Als je vroeger werd gepest

Verhalen over mensen die gepest zijn

Pesten heeft een enorme impact. Veel mensen die er als kind mee te maken kregen, merken dat nog elke dag. In vriendschappen, relaties en op werkgebied. Maar erover praten helpt en kan die oude verhoudingen doorbreken. “Wat was het goed om naar die schoolreünie te gaan!”

"Ik vecht nog dagelijks tegen het gevoel dat ik er niet mag zijn.” Aan het woord is Frans (53), opgegroeid met zes zussen en flink gepest op de lagere school. Dat heeft nog steeds een enorme invloed. “Ik kom overal te laat. Waarom zou ik op tijd zijn? Er zit toch niemand op me te wachten. Als ik een factuur moet schrijven voor m’n werk, moet ik elke keer een drempel over: ben ik het wel waard om betaald te worden? Bij vrienden en in relaties geef ik mijn grenzen niet aan: ik geef, geef en geef en vraag er nooit iets voor
terug. Dat gevoel komt steeds weer terug in mijn leven.”

Frans is niet de enige die nog jaren na het pesten worstelt met de gevolgen. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat de negatieve effecten van pesten veertig jaar later nog altijd meetbaar zijn. Mensen die in hun kindertijd gepest zijn, hebben als vijftiger relatief vaak ­lichamelijke en psychische klachten. Dat meldden Britse onderzoekers in het wetenschappelijk tijdschrift American Journal of Psychiatry.

In sommige gevallen zijn de gevolgen van de vroegere pesterijen zo groot dat er zelfs sprake is van een posttraumatische stressstoornis. Kinder- en jeugdtherapeute Anja de Weerd is oprichtster van de Stichting Aandacht voor Pesten: “Na langdurig pesten zijn er in de hersenen duidelijk DNA-veranderingen te zien. En dan vooral op het gebied van emotieregulatie, ­antisociaal gedrag, agressie en depressie. Daarin is echt iets kapot­gemaakt. Voor mensen die hiermee kampen, is therapie raadzaam. Bijvoorbeeld cognitieve gedragstherapie, waarin je leert om anders over situaties te denken, of EMDR-therapie, waarmee je herinneringen zachter maakt. Ook mindfulness kan heel waardevol zijn: leven in het nu en wat er is gebeurd in het verleden leren accepteren.”

De ontkenning is het ergst

Waarom blijft de een er zijn leven lang last van houden en kan de ander het achter zich laten? Een belangrijke rol speelt de ontkenning van het pesten toen het gebeurde. De leraar die zijn ogen sloot, de moeder die vond dat je je niet moest aanstellen. Anja de Weerd: “Zo zijn er veel voorbeelden van ontkenning waarmee, al waren ze misschien goedbedoeld, een gepest kind totaal niet is geholpen.” ­Lourens de Bakker is directeur van M5 Groep, die een antipestmethode op scholen aanbiedt. Hij bevestigt: “Mensen gaan eraan kapot. Niet aan het pesten zelf, maar aan het isolement, aan de zwijgplicht die iedereen lijkt te hanteren.”

Esther (52) herkent die zwijgcultuur maar al te goed. “Ik weet nog goed dat leerlingen uit mijn klas een keer op het bord hadden geschreven: ‘Esther mag niet op het schoolfeest komen.’ De leraar veegde het weg en ging verder met de les alsof er niets was gebeurd. Ik was verbijsterd. Dat leraren niets deden, daar heb ik nog lang last van gehad.”

Aan pesten kleven vaak veel en pijnlijke herinneringen. Hoewel we die het liefst zouden vergeten, gebeurt het tegenovergestelde.

Anja de Weerd: “Dat is niet voor niets. Die negatieve herinneringen hebben een functie. De amygdala, het deel van onze hersenen dat binnengekomen prikkels aan emoties koppelt, toetst of een situatie veilig is en waarschuwt voor gevaar. En juist omdat die herinnering zo goed is opgeslagen, vervallen mensen bij eenzelfde soort stresservaring snel weer in hun oude gedrag. Ze worden stil en trekken zich terug als anderen het gezellig met elkaar hebben. Of ze reageren heel sterk als er iemand voordringt bij de bakker.”

