Beter uitzieken dan doorbikkelen

‘Denk je nou echt dat ik me beter ga voelen als ik even op de bank ga liggen?’ Ja, en dat weten we zeker. Want ziek zijn kost energie. En er zijn nóg vier redenen waarom ‘even helemaal niets doen’ gezond is.

Carla (56) leidt een actief leven. Ze werkt parttime bij een bank, zingt in een koor, hockeyt, wandelt met vriendinnen en zorgt elke week een dag voor haar kleinkind. Vervelend is alleen dat ze nu, al voor de vierde keer in anderhalf jaar, een keelontsteking heeft. De huisarts heeft haar een antibioticakuur gegeven en haar geadviseerd het een paar dagen rustig aan te doen.
Maar Carla kan het niet laten. Met een grote sjaal om en een aspirine achter de kiezen gaat ze toch naar haar werk. Haar collega kijkt verbaasd en zegt: “Wat doe jij hier? Moet jij niet naar huis?” Carla, verontwaardigd: “Denk je nou echt dat ik beter word als ik met een boekje op de bank ga zitten?”

Niet zeuren?
Carla is niet de enige die zo denkt. In Nederland heerst nogal eens een ‘niet-zeuren-mentaliteit’, aldus huisarts Metta Hofstra in het boekje ‘Hoe overleef ik mijn huisarts?’ Hele generaties zijn opgevoed met het idee dat we vooral niet moeten klagen. Gaan ze al naar de huisarts, dan minimaliseren ze hun klachten (“Ach, zo erg is het nu ook weer niet”). ‘Dissimuleren’ noemt Hofstra het: liever afzien en doorbikkelen, dan uitrusten.
Toch is dat niet verstandig. Rust zorgt er namelijk voor dat die vervelende griep of ontsteking veel sneller voorbij gaat. Hoe eerder je rust neemt, hoe eerder je weer van je kwaal af bent. Dat geldt niet alleen als je al ziek bent. Om gezond te blijven is het belangrijk om geregeld rust te nemen. Er zijn vijf belangrijke redenen om tijdig pas op de plaats te maken.

1 Ziek zijn kost energie
Tijdens een griep, verkoudheid of andere ontsteking probeert het lichaam een ziektemaker – bacterie, virus of schimmel – te elimineren. Die ziekteverschijnselen kun je zien als een soort huishoudster, die langskomt om op te ruimen en schoon te maken. Dat ‘huishoudelijke werk’ vergt echter behoorlijk wat energie. Niet voor niets gaan griep en ontstekingen vaak gepaard met symptomen zoals vermoeidheid, algemene malaise en een versnelde pols.

Koorts eet calorieën
De koorts jaagt de stofwisseling bovendien flink omhoog: elke graad die de lichaamstemperatuur stijgt boven de 37 graden, verbrand je 7 tot 12 procent meer calorieën. Dat is te vergelijken met de hoeveelheid energie die je verbruikt tijdens anderhalf uur wandelen of een uur fitnessen. Met koorts verbruik je dus veel meer energie dan normaal. Neem je geen gas terug, dan duurt het dus alleen maar langer voordat het lichaam de ziektemaker heeft verwijderd. Of deze gaat wel weg, maar blijft sluimeren om na een paar maanden opnieuw de kop op te steken, zoals bij Carla.

2 Het is vaak erger dan het lijkt
Veel mensen die ziek zijn en toch op de been willen blijven, kúnnen dat ook bij de gratie van een paar aspirines of een dosis paracetamol. Die remmen de aanmaak van prostaglandine, een afweerstofje dat extra veel wordt aangemaakt bij ontstekingen. Prostaglandine is verantwoordelijk voor het doorgeven van de pijnprikkels van het geïnfecteerde lichaamsdeel, en zorgt ook voor de verhoging van de lichaamstemperatuur waarmee een ontsteking vaak gepaard gaat.
Doordat aspirine en paracetamol de aanmaak van prostaglandine remmen, zakken de pijn en de koorts. Dan kun je denken dat alles wel weer oké is en je weer in het drukke leven van alledag storten. Maar de waarheid is dat je alleen minder last hebt van de ontsteking, maar de ontsteking gaat er niet mee weg.
Op zich kan het verlichtende effect van een pijnstiller heel prettig zijn. Mits je de ziektekiem maar serieus neemt en dus ook genoeg rust neemt, zodat het lichaam kan werken aan zijn herstel. Anders is het voor de huishoudster dweilen met de kraan open.

