Rouwen: misverstanden over verlies verwerken. Wat is uw ervaring?

'Als je een verlies wilt verwerken, moet je erover praten'. Plus Magazine zet acht misverstanden over rouwen en verliesverwerking op een rijtje. Wat is uw ervaring met het verwerken van een verlies?

MISVERSTAND
Rouwen doe je pas als iemand dood is

Dat is niet zo. Is er sprake van een ziekbed – een geliefde heeft bijvoorbeeld kanker of Alzheimer – dan begint het rouwproces eerder. Een gezond iemand zien aftakelen, zorgt vaak voor veel verdriet. Je rouwt om het verlies van je geliefdes gezondheid, van de mens die hij/zij ooit was en van jullie leven samen. Dit wordt ook wel ‘anticiperende rouw’ genoemd. Vooral mantelzorgers – degenen die de zieke verzorgen – hebben er last van.

De omgeving begrijpt deze vorm van rouw vaak niet goed (‘Wat zeur je nou, hij/zij leeft toch nog’), waardoor mensen zich eenzaam en geïsoleerd kunnen voelen. Uit onderzoek van de Universiteit van Indianapolis blijkt zelfs dat mantelzorgers meer worden gekweld door hun anticiperende rouw dan door de vaak zware verzorgingstaken of het gebrek aan praktische steun.

MISVERSTAND
Na een paar maanden rouwen moet je de draad weer oppakken

Dat is helemaal niet nodig. Gaat het om iemand aan wie je sterk gehecht bent – een kind of partner – dan kost dat meer tijd. Uit onderzoek van de Duke University in de Verenigde Staten blijkt dat de meeste mensen pas drie maanden na het overlijden van hun partner de diepste dip hebben. Daarna gaat het langzaam beter. Uit ander Amerikaans onderzoek, van de Ohio State University, blijkt dat er rond de vijfhonderd dagen na het overlijden een soort keerpunt ontstaat: na die vijfhonderd dagen voelen mensen zich gemiddeld genomen een stuk beter dan daarvoor.

Hoewel de tijd het grootste deel van de wond vaak heelt, laten veel verliezen zich nooit helemaal verwerken. Psychologe Leoniek Wijngaards doet aan de universiteit van Utrecht onderzoek naar rouw: “Ook na veel jaren kan het gemis nog groot zijn. Wel wordt op een gegeven moment de acute rouw – het niet kunnen begrijpen en accepteren dat het gebeurd is – minder. Maar het leven wordt nooit meer hetzelfde. Kun je je leven na een tijd weer op een zinvolle wijze voortzetten, met daarin een plaats voor het overlijden, dan heb je het op een goede manier verwerkt.”

MISVERSTAND
Het wordt vanzelf beter...

Helaas is dat niet altijd het geval. In zijn boek ‘Psychologische hulpverlening aan ouderen’ onderscheidt psycholoog Huub Buijssen een aantal vormen van zogeheten gecompliceerde rouw. Bijvoorbeeld als mensen na een aantal jaren nog steeds even intens rouwen als in het begin, of rouwgevoelens (on)bewust onderdrukken en vermijden. Gecompliceerde rouw zorgt voor veel psychische klachten en kan uitmonden in een chronische depressie. Het risico op gecompliceerde rouw is het grootst voor mensen met een slechte gezondheid, mensen die weinig steun uit hun omgeving ervaren en mensen die weinig zelfvertrouwen hebben. Ongeveer 15 procent van de nabestaanden heeft last van gecompliceerde rouw en heeft professionele hulp nodig. Wie in zijn leven gevoelens bij kleine verliezen – een dode cavia of overleden ver familielid – durft te uiten of geleerd heeft te uiten, heeft later minder kans op gecompliceerde rouw bij een groter afscheid.

MISVERSTAND
Het is niet normaal als je tegen iemand praat die overleden is

Dat kan juist heel goed zijn. Psychologe Leoniek Wijngaards: “Vroeger dacht men dat je na het overlijden alle banden met de overledene moest verbreken om het overlijden echt te kunnen verwerken. Tegenwoordig is het idee juist dat een band houden met de overledene positief kan werken.”

Uit onderzoek van de universiteit van Liverpool blijkt dat nabestaanden die tegen hun overleden partner praten, zich beter voelen dan degenen die dat niet doen. Het gevoel dat de ander er nog is, kan troost geven en helpen de overgang te maken naar een leven zonder partner.

