'Vaccins verzwakken je immuunsysteem': klopt dit wel?

De laatste jaren, zeker na de coronapandemie, circuleren er allerlei verhalen over vaccins. Hoofdzakelijk negatieve, want deze periode heeft vaccins niet bij iedereen populair gemaakt. Dit kwam onder meer door de snelheid waarmee coronavaccins ontwikkeld werden, onduidelijkheid over hoe ze werkten en de mogelijke bijwerkingen. Ook al langer bestaande vaccins met een bewezen goede werking werden hierdoor in twijfel getrokken. Ze zouden je immuunsysteem verzwakken, dachten sommige mensen.

Immuunsysteem: aangeboren én verworven

Hoe zit het precies met je immuunsysteem? Dit bestaat uit cellen en eiwitten en verdedigt je tegen ziekteverwekkers zoals bacteriën, virussen en parasieten. Mensen hebben een aangeboren immuunsysteem dat direct reageert op infecties, en een zogeheten verworven immuunsysteem dat ziekteverwekkers bij een volgende aanval herkent en bestrijdt. Deze twee werken nauw samen. De aangeboren afweer vervult drie belangrijke functies: het opruimen van ziekteverwekkers, het op gang brengen van ontstekingen en het presenteren van antigenen (kleine deeltjes van ziekteverwekkers) aan het verworven immuunsysteem.

De verworven afweer heeft een leger van twee soorten speciaal opgeleide soldaten: T-cellen en B-cellen. Die worden ook wel lymfocyten genoemd, een type witte bloedcel. De T-cel herkent en vernietigt geïnfecteerde lichaamscellen. De B-cel produceert antilichamen die beschermen tegen ziekten. Na iedere infectie blijven er speciale B- en T-lymfocyten over: geheugencellen. Bij een volgende infectie herkennen zij de ziekteverwekker snel, waarna ze T- en B-cellen activeren die de indringer bestrijden met antilichamen en andere afweermechanismen.

In feite ‘trainen’ ze je lichaam zodat je minder ziek wordt

Vaccins ‘trainen’ eigenlijk je immuunsysteem. Er zijn klassieke vaccins met hele ziekteverwekkers: geïnactiveerde (dode virus of bacterie) of levende maar verzwakte. Deze veroorzaken meestal geen ziekte. Er zijn ook vaccins die een deel van de ziekteverwekker bevatten, én moderne vaccins die genetisch materiaal gebruiken: de DNA- en RNA-vaccins, waaronder de coronavaccins. Kort gezegd laten vaccins het immuunsysteem oefenen met een veilige versie van een ziekteverwekker waarvan je niet echt ziek wordt. Hierdoor worden antilichamen en geheugencellen gevormd, zodat je bij een echte infectie snel en effectief beschermd bent. Sommige vaccins bieden jarenlange bescherming omdat het virus waar ze tegen werken nauwelijks verandert. Andere virussen, bijvoorbeeld die griep of verkoudheid veroorzaken, muteren snel waardoor het immuunsysteem de nieuwe variant soms niet herkent. Dus nee, vaccins verzwakken het immuunsysteem niet. Ze maken het juist sterker en slimmer, waardoor je beter bestand bent tegen bepaalde ziekteverwekkers.

Dit artikel verscheen eerder in Plus Gezond januari 2026. Abonnee worden van het blad? Dat doe je in een handomdraai.