Niemand weet het, ook partners niet

Maar hoe kun je wél verlost worden van de effecten van de pesterijen in je kindertijd? Anja de Weerd: “Stap één is: práát erover. Als je alles opslaat van binnen en er nooit iemand over vertelt, lijkt het probleem vaak groter dan het is. Je denkt sneller dat het allemaal aan jou ligt. Wie het deelt, voelt zich minder machteloos. Van de mensen die onze stichting benaderen, hebben velen het pestverleden nog nooit met hun partner besproken. Veel van hen hebben járen gedacht dat ze er geen last van hadden, maar nu, ook met al die programma’s over pesten op televisie, denken ze: heb ik daarom misschien zo weinig vrienden? Of vind ik het daarom zo eng in een groep?

Inderdaad zijn een minderwaardigheidsgevoel, gebrek aan zelfvertrouwen, onzeker gedrag en faalangst allemaal bekende restverschijnselen van pesten. Ik adviseer vaak om alles op te schrijven. In de vorm van een brief, aan jezelf of aan de pester. Een confrontatie met je pester kan heel helend zijn, maar is vaak niet haalbaar of gewoon veel te eng. Een brief is een goed alternatief en het kan enorm opluchten alles van je af te schrijven.”

Voor anderen bedreigend

Frans: “Zes jaar geleden ben ik naar een reünie van de lagere school geweest. Ik vond het doodeng, maar wat was het goed! De plaatjes die al dertig jaar in mijn hoofd zaten, klopten helemaal niet met de realiteit. Een van mijn pesters bleek eigenlijk gewoon een goedzak die niet wist hij hoe hij op een normale manier kon aangeven dat hij met de tractor wilde spelen. Dat was zo belangrijk om in te zien.”

Organisatiepsychologe Frances Nijssen weet nog een andere oplossing: “Het kan helpen om te kunnen zien wat je als gepeste belichaamde voor de rest van de groep. Waarschijnlijk was dat iets wat zij niet leuk vonden of waar ze zelfs bang voor waren. Ik ben zelf vroeger gepest en het werkte voor mij heel goed om naderhand te beseffen dat ik gewoon een heel ambitieus meisje was dat studeren leuk vond. Voor anderen was dat blijkbaar bedreigend of confronterend. Daar oog voor hebben, hielp me in te zien dat er niets mis was met me.”

Volwassen probleem: pestende collega’s

Helaas stopt pesten niet altijd bij het verlaten van de lagere of middelbare school. Volgens onderzoek van Ipsos Public Affairs uit 2012 vinden drie op de tien werknemers hun werkplek mentaal niet veilig. Cijfers van het CNV geven aan dat één op de vijf werknemers structureel gepest wordt tijdens het werk.

Johan (56), getrouwd en twee volwassen kinderen, maakte dat dagelijks mee. “Pesten loopt als een rode draad door mijn leven. Ik ben vroeger verschrikkelijk gepest en later op mijn werk weer. Was ik naar de wc geweest, dan hadden collega’s mijn bestand van de harde schijf gewist. Ik durfde daar nooit iets van te zeggen, daar was ik veel te onzeker voor. Als ik me onveilig voel, trek ik me terug en word ik heel stil. Nog stiller dan ik al ben. Bij complimentjes denk ik: nemen ze me nou in de maling? Dus zet ik maar een masker op en laat aan niemand zien hoe ik me voel. Niemand is te vertrouwen tot het tegendeel bewezen is. De enige bij wie ik mijn masker afzet, is mijn vrouw.”