Maar dit geldt niet voor iedereen. Uit onderzoek van de universiteit van Bergen (Noorwegen) blijkt namelijk dat mensen die de aanwezigheid van wijlen de partner als extreem positief of extreem negatief ervaren, juist meer problemen hebben.

Psychologe Martine Delfos, schrijfster van ‘De schoonheid van het verschil’: “In beide gevallen hebben mensen moeite om het overlijden te accepteren. Ze staan niet met beide benen in de realiteit of zitten nog vol spijt- of schuldgevoelens.” 

MISVERSTAND
Om verlies te ver­werken, moet je er veel over praten

Niet per se. Of praten de juiste manier is om verlies te verwerken, hangt bijvoorbeeld af van de vraag of je een man of een vrouw bent.
Psychologe Martine Delfos: “Mannen zijn meer dan vrouwen geneigd hard te gaan werken of te sporten. Vrouwen proberen het probleem juist vaak te verwerken door te praten en steun te zoeken bij anderen.”

Het verschil tussen mannen en vrouwen in rouwen kan tot huwelijks­problemen leiden als bijvoorbeeld een kind overlijdt. Delfos: “Dat verschil in rouwgedrag kan partners uit elkaar drijven, juist op het moment dat ze elkaar het meest nodig hebben. Denkt de man: ze blijft er maar over doorgaan, terwijl de vrouw denkt: hij vlucht in zijn werk!”

De waarheid is dat praten én werken zinvolle strategieën zijn om de pijn te verlichten. Het gaat er niet zozeer om dat partners precies hetzelfde rouwen, maar dat partners van elkaar accepteren dat ze het elk op hun eigen manier doen.

MISVERSTAND
Het maakt niet uit of iemand plotseling of na een langdurig ziekbed overlijdt

Dat maakt wel uit. Leoniek Wijngaards: “Alhoewel het verlies even groot blijft, ongeacht hoe iemand overleden is, is de schok groter als het overlijden plotseling is.”

Is een geliefde omgekomen als gevolg van een misdaad of ongeluk, dan kunnen nabestaanden zelfs kampen met een posttraumatische stressstoornis, vooral als ze zelf aanwezig waren bij het ongeluk. Nabestaanden kunnen maanden- of zelfs jarenlang last hebben van nachtmerries, flashbacks, ­depressieve gevoelens, ernstige prikkelbaarheid en hevige schrikreacties. Komt daarentegen een sterfgeval niet (helemaal) onverwacht, bijvoorbeeld door een ziekbed, dan hebben mensen de gelegenheid om al voor het overlijden afscheid te nemen en het verlies deels te accepteren. Dat geeft ze een ‘voorsprong’ in de rouwverwerking. Maar een ziekbed moet ook weer niet te lang duren. Psycholoog Huub Buijssen: “Vaak zien we bij ouderen dat een langdurig ziekbed van de partner hun krachten sloopt; men is helemaal leeg en op als het echte rouwproces nog moet beginnen.”

MISVERSTAND
‘Gezonde’ rouw verloopt volgens een vast patroon­

Dat is niet waar. Wel zijn er verschillende fasen te onderscheiden in het rouwproces. In haar boek ‘Lessen voor levenden’ onderscheidt de wereldberoemde, in 2004 overleden, psychiater Elisabeth Kübler-Ross vijf van deze stadia; 1: ontkenning, 2: woede, 3: marchanderen (‘stel dat … was gebeurd?’), 4: depressie, en 5: acceptatie. Als rouwende hoef je echter niet per se alle fasen te doorlopen, of dat in een vaste volgorde te doen: er is geen vaststaand plan of schema om van verdriet te helen, aldus Kübler-Ross.

Acceptatie van het verlies heeft vaak ook nog zingeving tot gevolg. Over haar eigen rouw – twee miskramen en het overlijden van haar ex-man – zei Kübler-Ross bijvoorbeeld: “Nu besef ik dat mijn levenswerk niet mogelijk zou zijn geweest als die droevige speling van het lot me niet een bepaalde kant op had gestuurd.”

MISVERSTAND
Een verlies is altijd ­alleen maar negatief

Dat is niet waar. Hoewel het overlijden van een geliefde zeer pijnlijk is, kun je er emotioneel en psychisch ook van groeien. Een moeder van wie het kind overleed: “Sinds de dood van mijn zoon ben ik een stuk milder geworden voor anderen. Ik veroordeel mensen minder snel. Ik heb geleerd dat iedereen zijn redenen heeft om iets te doen. Wel had ik het graag op een andere, makkelijker manier geleerd.”

