Levensgevaarlijke meningokokkenuitbraak onder jongeren: hoe groot is het risico voor 50-plussers?

Meningokokken zijn bacteriën die ernstige infecties kunnen veroorzaken, zoals hersenvliesontsteking en bloedvergiftiging (sepsis). Je hoort ook wel andere namen, zoals meningitis, meningokokkensepsis of in de volksmond 'nekkramp'. De ziekte begint vaak met algemene klachten zoals koorts, hoofdpijn en misselijkheid, maar kan snel omslaan. Binnen enkele uren kun je ernstig ziek worden, wat het zo’n onvoorspelbare aandoening maakt. Veel mensen dragen de bacterie bij zich zonder ziek te worden. Juist daardoor kan hij ongemerkt worden doorgegeven. De bacterie verspreidt zich via kleine druppeltjes uit de neus en keel, bijvoorbeeld door hoesten, niezen of zoenen. Daardoor kan besmetting snel optreden in groepen die dicht op elkaar leven, zoals studenten die vaak intensief contact met elkaar hebben.

Lees ook: 5 vragen over hersenvliesontsteking

Om welke variant gaat het?

Bij de uitbraak in het Verenigd Koninkrijk gaat het waarschijnlijk om meningokokken type B. In Nederland komen de varianten A, B, C, W en Y voor. Behalve tegen meningokokken B wordt vanuit het Rijksvaccinatieprogramma tegen alle varianten geprikt. Kinderen krijgen de prik met 14 maanden en 14 jaar. Daardoor lopen nog maar weinig mensen die op, jaarlijks zo'n vijf tot tien personen. De Gezondheidsraad heeft eerder gekeken naar bredere inzet van vaccinatie tegen type B, maar adviseert dat alleen voor specifieke risicogroepen en niet voor iedereen. Dat betekent dat deze variant nog kan circuleren en af en toe tot uitbraken kan leiden.  Volgens het RIVM is sprake van een stijging, maar het aantal ligt nog steeds veel lager dan in de jaren 90. Toen waren er gemiddeld 480 patiënten per jaar met de B-variant, in 2024 waren dit er 121.

Wat zijn de symptomen van meningokokkenziekte?

De symptomen van meningokokkenziekte kunnen snel verergeren en verschillen per persoon, maar vaak zijn dit de belangrijkste signalen:

• Koorts
• Hoofdpijn
• Misselijkheid en braken
• Nekstijfheid (moeite met kin op de borst)
• Overgevoeligheid voor licht
• Sufheid of verwardheid

Bij ernstige vormen:

• Koude rillingen en spierpijn
• Bleke of grauwe huid
• Snelle ademhaling
• Paarse of rode vlekjes op de huid die niet wegdrukbaar zijn
• Snelle verslechtering / bewustzijnsverlies

Wat betekent het voor 50-plussers?

Als je ouder bent, is de kans dat je meningokokken krijgt kleiner dan bij jongeren. De ziekte komt het meest voor bij jonge kinderen en jongvolwassenen. Vaccinatie van kinderen en jongeren verkleint de verspreiding van meningokokken, omdat zij de bacterie het vaakst bij zich dragen en overdragen. Daardoor circuleert de bacterie minder in de bevolking (groepsimmuniteit). Ook ouderen, die zelf niet gevaccineerd zijn, lopen zo een kleinere kans om besmet te raken. Je bent wel kwetsbaarder als:

• Je weerstand verminderd is
• Je een chronische aandoening hebt
• Je immuun onderdrukkende medicijnen gebruikt 
• Nauw contact hebt met een besmet persoon.

Bovendien kunnen klachten bij 50-plussers soms minder duidelijk beginnen, waardoor herkenning lastiger is. Besmetting met meningokokken is niet altijd te voorkomen, maar je kunt het risico wel verkleinen. Het helpt om nauw contact met zieke mensen te vermijden en goede hygiëne toe te passen, zoals regelmatig handen wassen en hoesten of niezen in de elleboog.

Hoe wordt meningokokkenziekte behandeld?

Meningokokkenziekte is een medische spoedsituatie. Als je meningokokkenziekte krijgt, kun je er ernstige, blijvende klachten aan overhouden en er elfs aan overlijden. Bij een vermoeden start de behandeling zo snel mogelijk, meestal in het ziekenhuis. Je krijgt direct antibiotica via een infuus om de bacterie te bestrijden. Soms is extra ondersteuning nodig, zoals vocht, zuurstof of behandeling op de intensive care. Mensen die nauw contact hebben gehad met een patiënt krijgen vaak preventief antibiotica. Zelfs na herstel kunnen er restklachten blijven, zoals gehoorproblemen of littekens.

Lees ook: Kun je hersenvliesontsteking twee keer krijgen?

Wanneer moet je alert zijn?

Neem direct contact op met de huisarts of huisartsenpost als je plotseling ernstig ziek wordt met klachten zoals hoge koorts, een stijve nek, sufheid of verwardheid, paarse vlekjes op de huid die niet wegdrukbaar zijn (druk je er een glas tegen en blijven ze zichtbaar, dan is dat een alarmsignaal) of hevige spier- of gewrichtspijn. Wacht bij twijfel niet af en ga naar de huisarts.