Frances Nijssen is ook dagvoorzit­ster van de conferentie ‘Pesten op de werkvloer’. Haar advies: “Houd je in zulke situaties alsjeblieft niet sterker dan je bent. Maak gebruik van de vertrouwenspersonen in je organisatie en zoek steun daarbuiten, dat kan ook bij je partner of bij vrienden zijn. Vecht het alsjeblieft niet alleen uit. Er heerst een cultuur van schaamte en ontkenning rondom pesten. Pesten is al erg, en als je het ook nog geheimhoudt en het helemaal alleen moet dragen, is dat dubbel zo zwaar. Het gevaar is dan dat je steeds meer in jezelf keert en de angst steeds groter wordt. Terwijl de kans groot is dat je, als je erover gaat praten, tot de ontdekking komt dat je niet het enige slachtoffer bent.

Om je tegen je pester te weren, is het goed om te beseffen dat hij of zij het ook moeilijk heeft. Het is al vaak gezegd, maar pesters zijn in veel gevallen ook slachtoffer. Zij handelen zo omdat ze ongelukkig zijn, in scheiding liggen of vroeger nooit geleerd hebben hoe je met andere mensen om moet gaan. Ze doen het niet om jou pijn te doen, maar om hun eigen pijn minder te hoeven voelen. Op die manier kun je het pesten misschien minder zien als een aanval op jou persoonlijk.”

Je eigen rol onder de loep

Nijssen plaatst wel een kanttekening: “Sommige mensen vinden dat iedereen altijd maar aardig tegen elkaar moet zijn. Maar dat is onrealistisch. Er ís nou eenmaal ­negativiteit op de werkvloer. Ik denk dat het goed is om bij ­jezelf te checken: zijn mijn verwachtingen reëel? Soms zijn omgangsvormen nu eenmaal anders dan je gewend bent. Maar bij wie structureel gepest wordt – tegen wie nooit gedag wordt gezegd bijvoorbeeld, of wie echt wordt tegengewerkt – is er iets heel anders aan de hand. Dan moet je dat melden aan je leidinggevende en hulp inschakelen.”

Anja de Weerd heeft nog een tip. “Als mensen eraan toe zijn, laat ik ze naar zichzelf kijken. Meestal doe ik dat met behulp van een A4’tje. Dan zeg ik: ‘Dit vel is de rol die anderen spelen in het pestgedrag.’ Vervolgens kleur ik een klein hoekje zwart en zeg tegen diegene: ‘Stel dat dit jouw aandeel is, wat zou dat dan kunnen zijn?’ De meeste mensen kunnen wel iets noemen in hun eigen gedrag wat bijdraagt aan het pesten. Samen breiden we dat hoekje steeds verder uit. Het besef: ik kan de ander niet veranderen, maar mezelf wel, is heel belangrijk.”

Annelies (50), getrouwd en moeder van twee volwassen dochters, herkent zich hierin. “In het team waarin ik werk, voel ik me vaak genegeerd. Als ik het heel druk heb, komt er nooit iemand naar me toe om te vragen of ik het wel red. Mijn dochter zei laatst: ‘Vraag je weleens om hulp dan?’ Nee, dat had ik eigen­lijk nog nooit gedaan. Kort geleden heb ik voor het eerst een jonge collega een whatsappje gestuurd met de vraag of ze me misschien kon helpen. Ze antwoordde meteen dat ze eraan kwam. We hebben zelfs nog leuk zitten kletsen. Dat voelde zo ongelooflijk goed.”

‘Ik ben nu een liever en tevredener mens’

Femke (54): “Mijn hele lagereschooltijd ben ik gepest met mijn haar. Mijn ouders waren zo trots op mijn mooie lange rode haar, maar ik smeekte ze het kort te knippen. Als ik zei dat ik ermee gepest werd, zei mijn vader: ‘Dan sla je er maar op.’ Een keer kwam ik huilend en met blauwe plekken thuis omdat twee kinderen me met mijn nek op een ijzeren hek hadden geduwd. ‘Laat je toch niet op je kop zitten’, zeiden mijn ouders alleen maar.

Tot ongeveer mijn 40ste ben ik erg opstandig door het leven gegaan. Ik stond altijd in de vechtstand; mij raak je niet. Toen ik 40 was, kreeg ik een baan als leidinggevende. Ik was een heel dwingende leiding­gevende die niet naar haar werknemers luisterde. Ook in mijn relatie gaf ik de ander totaal geen ruimte. In het begin was het aantrekkelijk: ik was een doortastende vrouw die niet uit het veld te slaan was. Later werd dat vervelend.

