Rouwen: misverstanden over verlies verwerken. Wat is uw ervaring?

'Als je een verlies wilt verwerken, moet je erover praten'. Plus Magazine zet acht misverstanden over rouwen en verliesverwerking op een rijtje. Wat is uw ervaring met het verwerken van een verlies?

MISVERSTAND
Rouwen doe je pas als iemand dood is

Dat is niet zo. Is er sprake van een ziekbed – een geliefde heeft bijvoorbeeld kanker of Alzheimer – dan begint het rouwproces eerder. Een gezond iemand zien aftakelen, zorgt vaak voor veel verdriet. Je rouwt om het verlies van je geliefdes gezondheid, van de mens die hij/zij ooit was en van jullie leven samen. Dit wordt ook wel ‘anticiperende rouw’ genoemd. Vooral mantelzorgers – degenen die de zieke verzorgen – hebben er last van.

De omgeving begrijpt deze vorm van rouw vaak niet goed (‘Wat zeur je nou, hij/zij leeft toch nog’), waardoor mensen zich eenzaam en geïsoleerd kunnen voelen. Uit onderzoek van de Universiteit van Indianapolis blijkt zelfs dat mantelzorgers meer worden gekweld door hun anticiperende rouw dan door de vaak zware verzorgingstaken of het gebrek aan praktische steun.

MISVERSTAND
Na een paar maanden rouwen moet je de draad weer oppakken

Dat is helemaal niet nodig. Gaat het om iemand aan wie je sterk gehecht bent – een kind of partner – dan kost dat meer tijd. Uit onderzoek van de Duke University in de Verenigde Staten blijkt dat de meeste mensen pas drie maanden na het overlijden van hun partner de diepste dip hebben. Daarna gaat het langzaam beter. Uit ander Amerikaans onderzoek, van de Ohio State University, blijkt dat er rond de vijfhonderd dagen na het overlijden een soort keerpunt ontstaat: na die vijfhonderd dagen voelen mensen zich gemiddeld genomen een stuk beter dan daarvoor.

Hoewel de tijd het grootste deel van de wond vaak heelt, laten veel verliezen zich nooit helemaal verwerken. Psychologe Leoniek Wijngaards doet aan de universiteit van Utrecht onderzoek naar rouw: “Ook na veel jaren kan het gemis nog groot zijn. Wel wordt op een gegeven moment de acute rouw – het niet kunnen begrijpen en accepteren dat het gebeurd is – minder. Maar het leven wordt nooit meer hetzelfde. Kun je je leven na een tijd weer op een zinvolle wijze voortzetten, met daarin een plaats voor het overlijden, dan heb je het op een goede manier verwerkt.”

MISVERSTAND
Het wordt vanzelf beter...

Helaas is dat niet altijd het geval. In zijn boek ‘Psychologische hulpverlening aan ouderen’ onderscheidt psycholoog Huub Buijssen een aantal vormen van zogeheten gecompliceerde rouw. Bijvoorbeeld als mensen na een aantal jaren nog steeds even intens rouwen als in het begin, of rouwgevoelens (on)bewust onderdrukken en vermijden. Gecompliceerde rouw zorgt voor veel psychische klachten en kan uitmonden in een chronische depressie. Het risico op gecompliceerde rouw is het grootst voor mensen met een slechte gezondheid, mensen die weinig steun uit hun omgeving ervaren en mensen die weinig zelfvertrouwen hebben. Ongeveer 15 procent van de nabestaanden heeft last van gecompliceerde rouw en heeft professionele hulp nodig. Wie in zijn leven gevoelens bij kleine verliezen – een dode cavia of overleden ver familielid – durft te uiten of geleerd heeft te uiten, heeft later minder kans op gecompliceerde rouw bij een groter afscheid.

MISVERSTAND
Het is niet normaal als je tegen iemand praat die overleden is

Dat kan juist heel goed zijn. Psychologe Leoniek Wijngaards: “Vroeger dacht men dat je na het overlijden alle banden met de overledene moest verbreken om het overlijden echt te kunnen verwerken. Tegenwoordig is het idee juist dat een band houden met de overledene positief kan werken.”

Uit onderzoek van de universiteit van Liverpool blijkt dat nabestaanden die tegen hun overleden partner praten, zich beter voelen dan degenen die dat niet doen. Het gevoel dat de ander er nog is, kan troost geven en helpen de overgang te maken naar een leven zonder partner.