Volgens de Amerikaanse psychiater Irvin Yalom, schrijver van ‘Tegen de zon in kijken’, zorgt het overlijden van een geliefde er vaak voor dat mensen wakker worden geschud. Ze realiseren zich opeens wat écht belangrijk is in het leven: hun relaties met anderen, de natuur, vriendschap en liefde. Yalom: “In een dergelijke gemoedstoestand nemen mensen zich voor om alleen nog maar dingen te doen die ze echt belangrijk vinden en waar ze helemaal achter staan. Ze durven (eindelijk) ­radicale beslissingen te nemen die hun leven ten goede komen.”

Meer weten?

Boek: ‘Over rouw: de zin van de vijf stadia van rouwverwerking’ van Elisabeth Kübler-Ross & David Kessler. Uitg. Ambo-Anthos, €19,95.
CD: ‘Stil verdriet’ (cd-luisterboek) van Manu Keirse. Uitgeverij Terra-Lannoo, €12,95.
Website: http://www.verliesverwerken.nl/ (website van de Landelijke Stichting Rouwbegeleiding).

Uw ervaringen?

  • Wat zijn uw ervaringen met rouwen? Klik op de knop 'Reageer' onder dit artikel en deel uw ervaringen met andere lezers!
Bron(nen):
  • Plus Magazine

Reactie toevoegen

243 Comments

Door christien w op vr, 22-9-2017 - 01:57

mijn vriend overleed in 2010 vrij onverwacht en ik heb geen afscheid kunnen nemen. Nog dagelijks maak ik alles weer mee. We waren 34 jaar samen en vormden een eenheid. Ik voel me nu geamputeerd. Toen hij stierf ging ik ook dood.

Door christien (niet gecontroleerd) op vr, 22-9-2017 - 01:52

mijn vriend overleed in 2010 vrij onverwacht en ik heb geen afscheid kunnen nemen. Nog dagelijks maak ik alles weer mee.

Door piet (niet gecontroleerd) op vr, 22-9-2017 - 00:07

Boos worden we soms. En altijd is verdriet het eerste begin. Maar boosheid heeft geen zin. Prakkezeren doen we dan. Dat maakt het nog erger. We verzuipen in ons verdriet. En later verzuipen we in boosheid. Het ergste van al is nog dat we er onszelf het meest mee hebben. Moeten we eerst de boosheid ook nog kwijt raken. Bij dood is er een hoop te regelen. Dan zijn er nog mensen om je heen. En dan ................. ben je alleen. We missen. Komen tekort. en bezig met tekortkomen werkt de neerwaartse spiraal. Dat doorbreken is moeilijk. Het voelt allemaal zo negatief. Soms blijven mensen er voor weg. Soms proberen ze je op andere gedachten te brengen. Niemand gaat je met je mee. Onze gedachten zitten in ons. Zij kunnen dat niet begrijpen. Niet voelen. Wat je voelt voel je echt alleen zelf. Daar kun je ook alleen zelf iets mee. Na een leven samen kun je stil staan wat je samen hebt gedaan. De mooie dingen die hebt beleefd ophalen. Je terugbrengen naar de tijd dat je er wel was, samen. Ook dat kun je alleen zelf. De liefde van toen weer voelen. De liefde van toen weer geven. Geven aan je gevoel. Liefde geven om de last van het verlies te dragen. Met liefde dragen maakt de last lichter. Maakt de last draagbaarder. Een last die niemand anders kan voelen. Maar ook niemand anders kan dragen. Die ligt gewoon op mijn schouders.
Probeer ook positieve gevoelens die er waren weer op te pakken. Laat ze niet achterwege om het leed wat je te dragen hebt. Probeer de concentratie bij positieve dingen te leggen. Terugvallen doe je beslist. Maar probeer ook een beetje te leven. Ja, je staat alleen. En niemand anders trekt de kar. Dat moet je dus zelf doen. Druk bezig met ander dingen als verdrietig zijn. Geen tijd hebben voor verdriet. En toch komt het geregeld terug. Met liefde geven aan het tekortkomen komt niemand terug. Misschien kan het troostende gedachte zijn. Alle overledenen rusten in vrede. En de levende mist de in vrede rustende. En wie het meest mist, mist het meest. En omdat ik mis, moeten ze mij ook maar missen. Sta op, vind die kracht. De liefde weer om te staan en te gaan.
Rouw verwerking daar spreken we over bij dood. Verwerking van pijn en verdriet. En soms doen levende mensen hun naasten veel verdriet. Dan straffen we de dader. Dat is dan troost? Maar het feit blijft het feit.
Mensen lief ik wens je heel liefde toe. Om te krijgen en antwoord op te kunnen geven.

