De pijnparadox
Veel vrouwen met pijnklachten kennen het moment: je zit bij de dokter, legt uit wat je voelt en krijgt te horen dat het 'waarschijnlijk stress' is of 'tussen de oren zit'. Volgens arts en hoogleraar pijngeneeskunde Monique Steegers is dat geen uitzondering, maar onderdeel van een hardnekkig patroon. In haar nieuwe boek De pijnparadox, dat eind maart verschijnt, laat ze zien waarom pijn bij vrouwen zo vaak verkeerd wordt begrepen.
Eeuwenlang was het mannelijke lichaam de standaard in de geneeskunde. Medische leerboeken, diagnoses en onderzoeken waren gebaseerd op mannen, terwijl vrouwen vaak als 'variant' werden gezien. Dat had gevolgen voor hoe klachten werden geïnterpreteerd en behandeld. Zelfs in dieronderzoek werden lange tijd vooral mannelijke proefdieren gebruikt, omdat vrouwelijke dieren door hun hormonen te wisselvallig zouden zijn. Dat betekent dat veel kennis over pijn en de behandeling ervan eigenlijk is ontwikkeld op basis van mannen. Terwijl vrouwen juist vaker chronische pijn hebben. Wereldwijd heeft ongeveer 20 tot 30 procent van de mensen langdurige pijn, en bijna twee derde daarvan is vrouw.
De 'gender pain gap'
Steegers beschrijft in haar boek een fenomeen dat onderzoekers de gender pain gap of gender health gap noemen: vrouwen ervaren vaker pijn, maar hun klachten worden minder serieus genomen. In huisartsenpraktijken blijkt bijvoorbeeld dat mannen met dezelfde klachten vaker vervolgonderzoek krijgen, zoals scans of doorverwijzingen naar specialisten. Veel vrouwen hebben daardoor een lange medische zoektocht achter de rug voordat hun klachten worden erkend. Eerst komen de twijfels: klopt mijn gevoel wel? Stel ik me niet aan? Pas daarna volgt vaak het echte gesprek over de pijn.
Lees ook: Dit is medical gaslighting
Pijn werkt anders in het vrouwenlichaam
Volgens Steegers is pijn niet alleen een kwestie van beschadigd weefsel. Het is een complex samenspel van biologische, psychologische en sociale factoren. Bij vrouwen spelen hormonen, levensfasen en sociale rollen bijvoorbeeld een grotere rol in hoe pijn wordt ervaren. Zo kan tijdens de overgang de natuurlijke pijnremming in het lichaam afnemen doordat oestrogeen daalt. Daardoor kan het zenuwstelsel gevoeliger worden voor pijnprikkels en kunnen klachten zoals migraine, gewrichtspijn of fibromyalgie toenemen. Ook in de hersenen zijn verschillen zichtbaar. Bij vrouwen zijn hersengebieden die pijn verbinden met emoties en herinneringen vaak actiever, waardoor pijn niet alleen fysiek maar ook emotioneel sterker kan worden ervaren.
De kracht van erkenning
Een belangrijk thema in het boek is erkenning. Wanneer patiënten zich serieus genomen voelen, ervaren ze hun pijn vaak als minder overweldigend. Soms helpt een duidelijke uitleg van een arts over wat er in het lichaam gebeurt zelfs meer dan medicatie. Daarom pleit Steegers voor een andere manier van kijken naar pijn. Niet alleen als een lichamelijk probleem, maar als een ervaring waarin lichaam, psyche en sociale context samenkomen.
Lees ook: 'Zes jaar lang liep ik rond met onverklaarbare pijn in mijn buik'
Luisteren naar verhalen
In De pijnparadox combineert Steegers wetenschappelijke inzichten met persoonlijke verhalen van vrouwen die met chronische pijn leven. Hun ervaringen laten zien hoe groot de kloof kan zijn tussen wat iemand voelt en wat de medische wereld begrijpt. Volgens de auteur is het tijd om die kloof te verkleinen. Niet door vrouwen als uitzondering te zien, maar door hun ervaringen serieus te nemen en beter te onderzoeken. Goede zorg begint uiteindelijk met luisteren.
5 inzichten uit De pijnparadox1. Angst kan pijn versterkenBij vrouwen blijkt de angst voor pijn soms onderdeel te worden van het pijnsysteem zelf. Wie activiteiten gaat vermijden uit angst voor pijn, kan juist meer pijn ervaren doordat spanning en verwachting het zenuwstelsel gevoeliger maken. 2. Sociale rollen beïnvloeden pijnWerk, zorg voor kinderen of ouders en onzichtbare taken in huis kunnen de ervaring van pijn beïnvloeden. Omdat vrouwen vaker meerdere rollen tegelijk vervullen, kan chronische pijn bij hen anders doorwerken in het dagelijks leven. 3. Pijn heeft ook een betekenislaagMensen met langdurige pijn stellen vaak existentiële vragen: wat betekent mijn leven nog met deze klachten? Onderzoek laat zien dat zingeving – bijvoorbeeld anderen helpen of nieuwe doelen vinden – kan helpen om pijn als minder invaliderend te ervaren. 4. Erkenning kan letterlijk pijn dempenHersengebieden die pijn verwerken reageren ook op sociale signalen. Wanneer patiënten zich serieus genomen voelen, kan dat de emotionele lading van pijn verminderen. Het brein kalmeert als het gevoel van erkenning toeneemt. 5. Goede pijnzorg is altijd persoonlijkVolgens Steegers werkt een standaardbehandeling voor iedereen zelden. Effectieve zorg kijkt naar het geheel: lichaam, emoties, levensfase, relaties en omgeving. Alleen zo kan een behandeling echt aansluiten bij de patiënt. |
Over De pijnparadox
In De pijnparadox - Waarom vrouwen méér pijn voelen, maar minder worden gehoord laat arts en hoogleraar pijngeneeskunde Monique Steegers zien dat het probleem niet alleen zit in hardnekkige aannames, maar ook in hoe we het vrouwelijk lichaam kennen, of juist niet kennen. Ze ontrafelt hoe pijn in het vrouwenlichaam ontstaat en werkt: hoe hormonen, het zenuwstelsel, de genen en het immuunsysteem een rol spelen, waarom pijn anders kan worden ervaren dan bij mannen, en waarom standaard medische kennis tekortschiet. Eeuwenlang gold het mannelijke lichaam als norm, met gevolgen die nog elke dag voelbaar zijn. Met wetenschappelijke inzichten en persoonlijke verhalen maakt Steegers duidelijk wat er misgaat én wat er beter kan. De pijnparadox is een confronterend en verhelderend boek dat uitnodigt om naar pijn bij vrouwen te gaan luisteren.
Prof. Dr. Monique Steegers is anesthesioloog, pijnspecialist en hoogleraar pijn- en palliatieve geneeskunde aan het Amsterdam UMC. In haar werk onderzoekt ze de biologische, psychologische en sociale factoren die pijn beïnvloeden. Met De pijnparadox wil ze meer aandacht vragen voor de verschillen tussen mannen en vrouwen in pijnervaring en behandeling.