Ik dacht altijd: het pesten heeft me zo gevormd: ik kan er niets aan doen. Pas toen ik in een enorme burn-out kwam, werden mijn ogen geopend. Ik heb mezelf helemaal opnieuw moeten uitvinden, nieuw gedrag aangeleerd, mijn hersens als het ware gereset. Dat heeft me tweeënhalf jaar gekost, maar ik ben een veel liever en tevredener mens geworden. Ik ben blij met wat ik bereikt heb.”

‘Mijn dochter zei: je maakt het groter dan het is’

Suzan (49): “Waar ik het meest bang voor was, gebeurde. Ik voelde me machteloos en boos. Het voelde als dubbel falen en ik trok het me veel meer aan dan andere moeders bij wie dit gebeurt: mijn dochter werd gepest, net als ik vroeger. Ik projecteerde mijn eigen angst op haar. Mijn dochter heeft weleens gezegd: ‘Mam, je maakt het veel groter dan het is.’ Als ze bijvoorbeeld vertelde dat ze niet mee mocht doen met touwtje springen, ging ik helemaal mee in haar verhaal. ‘Wat vervelend voor je, wat kunnen we eraan doen?’ Maar als ik dan later op het schoolplein kwam, zeiden meisjes: ‘Ze mocht best meedoen, maar ze wilde niet.’ Net als ik vindt mijn dochter het moeilijk om zich aan een groep aan te passen. O ja, denk ik nu, het verhaal heeft natuurlijk twee kanten.”

De namen van degenen die zijn gepest, zijn op hun verzoek veranderd.

Bron(nen):

Reactie toevoegen

38 Comments

Door Jan herzog (niet gecontroleerd) op wo, 13-5-2020 - 15:36

Ik ben nu 80 jaar oud maar tel nog wel mee denkik.
Als 17 jarige ben naar zee gegaan als ketelbinkie.
En ben toen zo erg gepest gepest dat ik in parguayq (Asuncion) ben gedrost
En laat nou op deze boot voornamelijk amsterdammers zaten maar de rede voor mij drossen was een groninger ui t veen veendam( wat een Eikel ewas Dat

Door Anoniem (niet gecontroleerd) op ma, 20-4-2020 - 16:25

Ik vind het eigenlijk wel erg voor die jongen dat jij daar zo mee om gaat , je weet dat hij een beperking heeft en toch maak je misbruik van hem ? dat vind ik dus niet kunnen. Hij is bang gewoon om er iets over te zeggen omdat die dat niet goed weet. En je zegt zelf dat je ooit gepest bent geweest , eerst was je een slachtoffer en nu een dader die zich schuldig zit te maken aan pesten van iemand die moeilijk voor zich zelf kan opkomen omdat hij een beperking heeft. Ik zou je willen aanraden om je probleem aan te pakken ? ik ben ook iemand met een beperking (daarom wens ik me niet bekend te maken en ik ben ook jaren lang gepest geweest , maar ik zei er wel iets van maar liep overal met men kop tegen de muur want mij boodschap kwam niet over bij die er dan wel iets mee konden bv Politie. Ik zit in een depressie en had nooit gedacht een vrouwelijk politie agente tegen te komen waar ik wel goed mee kon praten en dat kwam omdat zij zelf ook een depressie heeft gehad.

Door Michelle (niet gecontroleerd) op vr, 17-4-2020 - 21:01

Hoi Patricia, geen idee of je het leest, maar mij is geadviseerd om een schematherapie te gaan volgen. Ik heb het gegoogled, doe ook maar eens, wie weet lijkt het jou ook wat! Sterkte

Door Jojo (niet gecontroleerd) op ma, 16-3-2020 - 19:41

@N, is heftig als je er EMDR voor nodig hebt. Kinderen (en volwassenen) pikken je er uit als je anders bent, gevoeliger bent. Misschien dat je herkent in de alleengeboren tweeling.

