Rijangst overwinnen: zo krijg je weer vertrouwen achter het stuur

Naar schatting hebben zo'n half tot één miljoen Nederlanders wel een rijbewijs, maar gebruiken zij dat nauwelijks of helemaal niet vanwege rijangst. Rijangst, ook wel amaxofobie genoemd, is dus geen uitzondering. Dat blijkt ook uit recent onderzoek van occasion-verkoopplatform OSW onder 1.068 Nederlandse automobilisten. Daaruit blijkt dat ongeveer één op de vijf Nederlanders regelmatig spanning of angst tijdens het autorijden ervaart. Die angst wordt vooral gevoeld in situaties die veel prikkels geven, zoals druk verkeer, slecht weer of rijden in het donker.

Lees ook: Weg met vliegangst

Snelweg mijden

Daarnaast geeft ruim een derde van de automobilisten aan nerveus te worden van het gedrag van andere weggebruikers, bijvoorbeeld door agressief rijgedrag of onverwachte manoeuvres. Dat leidt er vaak toe dat mensen bepaalde situaties gaan vermijden. Zo mijdt 10 procent bewust de snelweg en vermijdt bijna 20 procent specifieke routes of verkeerssituaties. Voor ongeveer 12 procent heeft rijangst zelfs invloed op werk, sociale contacten of dagelijkse activiteiten.

Hoe ontstaat rijangst?

Rijangst heeft zelden één duidelijke oorzaak. Vaak ontstaat deze angststoornis geleidelijk. Een bijna-ongeluk, een nare ervaring in het verkeer, een ingrijpende gebeurtenis in je leven, langdurige stress of spanning of simpelweg een langere periode zonder autorijden (bijvoorbeeld omdat de partner altijd rijdt) kan het vertrouwen aantasten. Ook stress of lichamelijke klachten kunnen ervoor zorgen dat iemand zich minder zeker voelt achter het stuur. Als je vervolgens situaties gaat vermijden - denk aan snelwegen of rijden in het donker - neemt de angst vaak toe. Hoe minder je rijdt, hoe groter de spanning wordt wanneer je het weer probeert. Zo ontstaat een vicieuze cirkel van angst en vermijding.

Symptomen van rijangst

De symptomen bij rijangst kunnen variëren, afhankelijk van de ernst van je rijangst. Tijdens een angst- of paniekaanval zijn dit de klachten die het meest voorkomen:

• Hartkloppingen 
• Pijn of een beklemd gevoel op je borst 
• Zweten
• Ademnood of het gevoel hebben dat je stikt
• Duizeligheid of het gevoel hebben flauw te vallen
• Trillen
• Misselijkheid en diarree
• Een doof gevoel of tintelingen in je armen en benen
• Een gevoel van onwerkelijkheid, alsof je naar een film kijkt
• Angst om de controle te verliezen
• Snel en hijgend ademen, tintelingen in je lichaam, prikkels rondom de mond (hyperventilatie)

Wat helpt om rijangst te overwinnen?

Rijangst verdwijnt meestal niet vanzelf, maar er zijn wel manieren om het vertrouwen stap voor stap terug te krijgen. Dat begint met klein en overzichtelijk oefenen: korte ritten, over bekende routes en op rustige momenten van de dag. Door positieve ervaringen op te doen, groeit het gevoel van controle. Sommige mensen hebben baat bij het oefenen met een vertrouwd persoon. Bij een milde vorm van rijangst kan het volgen van een aantal rijlessen nuttig zijn, bijvoorbeeld bij een rijschool die gespecialiseerd is in rijangst. Daarnaast kunnen ontspanningstechnieken, zoals rustig ademhalen, helpen om lichamelijke stressreacties zoals een versnelde hartslag of gespannen spieren te dempen. Ook een goede voorbereiding helpt. Denk aan het vooraf plannen van een route, extra tijd inbouwen zodat haast geen rol speelt.

Trainingen

De ANWB biedt speciale RijZeker-trainingen voor mensen met rijangst of onzekerheid achter het stuur. Daarbij wordt gekeken waar de spanning precies vandaan komt en wordt onder begeleiding geoefend met lastige situaties, zoals snelwegen, tunnels of rijden in het donker. Ook psychologische begeleiding als cognitieve gedragstherapie, kan zinvol zijn. Deze therapie richt zich op het doorbreken van de angst- en vermijdingscirkel en helpt om negatieve gedachten over autorijden te veranderen.

Exposure therapie

Een andere bewezen effectieve behandelmethode bij angst is 'exposure therapie'. Dit betekent dat je je onder begeleiding van de psycholoog blootstelt aan de voor jou beangstigende situatie. Dit kan in het echt, maar ook in je verbeelding. Door het gestructureerd, regelmatig en lang genoeg toepassen van exposure neemt de angst af.