Hooikoorts in de winter: dit kun je ertegen doen

“In de winter verwarren veel mensen hooikoorts met verkoudheid of griep, tót de klachten wel erg lang duren”, vertelt Anniek Ferket, allergoloog in het Rotterdamse Maasstad Ziekenhuis. Die verwarring is logisch. Wie denkt nou dat die verstopte neus en het lamlendige gevoel hooikoorts kunnen zijn terwijl het buiten koud is en er nog weinig in bloei staat? Hooikoorts in de winter komt echter steeds vaker voor. 

“We zien de laatste tien jaar in de winter meer patiënten, ze kampen vanaf de laatste week van december al met klachten. Door klimaatverandering zijn de winters zachter geworden en zitten er eerder pollen in de lucht. Vroeger hadden mensen vooral last van hooikoorts in het voorjaar en de zomer, die periode is veel langer geworden.”

• Lees ook: Kun je het hele jaar door hooikoorts krijgen?

Vroegbloeiers

Zodra de els en de hazelaar hun pollen verspreiden, in zachte winters dus al in december, is het hooikoortsseizoen geopend. Daarna volgt de berk. Het stuifmeel zorg voor allergische reacties bij een deel van de hooikoortspatiënten. Aan het einde van het voorjaar gaan ook de grassen bloeien. Tegen die tijd heeft ongeveer 20 procent van de mensen last van hooikoorts.

Het lichaam van hooikoortspatiënten reageert op pollen, oftewel stuifmeel. Bomen, planten en grassen die bestoven worden door de wind, brengen pollen in de lucht. Wanneer deze kleine deeltjes op het slijmvlies terechtkomen, dus bij de ogen of in de neus, kan het immuunsysteem daarop reageren. Dan ga je niezen, je krijgt een verstopte neus of een loopneus, je ogen kunnen gaan tranen, branderig aanvoelen of rood en soms dik worden. Daarnaast kun je klachten krijgen zoals benauwdheid of een koortsig gevoel. De impact van hooikoorts wordt vaak onderschat. Allergoloog Ferket: “Mensen kunnen zich echt ellendig voelen. In sommige periodes komen ze zo min mogelijk buiten. Soms zijn ze zo beroerd dat ze zich een paar dagen ziek moeten melden.”

Het Maasstad Ziekenhuis heeft een spreekuur voor mensen met een hooikoortsallergie. Wie daar terechtkomt, meestal na verwijzing van de huisarts, krijgt eerst een allergietest. “De ene patiënt reageert allergisch op de pollen van bomen, de andere op die van grassen of bepaalde planten. Het is belangrijk voor de behandeling om dat goed in beeld te hebben. Het kan natuurlijk ook zo zijn dat je op zowel bomen als grassen reageert, en misschien ook op onkruidpollen. Het komt verder voor dat mensen met hooikoorts ook nog andere allergieën hebben, bijvoorbeeld voor huisstofmijt of katten.”

Voor de pollen uit

Hooikoortspatiënten hebben ‘piekmomenten’, periodes waarin ze veel last ervaren omdat dan de plant of boom waar zij het meest op reageren zijn pollen verspreidt. Daarnaast kunnen ze langere tijd lichtere klachten hebben. De behandeling begint met tabletten en een neusspray met corticosteroïden. De tabletten zijn een antihistaminicum. Ferket: “Dit zijn andere middelen dan die je zelf bij de drogist kunt kopen. Patiënten moeten met deze medicatie beginnen voordat de pollen waarvoor ze allergisch zijn in de lucht zweven. Als het immuunsysteem al op scherp staat, is het lastiger om de allergische reactie te onderdrukken.” Ook de neusspray moet je langere tijd gebruiken. De corticosteroïden remmen ontstekingen, daardoor wordt het slijmvlies in de neus minder toegankelijk en krijg je minder snel een allergische reactie.

Als niets helpt: immunotherapie

Tabletten en neusspray helpen de allergische reactie in toom te houden, maar er is ook een therapie die de allergie bij de wortel aanpakt; immunotherapie kan zorgen dat je in de toekomst minder last hebt van hooikoorts. Het is bedoeld voor mensen bij wie de medicatie niet genoeg aanslaat en bij wie de klachten steeds terugkeren. Ferket: “We dienen dan boom- en graspollen toe. Zo leert het lichaam daar minder heftig op te reageren. Dit vraagt veel inzet van de patiënt, maar we zien goede resultaten.”