Door N. (niet gecontroleerd) op zo, 15-3-2020 - 15:04

Hoi Patricia,

Ik herken je problemen ontzettend.
Ik ben momenteel 40 jaar en heb mijn pestverleden nog maar net achter me gelaten.

Ik ben op mijn 32e bij een psychologe terecht gekomen en heb daar EMDR gevolgd om mijn pesttrauma te verwerken.
Ik kwam toen ook achter mijn hooggevoeligheid.
Daar kon de psychologe niets mee.

Op mijn 39e ben ik bij een ontzettend lieve en goede counselor terecht gekomen die mij van mijn angst voor afwijzing, angst om er niet bij te horen verlost heeft.

Ook hielp ze me bij mijn hooggevoeligheid. Hoe ik daar mee om moest gaan.

Ik ben daardoor zo sterk geworden dat ik twee weken geleden een face to face gesprek heb gehad met degene die me het ergst pestte op de basisschool.
Dat is heel helend geweest.

Kortom, zoek professionele hulp!
Het werkt zo helend!

Heel veel sterkte en liefs!

Door Anoniem dit doe... (niet gecontroleerd) op di, 25-2-2020 - 19:22

Ik ben in groep 5 best wel gepest, en ik zit er nog best wel vaak mee, ook toen ik in groep 7 werd gepest ik zat eens op de fiets en toen dacht ik.. waarom ga ik niet gewoon weg uit deze wereld maarja het had ook geen zin om weg te gaan want ik zou mijn familie en met name mijn ouders er zoveel verdriet mee doen dus ik dee het niet eigenlijk heb ik gewoon een trauma aan het woord pesten opgelopen ik denk er elke dag nog aan ik ben soms ook best wel bang om vrienden te maken daarom vind ik het ook fijner om met jongens om te gaan want de jongens uit mijn klas hebben me altijd geholpen.

Door Patricia (niet gecontroleerd) op za, 1-2-2020 - 17:59

Ik ben 36 jaar, moeder van 3 kinderen.
Ik ben in mijn schooltijd dagelijks gepest. Op de basis en middelbare school. Ook in relaties heb ik niet de beste ervaringen.
Ik merk steeds meer dat ik nu nog dagelijks last heb van de pesterijen in het verleden. Ik voel me overal waar meerdere mensen op 1 plek zijn ongemakkelijk. Op schoolplein, sportschool, cafe’s, theater, concerten en zelfs op verjaardagen. Ik voel me extreem onzeker. Eigenlijk wel 24/7. Ik merk dat ik mensen moeilijk toelaat in mijn leven. Is dit voor anderen ook herkenbaar? Ik zou zo graag het anders willen maar weet niet hoe..

Door Hk (niet gecontroleerd) op ma, 4-11-2019 - 12:47

Ik ben nu in de 30 , vroeger gepest. En ik had het idee dat ik er over heen ben gegroeid.
Ik heb een eigen bedrijf en sinds kort een jongen met een beperking in dienst en ik merk dat ik bij hem grens heel erg opzoek, en eigenlijk hem ook wat aan het pesten ben. Ik heb het er met mijn vrouw over gehad en die zei dat ik dat vroeger ook bij haar deed ( grenzen opzoeken) en het valt haar op dat ik nooit boos op iemand ben of mijn frustraties uit maar wel op mensen die ik mentaal en fysiek aan kan ( katten, jonge kinderen,werknemer met beperking)
Herkennen meer mensen hun hier in.?

