60-plus in therapie: “Je bent nooit te oud voor therapie”

Klinisch psycholoog Rosalien Wilting en psychotherapeut Arjan Videler zijn overtuigd van het belang van psychotherapie op latere leeftijd. Zij zien dan ook met lede ogen aan dat, ondanks de bewezen effectiviteit van behandelingen, veel mensen niet de psychische zorg krijgen die ze nodig hebben.

Waarom krijgen oudere mensen die zorg vaak niet?

“Psychische aandoeningen worden zeker bij hen regelmatig onderschat”, zegt Videler. “Veel klachten worden weggezet als iets wat bij je leeftijd hoort, je moet er maar mee leren leven. Alsof er geen hoopvoller perspectief is. Dit geldt niet alleen voor veelvoorkomende klachten als depressie en angst, maar ook voor aandoeningen zoals PTSS, persoonlijkheidsstoornissen, autisme en ADHD. Die worden vaak niet herkend of erkend, en dus niet behandeld, met onnodig langdurig lijden als resultaat.

Als zestiger kun je nog wel twintig jaar of langer leven, dan is het heel zinvol om beter met jezelf, je emoties, triggers en pijn om te leren gaan. Maar dat geldt ook als je toekomstperspectief korter is. Psychotrauma werkt tot vijf generaties door. Als je iets kunt veranderen, doe je dat niet alleen voor jezelf maar ook voor de generaties na jou. Eigenlijk ben je nooit te oud om in therapie te gaan. Het heeft altijd zin, of je nu dertig of tachtig bent. Ook als dertiger heb je immers al patronen ontwikkeld die ingesleten zijn. Bij jongvolwassenen tussen de vijftien en vijfentwintig jaar die nog volop in ontwikkeling zijn, zien we weliswaar iets meer flexibiliteit. Zij kunnen sneller en makkelijker tot een doorbraak komen. Maar tussen de fasen daarna zie je nauwelijks verschil.

Het veranderen van diep ingesleten patronen is wel iets wat tijd en doorzettingsvermogen vraagt. Je moet het echt willen en liefst iemand hebben die je daarin steunt. Reken op een of twee jaar therapie. Het is ook niet gezegd dat je er helemaal van verlost wordt, bepaalde gevoelige snaren blijven bestaan. Maar als het goed is, kun je daar na therapie beter mee omgaan. Minder diep ingesleten patronen zoals angst- of stemmingsproblemen zijn sneller te behandelen, een paar maanden kan al genoeg zijn.”

Voor ADHD en autisme was vroeger geen aandacht. Je moest je niet aanstellen

Kunnen psychische problemen ook pas op latere leeftijd opspelen?

Klinisch psycholoog Rosalien Wilting: “Er zijn best veel 60-plussers die vitaal zijn, geen medicijnen gebruiken en nog van alles ondernemen, maar die psychologisch of sociaal wel met het een en ander kampen. Soms speelt dat al dertig of veertig jaar, maar is het naar de achtergrond geschoven omdat ze het druk hadden met andere zaken, zoals werk, de kinderen en hun relatie. In de zogeheten derde levensfase komt er meer tijd, rust en ruimte. Dan kan een probleem ineens luid en duidelijk opduiken, waardoor het niet meer te negeren is. Het laat zich dan niet meer wegstoppen.

Je ziet het ook gebeuren binnen partnerrelaties, mensen die al veertig jaar bij elkaar zijn en bij wie onder het oppervlak van alles sluimerde dat steeds onder het kleed werd geschoven. Al die tijd ging dat goed omdat ze een druk bestaan hadden. Maar zodra het werk wegvalt of de kinderen uit huis zijn, word je alsnog geconfronteerd met oude pijnpunten. Het is een pittig proces om die onder ogen te zien en te bespreken, maar je komt er niet onderuit als je met elkaar verder wilt.”

Psychotherapeut Videler vult aan: “Je ziet vaak dat mensen problemen bewust of onbewust wegstoppen door hard te werken of veel te sporten. Dat is een manier om jezelf te beschermen. Maar daarna komt het oude zeer boven, en dat kan heftig zijn. Wat in die fase ook meespeelt, is het besef dat je niet oneindig de tijd hebt. Wanneer de finish in zicht komt, maak je de balans van je leven op. Je wilt in het reine komen met jezelf en soms ook met de naasten met wie je een moeizame relatie hebt.”

Kun je daar een voorbeeld van geven?

“Ik behandel een bijna 80-jarige vrouw”, vertelt Wilting. “Ze weet dat ze haar kinderen niet goed heeft behandeld, dat verwijt krijgt ze ook van hen. Voor haar dringt de tijd, maar de kinderen hebben dat besef nog niet. Zij willen wel iets met hun moeder, maar zijn nog niet zo ver en hebben meer tijd nodig. Dat is begrijpelijk, maar misschien is die tijd er niet. Dat probeer ik ze duidelijk te maken. Hun moeder wil graag vergeven worden voordat ze komt te overlijden. Of dat zal lukken, is de vraag. Maar het feit dat ze haar aandeel erkent, is een belangrijke stap. Voor haarzelf en voor haar kinderen. Ook was er onlangs een 90-plusser met een groot aantal bedekte familieproblemen die het ondanks zijn leeftijd toch nog de moeite waard vond om in therapie te gaan. In zijn werkende leven was hij een machtige man geweest en met elk van zijn acht kinderen was het contact weleens verbroken geweest.

