Donororganisaties: 'Dringende oproep om meer diverse donoren'

Bij bloedtransfusies, stamceltransplantaties en orgaandonatie draait alles om compatibiliteit. Hoe beter donor en patiënt genetisch bij elkaar passen, hoe groter de kans dat het lichaam de donatie accepteert. Volgens Sanquin-woordvoerder Merlijn van Hasselt speelt het afweersysteem daarbij een cruciale rol. "Dat afweersysteem moet de donatie accepteren. Dat gaat makkelijker als er een genetische overeenkomst is tussen de donor en de patiënt. Hoe verder die twee van elkaar af staan, hoe waarschijnlijker het is dat het lichaam van de patiënt die donatie niet accepteert", zegt hij tegen RTL Nieuws.

Dat is vooral relevant bij patiënten die regelmatig transfusies nodig hebben, zoals mensen met sikkelcelziekte of bepaalde bloedziekten. Naast de bekende A-, B-, O- en Rhesusfactor bestaan er honderden minder bekende bloedgroepkenmerken. Sommige daarvan komen vaker voor bij mensen met bijvoorbeeld een Afrikaanse, Aziatische of Caribische achtergrond. Juist die variaties kunnen doorslaggevend zijn bij een veilige en succesvolle behandeling.

Groeiende bevolkingsgroep, groeiend probleem

Ruim een kwart van de Nederlandse bevolking heeft inmiddels een niet-westerse achtergrond. Dat aandeel zal de komende jaren verder toenemen. Toch blijft deze groep achter in de donorregisters. En dat heeft gevolgen, waarschuwt Van Hasselt. "Je mag verwachten dat die groep ook nog eens groeit. Er is nu al een probleem met het vinden van voldoende matches tussen donoren en patiënten. Dat probleem wordt dus groter."

Patiënten zonder passende donor wachten daardoor langer op een geschikte match of zijn aangewezen op minder optimale oplossingen. In sommige gevallen betekent dit een grotere kans op complicaties of extra medicatie om afstoting te voorkomen.

Lees ook: 'Wie mijn nier heeft gekregen, mag en wíl ik ook niet weten'

Campagne ‘Donor van Ons’

Om het tekort terug te dringen, is de landelijke campagne ‘Donor van Ons’ gestart. Deze campagne is een initiatief van Sanquin, de NTS en Matchis, in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid. Doel is om mensen met een niet-westerse achtergrond beter te informeren over het belang van donorschap en hen te stimuleren zich te registreren.

Uit onderzoek blijkt dat onbekendheid met het proces en twijfels over wat donorschap precies inhoudt een rol spelen bij terughoudendheid. Door gerichte voorlichting binnen gemeenschappen hopen de organisaties die drempels te verlagen.

Wat kun je zelf doen?

Bloeddonatie en stamceldonatie zijn in Nederland vrijwillig en onbetaald. Gezonde volwassenen tussen ongeveer 18 en 65 jaar kunnen zich aanmelden als bloeddonor bij Sanquin. Wie stamceldonor wil worden, kan zich registreren via Matchis. Voor orgaandonatie kun je je keuze vastleggen in het Donorregister. Door je te registreren, vergroot je de kans dat iemand met een vergelijkbare achtergrond sneller een passende match vindt. Dat kan letterlijk het verschil maken tussen wachten en behandelen — of zelfs tussen leven en dood.

Lees ook: Steeds meer orgaandonoren sinds nieuwe wet, maar de vraag blijft

Een kwestie van gelijke kansen in de zorg

Het tekort aan donoren met een niet-westerse achtergrond is meer dan een logistiek probleem. Het raakt aan gelijke toegang tot zorg. Als het donorbestand geen afspiegeling is van de samenleving, ontstaan er ongelijkheden in behandelmogelijkheden. Met meer diversiteit in donorregisters kunnen die verschillen worden verkleind en krijgen meer patiënten een eerlijke kans op herstel.