Die inzet: gedurende drie tot vijf jaar slikt een hooikoortspatiënt tabletten of krijgt injecties. De tabletten kun je thuis slikken, voor de injecties moet je naar het ziekenhuis. “De tabletten neem je dagelijks, ze bevatten een wat lagere hoeveelheid pollen. De injecties krijg je wekelijks en daarna maandelijks. Door deze opbouw went het lichaam aan de pollen. De overgrote meerderheid van de mensen die immunotherapie krijgen, heeft na een tijd minder klachten.”Wat veel hooikoortspatiënten niet weten: hoe eerder je met immunotherapie start, hoe groter de kans dat je van je klachten afkomt. “Wanneer je al dertig jaar op piekmomenten last hebt, is het moeilijker om je lichaam aan de pollen te laten wennen zodat het er minder op gaat reageren.” Daarom roept allergoloog Ferket mensen die last hebben van hooikoorts op om niet jarenlang aan te modderen, maar naar de huisarts te stappen. “Geven tabletten en neusspray te weinig verlichting, ga dan zeker naar een allergoloog. Wij kunnen veel meer, bijvoorbeeld door te kijken welke medicatie wel aanslaat. Als dat niet voldoende is, of als je van de jaarlijks terugkerende klachten af wilt, is immunotherapie een goede optie.”

• Lees ook: Helpt immunotherapie bij hooikoorts?

Huisdier weg

Er zijn wel wat dingen waar patiënten rekening mee moeten houden voordat ze immunotherapie kunnen krijgen. Voor onkruidpollen is er helaas nog geen immunotherapie, dus patiënten die daar sterk op reageren kunnen er niet mee geholpen worden. Daarnaast moeten aandoeningen zoals astma en eczeem eerst met de hulp van medicatie onder controle zijn, want die kunnen verergeren door de blootstelling aan pollen. Wanneer mensen ook allergisch zijn voor huisdieren, zal een eventueel huisdier de deur uit moeten: “Anders krijg je tijdens de therapie te veel allergenen binnen: én van de pollen én van bijvoorbeeld de kat.”De immunotherapie kan verder alleen gegeven worden wanneer pollen van bomen en grassen waar iemand allergisch voor is níet in de lucht zitten. 

“We starten de therapie vaak in de korte periode dat iemand klachtenvrij is, meestal in september. Als iemand alleen allergisch is voor graspollen, die later in de lucht komen, kunnen we tot februari starten.”Drie tot vijf jaar is niet niks, dus patiënten moeten echt gemotiveerd zijn. “Maar doordat ze vaak al jaren terugkerende klachten hebben, zijn ze dat ook. Ze slikken trouw hun tabletten of komen langs voor de injecties. Als ze op controle komen, vragen we altijd: ‘Hoe voelt u zich ten opzichte van een jaar geleden?’ Dan horen we dat mensen blij zijn dat ze niet meer steeds met rode ogen en een grieperig gevoel rond-lopen. Vaak beseffen ze pas op dat moment hoe belemmerend hun hooikoorts altijd was, en hoeveel prettiger het is zónder die klachten.”

6 tips tegen (winter)hooikoorts

1. Zoek uit op welke planten en bomen je allergisch reageert en kijk op een online pollenkalender wanneer ‘jouw’ pollen in de lucht komen. Een paar weken daarvoor kun je dan met de juiste medicatie beginnen. 
2. Plan in je piekperioden wandelingen of buitensporten zo veel mogelijk in de vroege ochtend. Dan zijn de pollen minder aanwezig. Ook als het windstil is of net geregend heeft, is dat een goed moment voor buitenactiviteiten. 
3. Bescherm je ogen met een sport- of zonnebril. Wat ook een beetje helpt, is vaseline rond de neus. Het idee is dat het rondzwevende stuifmeel daaraan blijft plakken en niet wordt ingeademd. Maar een deel zal toch de slijmvliezen bereiken.
4. Droog de was liever niet buiten in perioden dat er pollen in de lucht zitten, die komen dan in kleding en linnengoed terecht. Ook aan jou blijven pollen kleven, dus als je veel last hebt van je allergie, is het slim om ’s avonds te douchen en je haren te wassen. Dan ga je in elk geval pollenvrij slapen. 
5. Stofzuig regelmatig, neem meubels af met een vochtige doek en voorkom tocht als je het huis ventileert, want dan verspreiden de pollen zich door het hele huis. Eén ruimte per keer luchten is het beste. 
6. Meeroken en de openhaard stoken kunnen hooikoorts aanwakkeren.

Dr. Anniek Ferket is internist-allergoloog: een internist die is gespecialiseerd in allergische aandoeningen. Ze werkt in het Maasstad Ziekenhuis in Rotterdam. In de hooikoortspoli behandelt ze mensen met terugkerende hooikoortsklachten.

Een andere versie van dit artikel verscheen eerder in Plus Gezond januari 2026. Abonnee worden van het blad? Dat doe je in een handomdraai.