'Het zal wel stress zijn': waarom vrouwen vaker een verkeerde diagnose krijgen

‘Het zal wel stress zijn”, “Waarschijnlijk de overgang”, “Probeer wat rust te nemen, het gaat vanzelf wel over”. Het zijn ­opmerkingen die veel vrouwen bekend zullen voorkomen. Wanneer lichamelijke klachten niet direct in een herkenbaar medisch hokje passen, worden ze opvallend vaak psychisch geduid. Dat ­gebeurt ook bij mannen, maar bij vrouwen aanzienlijk vaker. En dat heeft gevolgen.

Hoe vaak artsen een verkeerde diagnose stellen, is niet exact vast te stellen. Nederlandse cijfers ontbreken, er bestaat geen landelijke registratie en ook ­internationaal lopen de cijfers uiteen. Wel is duidelijk dat misdiagnoses geen zeldzaamheid zijn. Een groot Amerikaans onderzoek liet zien dat ongeveer 5 procent van de patiënten te maken krijgt met een verkeerde diagnose, dat is één op de twintig. 

Wat we wél weten: 80 procent van de patiënten met onverklaarbare gezondheidsklachten is vrouw. En onderzoek laat zien dat vrouwen structureel minder vaak én later een juiste diagnose krijgen dan mannen. Bijna twee op de drie vrouwen (64 procent) heeft volgens onderzoek van Voices for Women, een onafhankelijke stichting die pleit voor vrouwsensitieve zorg, weleens gezondheidsklachten gehad waar de huisarts geen duidelijke oorzaak voor kon vinden. 

Gender health gap

Misdiagnoses treffen zowel mannen als vrouwen, maar vrouwen blijken er dus kwetsbaarder voor. Dat heeft alles te maken met de zogeheten gender health gap: structurele verschillen in hoe ziekten worden onderzocht, herkend en behandeld bij ­vrouwen en mannen. Medisch onderzoek is lange tijd vooral gebaseerd geweest op het mannelijke ­lichaam. Daardoor zijn artsen beter getraind in ‘klassieke’ mannelijke symptomen, terwijl klachten bij vrouwen vaker atypisch verlopen. Kijk bijvoorbeeld naar hartproblemen. Artsen ­onderzoeken doorgaans alleen de verstopping van vaten. Als mannen een hartinfarct krijgen, zijn die vaten vaak dichtgeslibd. Bij een derde van de vrouwen onder de 55 jaar wordt het probleem veroorzaakt door spasmen in de kransvaten. 

Na een hartaanval lopen vrouwen in het jaar erna drie keer zoveel kans om aan de gevolgen te overlijden als mannen in dezelfde situatie. Zweedse onderzoekers concludeerden dat nadat ze ruim 180.000 patiëntendossiers bestudeerden. Vrouwen kregen minder vaak cholesterolverlagers of bloedstollingsremmers en ­ondergingen minder vaak een bypassoperatie. Bij vrouwen die de vervolgbehandelingen wél kregen, was geen sterfteverschil ten opzichte van mannen.

Meer bijwerkingen

Verschillen in bijwerkingen tussen mannen en vrouwen worden vaak helemaal niet onderzocht. En dat terwijl vrouwen meer bijwerkingen ervaren door het gebruik van medicijnen dan mannen, en bijwerkingen ook kunnen verschillen tussen mannen en vrouwen, zo zegt de Hartstichting. Bij meer dan de helft van de onderzoeken naar medicijnen tegen hartfalen wordt niet gekeken of deze geneesmiddelen bij mannen en vrouwen hetzelfde of anders werken, becijferde UMC Utrecht in 2019.

In de praktijk betekent de gender health gap ook dat vrouwen met serieuze lichamelijke klachten vaker te horen krijgen dat stress, emoties of hormonen een rol spelen. Uit Nederlands onderzoek van Voices for Women blijkt dat een derde van de vrouwen ooit is weggestuurd met de boodschap dat hun klachten stressgerelateerd zijn, dat het vast de overgang is of dat klachten ‘tussen de oren’ zitten. Bij mannen ligt dat percentage veel lager, op 13 procent. Door deze ervaringen voelt bijna één op de vijf vrouwen zich ­regelmatig niet serieus genomen door de huisarts. 

Bovendien vindt er ook nog weinig onderzoek plaats naar gezondheidsproblemen die vooral vrouwen ­kunnen krijgen, zoals endometriose, de menopauze, ­fibromyalgie en chronische vermoeidheid. Wanneer vrouwen klachten hebben die afwijken van het medische standaardbeeld, duurt het gemiddeld langer voordat artsen denken aan een lichamelijke oorzaak. Zeker bij aandoeningen als hart- en vaatziekten, auto-immuunziekten of hormonale stoornissen kan dat grote gevolgen hebben. Niet zelden blijven vrouwen jarenlang rondlopen zonder passende hulp, terwijl de klachten toenemen en hun dagelijks leven steeds beperkter wordt.

Helemaal geen diagnose

Ook op psychisch gebied hebben vrouwen een achterstand. Veel vrouwen krijgen bijvoorbeeld laat de diagnose autisme – of zelfs helemaal niet. Het ‘ziektebeeld’ van autisme is grotendeels gebaseerd op de symptomen van mannen. Zo krijgen vrouwen regelmatig te horen dat ze ‘te sociaal’ zijn om autisme te hebben, bijvoorbeeld omdat ze mensen aankijken tijdens een gesprek.

• Lees ook: Waarom wordt autisme bij vrouwen vaak niet herkend?

Gelukkig is de verandering inmiddels ingezet, zij het langzaam. Er komt steeds meer aandacht voor sekse- en genderverschillen in de zorg, en diverse artsen en organisaties pleiten voor betere kennis en bewustwording. Doktoren leren in hun opleiding én in hun spreekkamer steeds beter luisteren. Niet alleen naar wat iemand zegt, maar ook naar wat het lichaam laat zien; zelfs als dat niet past in het bekende patroon.

Dit artikel verscheen eerder in Plus Magazine maart 2026. Abonnee worden van het blad? Dat doe je in een handomdraai.