Door Veerle (niet gecontroleerd) op wo, 20-9-2017 - 23:03

Mijn man was net 40 geworden op onze eerste verlofdag vierden we zijn verjaardag snachts kreeg hij een hartstilstand vier dagen later zegde de dokters da hij hersendood was juist op mijn 38ste verjaardag sindsdien staat mijn leven stil ondanks dat ik een zoon heb van15 jaar heb ik het gevoel dat mijn leven gestopt is hoe kom ik dit te boven word ik ooit weer gelukkig

Door Daan (niet gecontroleerd) op ma, 18-9-2017 - 20:22

Acht maanden later, rouwtherapie gevolgd, ben ik nog steeds niet in staat het verlies van mijn moeder "een plekje te geven" zoals dat heet.
Ik heb het gevoel dat mensen denken dat ik mijn leven inmiddels wel weer heb opgepakt, terwijl ik nog steeds huil als ik eraan denk dat mijn leven er voortaan zo uitziet. Ze is er niet meer, ze komt nooit meer terug. Ik heb me nog nooit zo alleen gevoeld.

Door Jony Suppers (niet gecontroleerd) op vr, 8-9-2017 - 15:04

Je naam weet ik niet
Maar ik weet wat je door maakt, het is voor mij nog geen 15 maanden geleden
Heteerste jaar leef je in een roes ,heel veel regelen Maar nu heb ik het zo moeilijk het begon plotseling toen ik op straat liep en aan hem liep te denken
ik begon vreselijk te huilen dit was echt de eerste keer dat dit mij overr kwam
het was niet te stille toevallig belde mijn broer op hij zei ik kom gelijk
Het was een ontlading van al mijn verdriet Ik hoop dat het voor u ook een beetje help schrijf het van u af of ga een gesprek aan een op een met iemand die u vertrouwd Heel veel sterkte gewenst
Een lieve groet

Door Jony Suppers (niet gecontroleerd) op do, 7-9-2017 - 23:39

Geheel onverwachts zware hersenbloeding gekregen mijn liefste maatje mij net verzorgt, vanwegen mijn operatie. Hij was rechts geheel verlamd kon niet meer praten. Het was een hel van alles geprobeerd.
Kon niet meer slikkende neussonde geplaatst maar overgegaan naar maagzonde
Wat eigelijk een verkeerd besluit was Hij was te verzwakt
Wat overigens is toegegeven, maar toen was het te laat en kreeg hij allerlei bijverschijnselen Longontsteking, Blaasontsteking, en hoge koorts.
Het was verschrikkelijk 14 Maart opgenomen 15 April 2016 met veel overleden
Het doet mijn zn pijn ,ik mis hem verschrikkelijk . Het eerste jaar leef je in een roes, je moet zo verschrikkelijk veel regelen persoonlijk Wel heel veel hulp
gekregen van mijn 2 fijne zonen en schoondochter met kleinkinderen Maar je moet toch zelf alles verwerken, nu begin ik echt verdriet te hebben.
Ik ga nu echt in de tijd naar 1957 met voormij intense brieven die ik gelukkig heb bewaard van al de jaren dat hij beroepsmilitair was . Ik ben ze aan lezen
het doet mij goed 60 jaar van intense liefde ik was 14 jaar en hij was net in dienst .
Het was Liefde op het eerste gezicht Ik ben 74 jaar Wij hebben nooit spijt gehad van deze
intensitiet
van liefde
Hij is nog thuis en blijf ook bij mij,ik voel zijn aanwezigheid, ik praat met hem
en dan gaat mijn lamp heen en weer,ook nu op dit ogenblik Voor de lezers misschien onbegrijpelijk maar voor mij betekend het alles.Ik heb 2 lampen hangen
in huis maar deze ene was voor ons heel belangrijk Hij is bij mij en laat het ook weten
Ik zou zoveel meer willen schrijven liefs over heel ons leven dat doe ik nu op Schrift
Ben er vandaag mee begonnen over de liefde van mijn leven, mijn zoetwatermatroos
Die ik zo verschrikkelijk mis, zijn stem te horen die zeg ik hou van je,je heb heel mijn Hart voor altijd