Door ruudje (niet gecontroleerd) op vr, 13-9-2019 - 21:39

Gepest worden loopt als een rode draad door mijn leven,
en heb ik dan eindelijk het lef om voor jezelf op te komen, dan ben ik de amok maker! Sterker mijn werkgever deed het af als problemen in de relationele sfeer; in de problemen geraak ik niet meer, omdat ik de buitenwereld mijd. ik hoef niet meer zo nodig! Wat is nu werkelijk het probleem met gepest worden op het werk! Niemand zal jou kant van het verhaal aanhoren, omdat ze mogelijkerwijs zelf ook slachtoffer worden! Respect is een lul verhaal: En leefbaar al evenmin

Door T. Huisman (niet gecontroleerd) op di, 4-6-2019 - 20:55

Overtuigingen kunnen nog diep zitten. Bewustwording. De pester heeft als doel je naar te laten voelen omdat ie dat ook over zich zelf voelt. Wil het dumpen bij anderen zodat die er mee zitten. Mess on your hands en bully"s. Dark triad persoonlijkheden. Je vraagt je af waarom doen ze zo. Ongecorrigeerde uitwassen. Ze willen zich stoer voor doen. Je onvermeld laten en vergeten overslaan en ongezien laten. Vroeger had ik nog niet het idee dat ik gepest werd maar heb me wel achtergesteld gevoeld en anderen voelden dat aan en pakten mij hier weer op. Minder behandeld voelen omdat je minder verdient. Ze kennen je geen kwaliteiten toe en het gaat om moneylenders en loonhaaien die het onderste uit de kan willen halen. Mijn oudste zus heeft vroeger mijn spaarpot door midden geknipt en al het spaargeld er uit gehaald. Mijn spaarpot was bijna vol met allemaal stuivers en kleingeld er in en de plastic spaarpot van mijn jongste zusje was nog in tact. Ik sliep dan met mijn jongste zus op een kamer en wij deelden de kast en op de bovenste plank stond onze plastic spaarvarken. Ik kreeg een wekkerradio cadeau toen ik geslaagd was voor mijn eindexamen maar die heeft mijn jongste zus afgepakt of zeg maar weggejat en heeft die meegenomen naar Den Haag waar ze op kamers verbleef en een opleiding deed en heeft die wekkerradio nog lang in gebruik genomen. Toen ik er wat van zei zeiden ze dat ik niet zo moest zeuren en ze zei ook eens ik wil wel geloven dat niemand met je wil of ik wil wel geloven dat je alleen bent of zoiets en later zei dit nog iemand en toen weer. Je krijgt dan zo"n overtuiging. Kreeg te horen dat ik geen werkvaardigeheden zou hebben of geen goede werkhouding of dat zei mijn oudste zus.Ik zou niet contactueel zijn en niet over de contactuele vaardigheden beschikken die vereist zouden zijn en dat heb ik meerdere malen horen zeggen. Ze nemen hele groepen mee in hun pesterij en onvermeld laten want zo was ik eens op een trouwerij en iedereen is op de foto gezet behalve ik. Ieder jaar ging mijn oudste zus en mijn jongste zus met vakantie naar het buitenland en ieder vroegen ze mee om met hun op vakantie te gaan behalve mij. Toen ik dit tegen de politie zei deed die ook mee uit ballorigheid en verveling en stoerdoenerij. Sommige slachtoffers die aangifte kwamen doen zijn gepakt als daders en aangegeven door hun daders terwijl men slachtoffer was en hun hier van aansprakelijk wou stellen en kon dat niet hebben en hebben dat toen maar aangegeven en de politie deed mee en het hele korps is hier langs geweest. Ik kreeg de diagnose verward en weet toch wat ik zei. Op den duur is het zo dat ze je wijs maken dat het jouw schuld is dat je beroofd bent. Niemand wil iemand in huis hebben die van je jat en dat willen zij ook niet en doen het wel bij anderen. Wanneer je er iets van zegt krijg je ook nog eens de wind van voren en wilden de sleutels maar niet inleveren. Dit gebeurde in een codependencyrelatie. Ik heb geen vriendschappen en verdenk ieder als potentiele tegenstander en dat is sneu als diegene die bedoelingen niet had maar het zit er in of dat je leert iemand te vertrouwen. Je hebt er een gevoeligheid voor ontwikkeld en voor wie dat aanvoelt doet het weer. Maar er zijn toch ook mensen die rekening houden met je gevoelens zul je zeggen maar dat weet je nooit en het gebeurt onverwachts.