Maar dit geldt niet voor iedereen. Uit onderzoek van de universiteit van Bergen (Noorwegen) blijkt namelijk dat mensen die de aanwezigheid van wijlen de partner als extreem positief of extreem negatief ervaren, juist meer problemen hebben.

Psychologe Martine Delfos, schrijfster van ‘De schoonheid van het verschil’: “In beide gevallen hebben mensen moeite om het overlijden te accepteren. Ze staan niet met beide benen in de realiteit of zitten nog vol spijt- of schuldgevoelens.” 

MISVERSTAND
Om verlies te ver­werken, moet je er veel over praten

Niet per se. Of praten de juiste manier is om verlies te verwerken, hangt bijvoorbeeld af van de vraag of je een man of een vrouw bent.
Psychologe Martine Delfos: “Mannen zijn meer dan vrouwen geneigd hard te gaan werken of te sporten. Vrouwen proberen het probleem juist vaak te verwerken door te praten en steun te zoeken bij anderen.”

Het verschil tussen mannen en vrouwen in rouwen kan tot huwelijks­problemen leiden als bijvoorbeeld een kind overlijdt. Delfos: “Dat verschil in rouwgedrag kan partners uit elkaar drijven, juist op het moment dat ze elkaar het meest nodig hebben. Denkt de man: ze blijft er maar over doorgaan, terwijl de vrouw denkt: hij vlucht in zijn werk!”

De waarheid is dat praten én werken zinvolle strategieën zijn om de pijn te verlichten. Het gaat er niet zozeer om dat partners precies hetzelfde rouwen, maar dat partners van elkaar accepteren dat ze het elk op hun eigen manier doen.

MISVERSTAND
Het maakt niet uit of iemand plotseling of na een langdurig ziekbed overlijdt

Dat maakt wel uit. Leoniek Wijngaards: “Alhoewel het verlies even groot blijft, ongeacht hoe iemand overleden is, is de schok groter als het overlijden plotseling is.”

Is een geliefde omgekomen als gevolg van een misdaad of ongeluk, dan kunnen nabestaanden zelfs kampen met een posttraumatische stressstoornis, vooral als ze zelf aanwezig waren bij het ongeluk. Nabestaanden kunnen maanden- of zelfs jarenlang last hebben van nachtmerries, flashbacks, ­depressieve gevoelens, ernstige prikkelbaarheid en hevige schrikreacties. Komt daarentegen een sterfgeval niet (helemaal) onverwacht, bijvoorbeeld door een ziekbed, dan hebben mensen de gelegenheid om al voor het overlijden afscheid te nemen en het verlies deels te accepteren. Dat geeft ze een ‘voorsprong’ in de rouwverwerking. Maar een ziekbed moet ook weer niet te lang duren. Psycholoog Huub Buijssen: “Vaak zien we bij ouderen dat een langdurig ziekbed van de partner hun krachten sloopt; men is helemaal leeg en op als het echte rouwproces nog moet beginnen.”

MISVERSTAND
‘Gezonde’ rouw verloopt volgens een vast patroon­

Dat is niet waar. Wel zijn er verschillende fasen te onderscheiden in het rouwproces. In haar boek ‘Lessen voor levenden’ onderscheidt de wereldberoemde, in 2004 overleden, psychiater Elisabeth Kübler-Ross vijf van deze stadia; 1: ontkenning, 2: woede, 3: marchanderen (‘stel dat … was gebeurd?’), 4: depressie, en 5: acceptatie. Als rouwende hoef je echter niet per se alle fasen te doorlopen, of dat in een vaste volgorde te doen: er is geen vaststaand plan of schema om van verdriet te helen, aldus Kübler-Ross.

Acceptatie van het verlies heeft vaak ook nog zingeving tot gevolg. Over haar eigen rouw – twee miskramen en het overlijden van haar ex-man – zei Kübler-Ross bijvoorbeeld: “Nu besef ik dat mijn levenswerk niet mogelijk zou zijn geweest als die droevige speling van het lot me niet een bepaalde kant op had gestuurd.”