We hebben een paar sessies gehad met alle kinderen, zelfs met een paar kleinkinderen erbij. Dat is enorm helpend geweest voor iedereen. Daarna begrepen de kinderen waarom hun vader zo was geworden, en ze waren blij dat hij zijn tekortkomingen kon toegeven. De erkenning van de littekens die hij had veroorzaakt, was belangrijk voor hen. Daarmee was niet alles opgelost, maar het was het begin van op een andere manier naar elkaar kijken. Er was een opening ontstaan.”

Wat zijn veel voorkomende klachten?

Wilting: “Veel mensen zijn jarenlang overvraagd en daardoor vastgelopen. Mensen met een forse burn-out die te veel ballen in de lucht hebben moeten houden. Er was bijvoorbeeld iets met een van de kinderen aan de hand, vervolgens komt de zorg voor ouder wordende ouders erbij. Als er daarnaast ook sprake is van langdurig weggestopte pijn uit het verleden, loop je op een goed moment vast. Sommigen noemen hun klachten een depressie, die gepaard kan gaan met een angststoornis. Ik hoor ook verhalen van mensen die interactieproblemen hebben op alle fronten, zowel met hun partner als met hun kinderen als met hun ouders. Daardoor voelen ze zich eenzaam en onbegrepen. Ze willen weten wat hun eigen aandeel daarin is en hoe ze dat kunnen veranderen. Dit gaat vaak gepaard met een negatief zelfbeeld. Zelfs mensen die veel bereikt hebben, kunnen zich klein voelen. Dat heeft alles te maken met het trauma in hun levensgeschiedenis, want dat bepaalt mede hoe je naar jezelf en anderen kijkt, hoe je met emoties omgaat en hoe je elkaar daarin waardeert. Ik ontmoet veel ouderen die zichzelf nooit begrepen hebben. In hun jeugd waren er nog geen behandelingen voor persoonlijkheidsproblematiek, ADHD of autisme. Bovendien was het een andere tijdgeest, er was niet veel aandacht voor psychische problemen. De algehele tendens was dat je je niet moest aanstellen, iedereen heeft wel wat, kop op. Zij werden niet gezien. Dat is de reden voor veel late diagnoses.”

Waardoor trekken mensen uiteindelijk toch bij de psychotherapeut aan de bel?

Videler: “Ze gaan bijvoorbeeld met slaapproblemen en vermoeidheidsklachten naar de huisarts. Wanneer vervolgens een bloedonderzoek niets oplevert en er lichamelijk niets aan de hand is, zal de huisarts doorvragen en misschien suggereren om naar een psycholoog of therapeut te gaan. Dit stuit vaak op weerstand. Mensen betwijfelen of het zin heeft en denken dat ze dan de vuile was buiten moeten hangen. Wij geven altijd aan dat ze bij de eerste kennismaking iemand mee kunnen nemen. Het hoeft niet, maar als dat helpt om de drempel over te komen of je zekerder te voelen, kan dat.”

Is therapie voor iedereen geschikt?

Videler: “Nee, psychotherapie is niet voor iedereen geschikt. Je moet in staat zijn tot zelfreflectie, je eigen aandeel kunnen zien en je tekortkomingen kunnen toegeven. We kijken waar iemand tegenaan loopt,  of iemand al eerder hulp heeft gehad en wat wel en niet heeft geholpen. Soms kiezen we voor een deeltherapie zoals VERS, Vaardigheidstraining Emotie Regulatie Stoornis. Bijvoorbeeld als we merken dat iemand weinig zelfreflectie heeft, maar wel last heeft van zijn gedrag en wil leren emoties beter te beheersen. Als die emoties minder hoog oplopen, verbetert dat het contact met anderen. Dat kan al een wereld van verschil zijn.”

Klinisch psycholoog-psychotherapeut Rosalien Wilting is gespecialiseerd in ouderen met (chronische) stemmingsklachten, trauma, persoonlijkheidsstoornissen, autisme en ADHD. Zij werkt bij GGz Breburg, afdeling PersonaCura in Tilburg. Hier werkt ook prof. dr. Arjan Videler, hij is gezondheids-psycholoog-psychotherapeut en sinds 2024 bijzonder hoogleraar psychotherapie bij ouderen. Samen schreven ze Met de jaren - Waarom het wel zin heeft om ouderen met psychische problemen te behandelen. In dit boek wordt in heldere taal uitgelegd wat psychotherapie voor je kan doen.

Een andere versie van dit artikel verscheen eerder in Plus Gezond januari 2026. Abonnee worden van het blad? Dat doe je in een handomdraai.