'Pleasen is niet onschuldig, je wordt er doodmoe en gestrest van'

Lisette de Jong is voedingswetenschapper, leefstijlcoach en auteur, gespecialiseerd in metabole gezondheid, ADHD en autisme. Ze schrijft maandelijks in Plus Gezond een column.

“Ik vind het onbegrijpelijk dat ik me niet kan beheersen met eten”, verzucht grafisch vormgeefster Marieke. “Overdag eet ik volgens het boekje, maar zodra ik uit mijn werk kom, ga ik me te buiten aan chips, chocola, kaas…” Ik denk dat ik wel weet hoe dit komt, en informeer hoe de voorafgaande werkdag was geweest. Een collega had gevraagd of ze kon inspringen bij een pitch, vertelt ze. Ze had al drie deadlines, maar zei toch ja. De buurvrouw belde of haar kinderen na school mochten komen spelen? Natuurlijk! Tussendoor stelde haar schoonmoeder voor om dit weekend samen koffie te drinken. Gezellig! Elke 'ja' gaf haar een onprettig gevoel, maar dit signaal negeerde ze. Ze wilde niet zeuren.

Psycholoog Saskia de Bel legt in haar boek De perfecte pleaser uit dat vooral vrouwen worden opgevoed met het idee dat ze aardig en zorgzaam moeten zijn. Dit gedrag wordt van jongs af aan beloond, het behulpzame meisje krijgt complimenten. Maar pleasen is niet onschuldig, je wordt er doodmoe en gestrest van. Negeer je de signalen, dan zoeken die een andere uitlaatklep. Voor veel mensen is dat eten.

Ik kom er bij je op terug, is het nieuwe mantra van Marieke

“Wat als je nou de volgende keer dat er een beroep op je wordt gedaan eerst even de tijd neemt om te voelen wat er in je lijf gebeurt voordat je antwoordt?” stel ik voor. Marieke kijkt bedenkelijk. “Dan lijkt het alsof ik niet wil helpen.” Daar zit het probleem. We zijn zo getraind om meteen ja te zeggen, dat zelfs een pauze voelt als verraad. Maar twee weken later vertelt ze trots: “Ik heb ontdekt dat mijn keel dichtgaat als ik eigenlijk nee wil zeggen, en mijn hartslag gaat omhoog.” We spreken af dat ze bewust blijft oefenen met grenzen stellen. Als iemand met een verzoek komt, neemt ze drie seconden de tijd. Inademen, uitademen, voelen, dan pas antwoorden. “Ik kom er bij je op terug”, is haar nieuwe mantra. Het voelt ongemakkelijk, maar het werkt. Binnen twee weken merkt ze verschil. “Gisteren vroeg mijn collega weer of ik kon bijspringen. Ik voelde mijn keel dichtknijpen en zei: ‘Vandaag lukt niet.’ Ze reageerde heel begripvol!” De volgende dag appt ze: 'Hoera, gisteravond geen eetbui gehad. Kwam thuis, moe maar niet uitgeput. Na het avondeten bleef de koelkast dicht.'

Mariekes eetbuien werden niet veroorzaakt door een tekort aan energie of voedingsstoffen. Het was haar lichaam dat de rekening presenteerde voor een dag vol overschreden grenzen. Nu ze de signalen eerder oppikt, hoeft haar lijf niet meer met haar te communiceren via chips, chocola en kaas.

Deze column verscheen eerder in Plus Gezond maart 2026. Abonnee worden van het blad? Dat doe je in een handomdraai.