Schrijven tegen piekeren: zo krijg je meer rust in je hoofd

Getty Images

Pieker je veel of maak je iets heftigs mee? Het kan enorm opluchten als je het van je af schrijft, vertelt auteur en schrijfdocent Marelle Boersma. Alsof je letterlijk je hoofd schoonveegt. Goed nieuws: er is nul schrijftalent voor nodig.

Veel mensen houden een dagboek bij, schrijven hun levensverhaal op of werken aan een roman. Het aantal hobbyschrijvers neemt alleen maar toe volgens schrijfdocent Marelle Boersma, auteur van diverse thrillers en het boek Schrijven geeft kracht. De verklaring voor die groei is volgens haar simpel: we leven in een maatschappij waarin we worden overstelpt met prikkels en indrukken. Hierdoor hebben we meer dan ooit behoefte aan zelfreflectie. Tegelijkertijd zijn we er zo aan gewend geraakt om de hele dag in de actiestand te staan dat nietsdoen voor veel mensen een onmogelijke opgave is. “Schrijven is dan een laagdrempelige activiteit. Je staat stil bij jezelf en hoe het met je gaat, terwijl je toch iets dóet.”

Schrijven als houvast

Een win-winsituatie, want zoals dichter Rutger Kopland ooit zei: schrijven is uitvinden wat er in je leeft. Iets wat Boersma zelf aan den lijve ondervond. “Ik houd al mijn hele leven een dagboekje bij, maar ik had nooit bedacht dat ik het als manier van verwerking zou kunnen gebruiken. Niet omdat je je woede in één keer van je afschrijft, wat ik wel vaker heb gedaan, maar gewoon door eens in de zoveel tijd wat te schrijven. Op die manier krijgt het schrijven een vast ritme en wordt het een houvast. Nadat ik de diagnose borstkanker had gekregen, ontdekte ik hoe helpend het was. Schrijven maakt je sterker omdat het voelt alsof je de controle terugkrijgt.”

Ze verwerkte haar ziekteproces in blogs onder de titel Uit het leven van een schrijfjuf. Hierin schreef ze op wat er allemaal op haar af kwam en hoe ze daarmee omging. ‘Ik legde mijn leven als kankerpatiënt anekdotisch vast en deelde tegelijkertijd mijn kennis over schrijftechnieken’, staat in haar boek. “Die vorm paste bij mij. Ik liet zien dat het leven bol staat van verhalen en deelde die rollercoaster van emoties. Daarmee ontdekte ik de vorm die mij terugbracht bij mezelf en bij een glimlach. Mijn blogs waren korte verhaaltjes die begonnen met een zwart randje, maar zonder uitzondering eindigden met een positieve twist.”

Al schrijvend putte ze kracht uit die kanteling van donker naar licht. “Als ik ’s nachts niet kon slapen omdat spoken van angst op bezoek kwamen, pakte ik mijn laptop en verdween in een zelfbedachte wereld. Of ik schreef over mijn zware behandeling, waarbij ik ook lichtpuntjes liet zien. Ik deelde mijn blogs op sociale media, wat zorgde voor een golf aan positiviteit. Het delen van mijn verhaal leverde steun, kracht, complimenten en goede wensen op, plus het gevoel dat ik ertoe deed. Nu pas realiseer ik me dat ik dat zelf losmaakte met mijn schrijven. Door woorden te geven aan mijn ervaringen, heelde ik van binnen.”

Weg met beren

Schrijven is net therapie, waren de wijze woorden van schrijver Graham Greene, tevens agent voor de Britse inlichtingendienst SIS. “Ik verwonder me erover dat al die mensen die niet schrijven of schilderen niet gek worden”, zei hij in een interview. Dat is misschien iets té stellig, maar het is een feit dat de boel van je af schrijven enorm kan opluchten. Zozeer zelfs dat je daarna beter presteert bij bijvoorbeeld een presentatie of examen. “Je stopt je piekergedachtes en kunt je daardoor veel beter concentreren”, aldus de Amerikaanse onderzoeker Gerardo Ramirez, die eerstejaars-studenten aan de Universiteit van Chicago vroeg om hun zorgen over het eerste jaar op te schrijven. Wat bleek? De studenten die noteerden welke beren op de weg ze zagen, maakten zich meteen daarna minder druk of hun studie wel een succes zou worden. Conclusie van Ramirez: mensen die gedurende langere tijd over hun diepste angsten en gedachten schrijven, ervaren minder paniekmomenten en stress.