MISVERSTAND
Een verlies is altijd ­alleen maar negatief

Dat is niet waar. Hoewel het overlijden van een geliefde zeer pijnlijk is, kun je er emotioneel en psychisch ook van groeien. Een moeder van wie het kind overleed: “Sinds de dood van mijn zoon ben ik een stuk milder geworden voor anderen. Ik veroordeel mensen minder snel. Ik heb geleerd dat iedereen zijn redenen heeft om iets te doen. Wel had ik het graag op een andere, makkelijker manier geleerd.”

Volgens de Amerikaanse psychiater Irvin Yalom, schrijver van ‘Tegen de zon in kijken’, zorgt het overlijden van een geliefde er vaak voor dat mensen wakker worden geschud. Ze realiseren zich opeens wat écht belangrijk is in het leven: hun relaties met anderen, de natuur, vriendschap en liefde. Yalom: “In een dergelijke gemoedstoestand nemen mensen zich voor om alleen nog maar dingen te doen die ze echt belangrijk vinden en waar ze helemaal achter staan. Ze durven (eindelijk) ­radicale beslissingen te nemen die hun leven ten goede komen.”

Meer weten?

Boek: ‘Over rouw: de zin van de vijf stadia van rouwverwerking’ van Elisabeth Kübler-Ross & David Kessler. Uitg. Ambo-Anthos, €19,95.
CD: ‘Stil verdriet’ (cd-luisterboek) van Manu Keirse. Uitgeverij Terra-Lannoo, €12,95.
Website: http://www.verliesverwerken.nl/ (website van de Landelijke Stichting Rouwbegeleiding).

Uw ervaringen?

  • Wat zijn uw ervaringen met rouwen? Klik op de knop 'Reageer' onder dit artikel en deel uw ervaringen met andere lezers!
Bron(nen):
  • Plus Magazine

Reactie toevoegen

219 Comments

Door Gerda (niet gecontroleerd) op ma, 22-4-2019 - 19:56

Weet wat u voelt .ik ben 2 zoons verloren ,tijd geleden, maar tis als de dag van vandaag .9 jaar en 20 jaar .de mensen zeggen gewoon, zo lang geleden pfff hoe kunnen ze dat zeggen toch .dus veel sterkte met verlies v u zoon .Gr Gerda

Door Maria (niet gecontroleerd) op za, 20-4-2019 - 13:35

Wat Kübler-Ross vooral ontdekte was het grote verschil tussen theorie en praktijk.
Ondanks dat ze meende dat ze rouwexpert was (theorie) viel de echte rouw haar dus bijzonder rauw op haar dak, later in haar leven en leerde ze het pas écht kennen (praktijk). Dit heb ik altijd een teken aan de wand gevonden.
Ik ben van een jongere generatie en ik heb me er vaak over verwonderd dat zij van die regels had voor rouw, die velen klakkeloos geloofden, terwijl deze niet zo zijn. Voor rouw zijn geen regels en tijdsaanduidingen, ieder doet het op persoonlijke wijze. In haar tijd was het nuttig, want daarvoor was er geen aandacht voor rouw en bestond het al niet om stil te staan bij gevoelens, maar nu is het aanvechtbaar geworden. Geef mij Manu Keirse maar, die bespreekt ook woede en agressie heel open in zijn boeken, waaronder altijd verdriet ligt. Vingerafdruk van verdriet, heet zo'n boek, hij heeft er meerdere geschreven en is heel menselijk geschreven. Dat is pas écht!

Door Gerard (niet gecontroleerd) op do, 18-4-2019 - 19:08

Hoi Frits
Ik voel hetzelfde als jij, ik weet mij ook geen raad meer na het verlies van mijn vrouw 6 maanden geleden.
Ik zou graag met jouw in contact komen maar ik weet niet waar ik je kan berokkenen
Groet Gerard

Door Henk Hankel (niet gecontroleerd) op vr, 12-4-2019 - 20:49

Mijn vrouw is bijna 13 jaar geleden op 66 jarige leeftijd plotseling overleden. Ze heeft 2 personen "geholpen " met transplantatie.

