Medical gaslighting: niet serieus genomen worden door je arts

Getty Images

Stel je voor: je gaat naar de huisarts of specialist met aanhoudende klachten. Maar ze worden door je arts steeds geminimaliseerd of weggewuifd. Je klachten zouden komen door stress of vermoeidheid, je moet een paar kilo's afvallen en dan gaat het wel over of 'het zit tussen je oren'. Dat heet Medical gaslighting. Het is het bagatelliseren of psychologiseren van lichamelijke klachten, waardoor mensen aan zichzelf gaan twijfelen.

Medical gaslighting ontstaat wanneer een zorgverlener lichamelijke klachten minimaliseert, ze te snel toeschrijft aan stress, angst of leefstijl, of besluit niet verder te onderzoeken terwijl daar wel aanleiding voor is. Dat gebeurt meestal niet met opzet, maar de gevolgen zijn groot. Mensen voelen zich niet gehoord en verliezen het vertrouwen in hun lichaam én in de zorg.

De term is afgeleid van gaslighting, een vorm van psychologische manipulatie waarbij iemands realiteit consequent in twijfel wordt getrokken. In de medische context is er zelden sprake van bewuste manipulatie, artsen doen dit doorgaans niet met opzet. Maar de uitkomst is vergelijkbaar: wie vaak genoeg hoort dat er 'niets aan de hand' is, gaat zichzelf wantrouwen.

Lees ook: Wat is gaslighting en hoe herken je het?

Het overkomt vrouwen vaker

Hoewel mannen ook met medical gaslighting te maken kunnen krijgen, gebeurt het opvallend vaak bij vrouwen. Zo toont onderzoek aan dan vrouwen langer dan mannen moeten wachten op pijnstilling op de afdeling spoedeisende hulp, zelfs als ze exact dezelfde symptomen hebben. Ook krijgen ze met gelijkaardige klachten vaker een afwachtende behandeling, soms met ernstige gevolgen. De klachten van vrouwen worden sneller uitgelegd als stress, hormonale schommelingen, mentale overbelasting of het gevolg overgewicht. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij chronische pijn, buik- en bekkenklachten en overgangsproblemen. Ook bij hartproblemen worden signalen bij vrouwen vaker gemist, omdat ze zich anders presenteren dan bij mannen. In de cardiologie heeft dit zelfs een naam: het Yentl-syndroom.

Ook mannen krijgen ermee te maken

Ook mannen overkomt medical gaslighting. Mannen met langdurige vermoeidheid, onverklaarde pijn, auto-immuunziekten of aanhoudende lichamelijke klachten zonder duidelijke afwijkingen op scans of bloedonderzoek horen regelmatig dat ze 'er niet zo op moeten letten' of 'zich te veel focussen op hun lichaam'. Maar of je nu man of vrouw bent, de uitkomst is hetzelfde: uitstel van zorg en toenemende twijfel.

Hoe komt het?

Volgens het American Journal of Medicine ontstaat medical gaslighting meestal door een combinatie van factoren. Artsen werken onder hoge tijdsdruk, hebben niet altijd voldoende kennis over complexe of onderbelichte aandoeningen en moeten beslissingen nemen binnen een zorgsysteem dat sterk leunt op meetbare afwijkingen. Als bloedwaarden, scans en onderzoeken geen duidelijke oorzaak laten zien, wordt de klacht al snel als psychisch bestempeld. Harvard Medical School wijst daarnaast op onbewuste vooroordelen. Zorgverleners zijn, net als alle mensen, niet vrij van aannames over gender, gedrag en gezondheid. Dat beïnvloedt, meestal onbedoeld, hoe klachten worden geïnterpreteerd en hoe serieus ze worden genomen.

De gevolgen van medical gaslighting

De impact van medical gaslighting gaat verder dan één mislukt consult. Mensen gaan zichzelf in twijfel trekken. 'Zie ik spoken? Stel ik me aan?, Maak ik het groter dan het is en moet ik hier gewoon mee leren leven?' Veel mensen stoppen uiteindelijk met hulp zoeken, niet omdat hun klachten verdwijnen, maar omdat moedeloos raken omdat ze niet geloofd worden. Dat kan grote gevolgen hebben. Aandoeningen worden later of helemaal niet gediagnosticeerd, klachten verergeren en pijn kan chronisch worden. Bovendien ondermijnt het structureel negeren van klachten het vertrouwen in de zorg.

Wat kun je zelf doen bij medical gaslighting?

Bereid je gesprek voor
Schrijf je klachten vooraf op: wat voel je, sinds wanneer, waar en wanneer verergeren ze? Noteer het ook als je merkt dat er een patroon in zit.
Wees concreet en duidelijk
Zeg bijvoorbeeld: "Deze klacht beperkt mijn dagelijks leven en ik wil dat die verder onderzocht wordt."
Vraag door bij 'stress'
Vraag: "Welke lichamelijke oorzaken zijn uitgesloten?"Neem iemand mee
Een extra persoon kan helpen om het gesprek steviger te maken.
Vraag een second opinion
Dat is geen wantrouwen, een second opinion is een recht. En misschien is de klik met een andere arts ook gewoon beter.
Vertrouw op je lijf
Je lichaam liegt niet. Jij weet heel goed wat je voelt.