Neem je hart ter harte
Je hart klopt elke dag zo’n 100.000 keer zonder dat je erbij stilstaat. Tot er klachten zijn. Wanneer is pijn onschuldig en wanneer niet? En kun je je hart ‘onderhouden’ wanneer je ouder wordt? Hoogleraar cardiologie Pieter Doevendans geeft heldere antwoorden op 16 vragen.
Prof. dr. Pieter A.F.M. Doevendans werkt bij het UMC Utrecht. Hij is gespecialiseerd in hartfalen, hartritmestoornissen en erfelijke hartspierziekten.
1. Hoe herken je een hartinfarct?
“Een hartinfarct geeft meestal aanhoudende pijn op de borst. Die pijn gaat niet weg als je gaat zitten of lig-gen. Veel mensen worden daarnaast zweterig, misselijk, en voelen zich ‘niet lekker’. Soms straalt de pijn uit naar de linkerarm of kaak. Bij mensen met diabetes kan de pijn onduidelijker zijn. Zij kunnen een infarct hebben zonder de klassieke, hevige pijn.”
2. Zijn de symptomen bij vrouwen anders?
“Vrouwen ervaren vaak minder typische klachten. Ze kunnen bijvoorbeeld pijn tussen de schouderbladen ervaren of extreme moeheid. Soms hoor ik van vrouwen dat ze het gevoel hebben dat ze 'in brand staan'. Toch is pijn op de borst ook bij vrouwen meestal de kernklacht."
3. Wat moet je doen als je denkt dat je een hartinfarct hebt?
“Gaat de pijn na 10 minuten niet weg, bel dan 112. Rijd zeker niet zelf naar het ziekenhuis. Een snelle ambulancebehandeling vergroot de overlevingskans, in de ambulance kan direct een dotterbehandeling op gang worden gebracht.”
4. Hoe merk je dat je hart niet meer goed pompt (hartfalen)?
“Hartfalen voel je niet direct in je hart, maar tijdens dagelijkse activiteiten. Je bent sneller buiten adem, traplopen wordt zwaar, aankleden kost meer moeite en je voelt je snel vermoeid. Ook kun je dikke enkels krijgen of minder eetlust, doordat er vocht in je buik komt. Dit zijn klachten die geleidelijk ontstaan en daardoor soms lang worden genegeerd. De diagnose wordt gesteld na bloedonderzoek, een ECG en een hartecho.”
5. Kun je hartfalen genezen?
“Meestal niet, maar het kan goed onder controle worden gehouden. De standaardbehandeling bestaat uit een combinatie van medicijnen (onder andere plastabletten, SGLT2 remmers en bètablokkers). Soms zijn ingrijpender oplossingen nodig, zoals een steunhart of – meestal bij jongere patiënten – een harttransplantatie.”
6. Kan stress hartproblemen veroorzaken?
“Stress verhoogt je hartslag en bloeddruk en laat je hart harder werken. Maar niemand leidt een stressvrij leven. Merk je dat het lichamelijk klachten geeft, zoals hartkloppingen, dan is het verstandig die stressmomenten proberen te verminderen. Denk aan ontspanningsoefeningen en eventueel professionele begeleiding.”
Bij 40% van alle hart- en vaatziekten speelt erfelijkheid een rol
7. Welke factoren vergroten het risico op hart- en vaatziekten?
“Roken, suikerziekte, een hoge bloeddruk, hoog cholesterol en langdurige stress zijn de klassieke risicofactoren. Erfelijkheid speelt bij ongeveer 40 procent van de patiënten een grote rol. Dat is heel belangrijk: hart- en vaatproblemen hebben echt niet altijd leefstijl als grootste veroorzaker.”
8. Is een hoge bloeddruk nou echt zo gevaarlijk?
“Ja, juist omdat je het meestal niet voelt. Tenzij de bloeddruk extreem hoog is, merk je er weinig van. Maar ondertussen veroorzaakt een hoge bloeddruk schade aan je bloedvaten, nieren én hart. De hartspier wordt dikker doordat hij steeds tegen die hoge druk in moet pompen. Ook kun je ongemerkt nierschade oplopen. En al die schade is onomkeerbaar. Daarom is meten cruciaal. Geregeld thuis je bloeddruk meten geeft overigens een eerlijker beeld dan een enkele meting bij de huisarts. De richtlijn: zit je regelmatig boven 130/90, dan is je bloeddruk te hoog. Dat geldt ook voor 65-plussers. Zodra één van de twee waarden te hoog is, spreken artsen al van hoge bloeddruk. Ze hoeven niet allebei verhoogd te zijn.”