3 Je voorkomt erger
Sommige mensen gaan door tot ze erbij neervallen. Zij beschouwen hun lichaam onbewust als een werkezel, aldus coach Hanna Nathans in haar boek ‘Adviseren als tweede beroep’. Doet die ezel niet wat ze willen, dan gooien ze de zweep erover, ook al wijst de huisarts of partner hen erop dat het tijd is om het rustiger aan te doen.
Deze mensen gaan door tot hun lijf het bijltje er op dramatische wijze bij neergooit. Ze krijgen een beroerte, hartaanval, raken opgebrand of voelen zich ‘ineens’ doodziek. De signalen waren er allang – zoals terugkerende keelontstekingen – maar zijn genegeerd.

Immuunsysteem
Hoe dat zit? Steeds terugkerende stress, bijvoorbeeld als tijdsdruk, harde geluiden, relatieproblemen of slaaptekort, verzwakt op termijn het immuunsysteem. Uit onderzoek van de Ohio State Universiteit blijkt bijvoorbeeld dat mantelzorgers, die het doorgaans razend druk hebben, er langer over doen om van een griepvirus te herstellen dan leeftijdsgenoten die niet aan mantelzorg doen.
Wat langer doen over een griepje is geen ramp. Maar blijf je drukte en stress negeren, dan maakt je lichaam steeds meer interleukine-6 aan, dat de kans op ontstekingen verhoogt.
En herhaaldelijke, chronische of sluimerende ontstekingen verhogen de kans op hart- en vaatziekten, osteoporosis, artritis, type 2 diabetes, kanker en Alzheimer, aldus dr. Janice Kiecolt-Glaser van de Ohio State Universiteit. Geregeld rust nemen kan die negatieve spiraal voorkomen of doorbreken.

4 Je voelt pijn niet altijd goed
Er wordt wel eens beweerd dat mannen ‘piepers’ zouden zijn. Bij een klein beetje kiespijn zouden ze kermen alsof ze doodgaan. En zijn ze verkouden, dan liggen ze een week uitgeteld in bed. Onderzoek van de Universiteit van Mainz verwijst dat idee echter naar de prullenbak. Mannen ontkennen klachten juist vaker dan vrouwen, en bikkelen maar door, zo blijkt uit dat onderzoek.
Daar zijn verschillende verklaringen voor. Uit onderzoek van de Bath Universiteit blijkt bijvoorbeeld dat mannen minder snel pijn voelen dan vrouwen: mannen konden veel langer zonder pijn een arm in een emmer ijskoud water steken dan vrouwen.
Door die lagere pijndrempel zullen mannen pijn minder snel opmerken en lichamelijke symptomen eerder negeren.
Daar komt bij dat vooral mannen de neiging hebben zichzelf te overschatten (‘Dat doe ik wel even’). Oudere mannen (willen) denken dat ze nog net zo gezond zijn als toen ze 30 waren. Maar witte bloedcellen van 60-plussers zijn veel slechter in staat om een ziektemaker te bestrijden dan die van mensen van 20 of 40, zo toont onderzoek van de Ohio State Universiteit aan.
Dat alles maakt het vooral voor ouder wordende mannen belangrijk om zichzelf goed in acht te nemen en advies van anderen om rust te nemen vooral niet in de wind te slaan.

5 Drukte zet aan tot nóg meer drukte
Het kan best zijn dat Carla zich niet eens zo heel ziek voelt, zeker met een aspirine op. Maar met een druk en/of stressvol leven raak je het contact met je lichaam gemakkelijk kwijt. Onder invloed van stress maakt het lichaam namelijk stresshormonen zoals adrenaline aan. Die houden je mentaal alert, ook al ben je lichamelijk niet helemaal fit. Je gaat vooral ‘in je hoofd’ zitten.
Na drukke activiteiten duurt het een tijdje voor het niveau van  stresshormonen weer daalt en je voelt hoe je er ‘echt’ aan toe bent. Je kunt je dan opeens doodmoe voelen, zeker als je, onder invloed van die stresshormonen, te lang bent doorgegaan.

Stroom adrenaline
Op tijd rust nemen is daarom belangrijk. Dat klinkt misschien logisch, maar dat is het niet altijd. Want wie het druk heeft gaat namelijk vaak nog harder werken of nog meer dingen doen. Je gaat mee in de stroom van de adrenaline.
Op die momenten moet je tegen jezelf ingaan, aldus psycholoog Carien Karsten in haar boek ‘Antistress in 366 dagen’. Neem een vrije dag, doe een dutje of neem een pauze, ook al is er nog van alles te doen. Rust inbouwen remt de lichamelijke en geestelijke stress af en geeft lichaam en geest de mogelijkheid om zich te herstellen. 

Met dank aan Harry Fey, huisarts te Slochteren.

Bron(nen):
Trefwoorden: