Altijd koude handen? Dat is niet altijd onschuldig

1. Wat zijn de meest voorkomende oorzaken van koude handen?

“Last hebben van koude handen en vingers komt vaak voor. In verreweg de meeste gevallen wordt het veroorzaakt door blootstelling aan kou. Het heeft dan ook een functie: je lichaam doet er alles aan om vitale orga-nen, zoals hart, hersenen en nieren, warm te houden. Je handen en vingers kunnen wel even met wat minder bloed. Je bloedvaten laten voor korte tijd wat minder bloed door naar je huid. Zodra je weer in een warmere ruimte komt, verwijden de bloedvaten zich weer. Ook kunnen reumatische ziekten zoals het fenomeen van Raynaud en systemische sclerose voor koude handen zorgen.

2. Wat is het fenomeen van Raynaud?

“Het is een vaataandoening waarbij je bloedvaatjes tijdelijk verkrampen. Daardoor stroomt er minder bloed door. Dit gebeurt vooral in je vingers; de duimen doen niet mee. Je kan het ook aan je voeten en tenen hebben. Klachten ontstaan vooral door kou of als een reactie op stress en spanning. Eén op de tien Nederlanders heeft last van het fenomeen van Raynaud. Het ontstaat meestal in de puberteit en het komt veel meer voor bij vrouwen (80 procent) dan bij mannen (20 procent). Van die mensen heeft 90 procent die klachten zomaar en is het verder onschuldig. Vervelend, maar onschuldig. Als je al je hele leven last hebt van Raynaud, dan is er waarschijnlijk niks aan de hand.”

3. En als je op latere leeftijd last krijgt van Raynaud?

“Dan is het niet per definitie onschuldig. Als je er last van krijgt na je 40ste, dus een variant met echt koude handen en heel duidelijk scherp afgetekende verkleuring van één of meerdere vingers, kan dat een reden zijn om je zorgen te maken. Mijn advies is ermee naar de huisarts te gaan; die kan onderzoeken of er misschien sprake is van een onderliggende aandoening. Aan de hand van je klachten zal die bepalen of je naar een reumatoloog wordt doorverwezen of naar een vaatchirurg. Denkt de huisarts aan een verstopt bloedvat? Dan ga je naar de vaatchirurg.”

4. Wanneer klop je aan bij de reumatoloog?

“Als het erop lijkt dat de koude handen en verkleurde vingers een verschijnsel zijn van een onderliggende reumatische ziekte. Zoals bijvoorbeeld een auto-immuunziekte. Dan keert je immuunsysteem zich tegen het eigen lichaam. Er zijn veel auto-immuunziektes. Systemische sclerose, ook wel sclerodemie, is er één van. Dat is een heel nare ziekte waarbij zowel de huid als de organen in het hele lichaam zijn betrokken. Bijna alle patiënten hebben het fenomeen van Raynaud als klacht.”

5. Komt sclerodemie vaak voor?

“Nee, het is een zeldzame reumatische aandoening die maar weinig voorkomt. Van de mensen met Raynaud heeft gelukkig maar een heel klein deel systemische sclerose. Bij deze ziekte ontsteekt het bindweefsel in het lichaam en wordt daardoor stugger. Ongeveer vierduizend mensen in Nederland hebben deze aandoening. Jaarlijks wordt de diagnose zo’n honderd keer gesteld, bij vrouwen vier keer zo vaak als bij mannen. De eerste klachten ontstaan meestal tussen het 30ste en 50ste levensjaar.”

6. Is er een behandeling mogelijk?

“Hoe eerder je een diagnose stelt, hoe vroeger je kunt behandelen. Tijdens een eerste gesprek vraag ik goed door naar de klachten. Als die op een onder-liggende oorzaak wijzen en ik aan een schildklierziekte denk, doen we bloedonderzoek. Ik check de bloedvaten in de pols, de strakheid van de huid en de nagelriemen. De huid daar is een van de weinige plekken waar je direct op de haarvaatjes kunt kijken. Bevinden zich daar minder bloedvaatjes? Dat betekent minder doorbloeding en dus witte vingers. In sommige gevallen schrijven we voor het Raynaud-fenomeen medicijnen voor die ook worden gebruikt bij een hoge bloeddruk. Die geef je dan terwijl iemand geen hoge bloeddruk heeft. Bij de helft van de patiënten geeft dat een vermindering van klachten.”

7. Wat kan nog meer een oorzaak zijn van koude handen?

“Mensen krijgen vaak bètablokkers voorgeschreven door de huisarts of cardioloog als ze ooit eens klachten als pijn op de borst of een hogere bloeddruk hebben gehad. Dat geneesmiddel laat het hart trager kloppen, maar een bijwerking kan het fenomeen van Raynaud zijn. Zodra je stopt met het geneesmiddel, kan het zijn dat je koude vingers (en voeten!) verdwijnen. Overleg altijd met je arts als je stopt met medicijnen.”

8. Wat kun je zelf doen bij koude handen?

“Kleed je warm aan. Doe altijd een extra laagje kleding aan. Ook zijn er handschoenen, sokken en zelfs ondergoed op de markt waarin zilverdraad verwerkt is, dat houdt je warm. Trek het aan als je het nog warm hebt. Wollen handschoenen helpen ook goed. En als je veel last hebt van Raynaud: vermijd kou. Pak iets uit de diepvries met een ovenwant of trek handschoenen aan bij het ophangen van de was. Zorg ook dat je handen niet te veel afkoelen. Verder adviseer ik: als je rookt, stop daarmee. Drink niet te veel koffie en vermijd spanning en stress.”

Madelon Vonk is reumatoloog en verbonden aan het Radboudumc in Nijmegen.

Dit artikel verscheen eerder in Plus Magazine januari 2026. Abonnee worden van het blad? Dat doe je in een handomdraai.