9. Welke voeding is gezond voor het hart?
“De basis is simpel. Minder dierlijke vetten, meer plantaardige producten. Olijfolie in plaats van boter. Als je één keer per week vlees eet, één keer per week vette vis en de rest van de dagen plantaardig met veel groente en fruit ben je aardig op weg naar een gezonde leefstijl. Vitaminen en omega-3 kunnen een licht gunstig effect hebben, vooral op vetten in het bloed. Maar als je gezond en gevarieerd eet, voegen supplementen doorgaans niets toe.”
10. Hoeveel moet je bewegen om je hart gezond te houden?
“Dagelijks een half uur matig intensief bewegen – stevig wandelen, fietsen, zwemmen – is genoeg om je hart in conditie te houden. Duursporten zijn gunstiger dan puur krachttraining. Maar één ding staat vast: alles is beter dan stilzitten.”
11. Kun je je hart ‘verjongen’ door gezonder te leven?
“Verjongen niet; schade die er al is, kun je niet volledig terugdraaien. Maar je kunt de verslechtering wel sterk afremmen. Niet roken, gezond eten, bewegen en een gezond gewicht leveren op elke leeftijd winst op. Er zijn wel medicijnen die aderverkalking licht kunnen verbeteren.”
12. Kun je na een hartinfarct weer alles doen, zoals autorijden?
“Ja. Dankzij snelle dotterbehandelingen kunnen de meeste mensen binnen een week dagelijkse activiteiten oppakken. Veel sneller dan vroeger, toen patiënten een week in het ziekenhuis lagen.”
13. Hoe ziet hartrevalidatie eruit?
“Na een hartinfarct of -operatie volg je meestal een paar weken een revalidatieprogramma. Dat wordt in ieder ziekenhuis aangeboden. Je sport in groepsverband, werkt aan je conditie en krijgt begeleiding bij leefstijl. Aan het begin én het einde wordt een fietstest gedaan, zodat je kunt zien hoe je vooruitgaat. Revalidatie is bedoeld om sneller te herstellen, maar ook om je lichamelijke conditie te verbeteren en het zelfvertrouwen terug te krijgen."
14. Wat is het 'gebroken-hartsyndroom'?
“Het gebroken-hartsyndroom oftewel Tako-Tsubo-cardiomyopathie kan ontstaan als reactie op extreem emotionele gebeurtenissen zoals verlies van een naaste of liefdesverdriet. Door een plotselinge adrenaline-boost gaat het hart tijdelijk slechter pompen. Het komt vooral voor bij vrouwen na de menopauze. We behandelen het niet, afwachten is het devies. Vaak herstelt het hart volledig, maar niet altijd.”
15. Wat als het hart overslaat?
“Daar krijgen we veel vragen over. Mensen denken: als mijn hart overslaat, kan het ook stoppen. Maar overslagen zijn meestal onschuldig. Behandeling is niet nodig; uitleg en geruststelling wél. Alleen als overslagen extreem frequent zijn, wordt een ingreep overwogen.”
16. Wat is boezemfibrilleren?
“Boezemfibrilleren is een veelvoorkomende hartritmestoornis waarbij de boezems niet meer rustig samentrekken, maar gaan trillen. Dat geeft een onregelmatige, soms snelle hartslag, waardoor je hart minder efficiënt pompt. Veel mensen ervaren hartkloppingen, onrust in de borst, duizeligheid of een onregelmatig ritme. Soms helpt medicatie het hartritme rustiger te maken. Als dat onvoldoende werkt, kan het hart via een elektrische schok worden gereset (elektrische cardioversie), waarna het normale ritme het weer overneemt. Als de ritmestoornis steeds terugkomt, kan een ablatie worden gedaan. Via katheters wordt het gebied in het hart dat de stoornis veroorzaakt elektrisch geïsoleerd.”
Dit artikel verscheen eerder in Plus Magazine februari 2026. Abonnee worden van het blad? Dat doe je in een handomdraai.
- Plus Magazine