Onderzoek van de Universiteit van Amsterdam doet daar een schepje bovenop. Hieruit blijkt dat door gestructureerd schrijven over schokkende ervaringen allerlei klachten verminderen. Al na een paar schrijfsessies waren getraumatiseerde cliënten minder angstig, gespannen, vermoeid en depressief.

Deze uitkomsten worden onderschreven door de Texaanse psycholoog James Pennebaker, die onderzoek deed door middel van schrijfopdrachten voor studenten. Hieruit bleek dat schrijven over emoties een positief effect had op hun geestelijke en lichamelijke gezondheid.

Volgens Matthew Lieberman van Harvard University komt dit doordat schrijven een onbewuste regulatie van emoties teweegbrengt. Hij denkt dat dit ook de reden is waarom veel mensen een dagboek bijhouden, en waarom enthousiaste amateur-liedjesschrijvers toch doorgaan met het produceren van teksten, zelfs al krijgen ze te horen dat die niet al te best zijn.

Dichter bij je gevoel

Voordat Boersma borstkanker kreeg, had ze al verschillende schrijfvakanties georganiseerd. “Ik wist niet zo goed hoe ik die weken moest noemen, maar ik wist wel dat schrijven meer is dan alleen een verhaal bedenken en op papier zetten. Het is per definitie mindful, want je kunt eten en een gesprek voeren, je kunt wandelen en een gesprek voeren, maar je kunt niet je gedachten opschrijven en tegelijkertijd met iemand een gesprek voeren. Ik noemde mijn schrijfvakanties daarom Mindful Schrijven. Als je schrijft, kun je niet anders dan in het moment zijn. Je keert helemaal naar binnen, wat je dichter bij jezelf en je gevoel brengt.”

Schrijven geeft inderdaad overzicht en rust omdat je op een rijtje zet wat er gebeurt in je leven. Maar het zorgt ook voor perspectief en levenslust volgens Julia Cameron, auteur van de bestseller The artist’s way. Zij adviseert iedereen om elke ochtend een halfuurtje eerder op te staan en alles op te schrijven wat er in je opkomt. Het maakt niet uit waar het over gaat, je móét drie pagina’s volschrijven. Het idee hierachter is dat alle dingen die je dan opschrijft, vaak geklaag over de boodschappen of je werk, tussen jou en je creativiteit in staan. Door ze op te schrijven, maak je ruimte voor dingen waar je juist energie van krijgt en begin je de dag goed.

Verras jezelf

Dit soort therapeutisch schrijven klinkt misschien ingewikkeld, maar wees gerust, je hebt er nul schrijftalent voor nodig. Zoals de Franse filosoof Jacques Lacan al zei: “De taal doet het werk voor je.” Volgens hem is taal een vehikel dat niet alleen weergeeft, maar ook analyseert en betekenis geeft. Al schrijvend kijk je als vanzelf dieper in jezelf en vind je de juiste, unieke woorden en zinnen. Wanneer je die vervolgens naleest, zullen je eigen woorden je soms verrassen. Misschien omdat ze je iets laten zien waarvan je je eerder niet bewust was, of wellicht zie je ineens een verband dat je eerder niet had kunnen leggen.

“Veel mensen zijn bang dat ze het verkeerd doen”, vertelt schrijfdocent Boersma. “Ze denken dat het gaat om foutloos of mooi schrijven. Die gedachte kun je doorbreken door te beseffen dat je alleen voor jezelf schrijft. Niemand ziet het. Noteer eenvoudig wat er in je opkomt. Misschien zijn dat de emoties die je voelde toen je hoorde dat er een dierbare was overleden, wie weet is het iets wat er vandaag is gebeurd. Pak een schriftje en schrijf. Het gaat om de emoties die in je zitten, niet om het opschrijven van prachtige zinnen zonder spelfouten. Wat je schrijft is nooit perfect, zoals het leven ook niet perfect is. Begin gewoon.”