-­ en ­uitzoomen.

Internationale kaarten

Een goed vertrekpunt om internationaal historische kaarten te zoeken ­is ­www.oldmapsonline.org. ­Zoeken ­kan­ op ­twee ­manieren. Met Browse the old maps­ speur­ je via ­een ­w­ereldkaart.­ Of ­je ­klikt­ op Find a place om direct naar een bepaalde­ plaats ­te ­zoeken.­ In ­het zoekvak ­typ ­je ­bijvoorbeeld ­‘NewYork’­ en ­je ­klikt­ op ­Find a place. ­In het­ v­enstertje ­How does it work? kun ­je­ eventueel ­instructies ­over ­de werking ­lezen.­ Met­ de ­+­ en ­- ­knoppen ­linksboven­ zoom ­je ­in­ of ­uit. Met­ de­ muis­ versleep ­je ­het ­kader naar de gewenste plek op de overzichtskaart.­

Rechts ­in­ het ­venster verschijnen ­vervolgens ­de­ bijbehorende­ oude­ kaarten ­van ­dat ­gebied. Klik daarop, klik op View this map en ­je ­ziet­ de ­bijbehorende­ kaart­ op de­ site­ van ­de ­aanbieder. Een­ andere ­uitgebreide­ verzameling ­internationale ­kaarten ­is ­te zien op­ davidrumsey.com.­ Dit ­is­ een mooi­ ontworpen­ website ­waarop ­je kaarten­ kunt­ bekijken­ op­ een­ hogere solutie.­ Klik­ daarvoor­ op ­View collection.­ Je­ krijgt­ toegang­ tot verschillende­ kaarten zoekmachines, waarvan LUNA Browser een populaire ­is.­ Klik­ op ­Launch LUNA Browser.­ Je ­kunt­ nu ­urenlang bladeren ­door ­tienduizenden ­historische ­kaarten.­ Rechts boven ­is­ een zoekvak;­ hier­ kun ­je­ bijvoorbeeld­ op plaatsnaam­ zoeken.

Kaarten kopen

Historische kaarten bekijken én kopen kan ook bij een gespecialiseerd antiquariaat, bijvoorbeeld www.datnarrenschip.nl. Op deze website zijn onder andere scans van authentieke kaarten plus beschrijving en prijs te zien. Klik op Catalogus en een overzicht van verschillende categorieën verschijnt in beeld. Klik vervolgens op een categorie en je ziet de bijbehorende historische kaarten in miniatuur plus de prijs. Een klik op een miniatuurkaart geeft nog meer informatie. Bij antiquariaten gaat het om originele afdrukken van kaarten, en die zijn meestal prijzig. Is originaliteit niet het belangrijkst?

Reproducties zijn een goed betaalbaar alternatief. Daarvoor kun je onder andere terecht bij een online winkel als www.historischekaart.nl. Op www.kaartenenatlassen.nl zijn naast veel actuele kaarten en atlassen ook reproducties van historische kaarten te koop. Bijzonder zijn de historische topografische atlassen (zoek via Atlassen en boeken > Historisch). Dit zijn atlassen van verschillende provincies met zeer gedetailleerde landkaarten. Je ziet daarop tot op het huis hoe de omgeving er een eeuw geleden uitzag.

 
Dit artikel is eerder verschenen in Plus Magazine mei 2017. Nog geen abonnee van Plus Magazine? Abonnee worden doet u in een handomdraai!

 

Bron(nen):