Mijn tranen zijn niet te stuiten

Door Ria Q (niet gecontroleerd) op di, 18-7-2017 - 22:59

Mijn man overleed zeer plotseling, na een aneurysma in de hersenen. , na een zeer goed huwelijk van 53 jaar! We hadden al gesproken hoe alles moest verlopen als het zo ver zou zijn, wat veel te vroeg toch kwam. Na een paar weken werd ik heel boos, waarom heb je me alleen gelaten? Waarom geen keurige wachtwoorden? Uiteindelijk alles zelf geregeld, maar wat een gemis! Het is nu een jaar geleden maar gemis is zeker niet kleiner geworden, eerder groter. Ik heb mijn leven weer goed op de rit, maar alleen is ook echt alleen hoor, eten , fietsen , wandelen , je verhaal niet kwijt kunnen! Maar mijn motto is... niet zeuren, genieten van het goede, kinderen kleinkinderen , de natuur, en vooral wat je wel allemaal kunt!!

Door Rachelle (niet gecontroleerd) op di, 18-7-2017 - 04:47

Het is nu juli "komkommertijd" in de branche.
Mijn man is 5 maanden geleden na een kort ziekbed overleden, mijn ouders hebben mij alleen benaderd omdat zij codes nodig hadden. Daarnaast moest ik niks vragen hun hadden 'het boek' gesloten. Mijn maatje was mijn 'toeverlaat' en ook collega. De onderneming zou 1 jully sluiten. En per 3 dagen geleden zegt de arbo-arts: de zaak van uw ouders zetten zij voort, met de vraag kan u weer werken? Ik heb zweet-bui- en echt grote vraagtekens. Praten? Nee, mijn vader had de laatste woorden gezegd per 19 februari: als jij tekent voor de IVA ontvang jij 6000,00 euro. Ik? Mijn man heeft mij nodig, ik ga naar huis. Hij overleed per 22 februari
Mijn dochter is 13 jaar, naast ons woont een vrouw die haar bedreigt heeft.
Ondertussen voelt of een weduwe niet meer meeteld. En ouders? Die konden alleen een mail sturen: zij konden niet bevroeden dat ik andere mening heb??? Ze hebben nog nooit mijn mening willen horen, laat staan dat ik deze heb gezegd. Alleen mijn man weet mijn gedachtes. Mijn lichaam zweet nu en Liefde houdt niet op waar leven eidigt.
Kracht aan ieder die dat kan gebruiken ♡

Door Pris (niet gecontroleerd) op zo, 9-7-2017 - 06:38

Mijn vader is een maand overleden ten gevolge van een hersenbloeding, wat weer veroorzaakt werd door een hersenbloeding. Hij is veel te vroeg, namelijk op 67-jarige leeftijd overleden. Nu pas besef ik pas wat er gebeurd is en ik kan het gewoon niet accepteren. Hij is 3.5 jaar geleden geholpen aan een melanoom en sindsdien elke 3 maanden bij het ziekenhuis onder controle geweest. Hij was elke keer zo blij dat het allemaal in orde was. Tot hij op 4 mei onverwachts in het ziekenhuis terecht kwam, door een hersenbloeding. Ik kon het niet geloven, de dag daarvoor was mijn vader nog aan het dansen geweest. Ik wist niet dat de oorzaak een melanoom was, dus ik heb dag in dag uit voor mijn vadertje gezorgd en hem geholpen met revalideren, 6 weken lang, totdat hij nog een hersenbloeding kreeg (de oorzaak bekend werd) en ik hem 5 dagen later moest laten gaan. Het moeilijkst wat mij ooit is overkomen. Nu dat mijn vader is overleden, heeft mijn familie zich tegen mij gekeerd en kan ik geen verhalen horen over hoe mijn vader was en dit doet mij veel pijn. Mijn vader was een gesloten man, waardoor ik veel dingen niet weet over mijn vader. De pijn wordt met de dag erger en ik kan met niemand er echt over praten. Ook heb ik niet met hem kunnen praten na zijn 2e hersenbloeding waardoor ik het voor mijn gevoel gewoon niet heb kunnen afsluiten. Hij heeft wel (en dat is mijn enige troost) nooit geweten dat hij kanker had en zich daardoor ook nooit hoeven stressen over de dood en daarnaast ook nooit chemokuren hoeven volgen. Maar goed ik hoop dat ik het ooit een plek kan geven, omdat ik met niemand echt erover kan praten..