Door Lutgarde VALCKENIERS (niet gecontroleerd) op vr, 12-4-2019 - 18:12

Na volwassenen kinderen uut huis en voor jarenlange gezondheidsproblemen met man die na 35 j na een geforceerde verhuis naar vreemde regio en stad omdat na mujn ouders al laar jaar na ziekte en bijstand do r hun enige dochter van mujn Erfenis naar een Nieuwbouwappartement wou kwam er na 35 j huwelijk in BRUGGE constante berichtgeving over PEDOFIELE BISSCHOP VANGHELUWE en man begon hem ONGEMAKKELUJK TE VOELEN. Hij moest GROOT GEHEIM uit zijn Jeugd met een PEDOFIEL die hij in ins huwelijk had 35 j te vriend had gehouden én waar ik 35 j 2 x/j uit liefde voor hem natuurlijk had met weekends uutgebreid gekookt vanaf TROUW die hij graag nog voor zijn LEGERDIENST wou om zo met geageerd jing mooi meisje als enhge kostwinner THUIS buiten te geraken waar hij nr 4 was van 4 kinderen op 5 j tijd. Met mij hsd hij het lot uit de loterij en ALLÉS van nieuw huis tot Nieuwbouwappartement volledig naar zijn zin nog vetkregen erbi. Hij had erdoor frustraties en haf zijn vrouw als enige prooi ter plaatse die hij in agressie gedrag méér en méér begon te mishandelen ver van 2 volwassen kinderen en 2 kleinkinderen. Hij sprak van "karakterwijziging" door na 16 j voor Mijnheer zijn gezondheid te zorgen eindelijk geslaagde operatie door hartritmestoornissen én dan het feut van dat geheim erbij deed mij in angsten leven elke dag dat hij tot Pensioen op 60 j nog ging werken én met zijn agressie van 5j met steeds excuses sloeg hij zijn vrouw zi hard dat hij na klachtneerlegging bij Politie voor 3de x BUITEN moest en ik morst hem via Advocate dagvaarden voor ECHTSCHEIDING als hij reeds 1,5 j Feitelijk gescheiden kot huurde van zijn Pensioen terwijk ik onzr eigendom reeds 17 j had met verworven en afbetaald.4,5 j behandelingen bij Fysio en KINÉ later heb ik wegens ALLE ONEERLIJKHEID erbij die hij mij aandeed door mijn Erfenis IN VERJARING (ouder dan 10 j)van wat hier CASH in appartement door hem gestoken was in 2006 met bankencrisis voor HEM te willen houd door er een STUDIO op voorschot van zijn erfenisdeel te gaan mee kopen alvorens de huwgemernschap kon EERLIJK verdeeld worden én die NÓÓIT HEM ZO GEKENDE ONEERLIJKHEID na op 4 # plaatsen te huren overal dan ook een vrouw tegen het lijf te lopen die ook op Pensioen zoekende was... Bij mij was hij met die hartritmestoornissen van zijn 40 j IMPOTENT en met hem uit liefde deed ik verder als groot gebrek in een huwelijk. Dàt erbij is okk zo pijnlijk hoe hij dat mey een vrouw van 60 j nog aandurft want bij mij had hij zelfs na zijn operatie in 2010 géén WINST of LICHAMELIJKHEID méér... Na 43 j van 1 man waar je ALLÉS wat hij maar wou asn gaf incluis welopgevoede gezonde kinderen en die 2 kleinkinderen die ook in puberteit hier érg onder leden en hem nóóit méér zagen of hij durft er met gestolen auto heen rijden met die vreemde vrouw terwijl ik in mijn appartement wrrd geïsoleerd en als ONVERDIEND SLACHTOFFER door zijn WANGEDRAG en GEHEIM uit jeugd ben gestraft als EENZAME GESLAGEN DEFTIGE VROUW. Hoe ONEERLIJK is het leven en zulk een rouwproces bij LEVEND VERLIES is AL bijna 5 j ondraaglijk leed. Geen familie meer en mijn 2 kinderen die hij precies van hun mama durft wegtrekken en liefste ZOON juist in die 5 j 2 x vader geworden die door zijn VRIENDIN in ANTWERPEN volledig wordt opgeslorpt en precies van zijn mama in grote nood werd weggetrokken door zijn JOB thuis te laten beoefenen als INFORMATICUS op zelfstandige basis en zo zonder auto te leven met kindjes terwijl hij vroeger na studies en rijbewijs THUIS van zijn mama een auto kreeg plus 10 j firmawagen. Hoe kan ik daar met enkel begrip huisarts en psycholoog op 64 j nù over geraken? Mijn hart... mijn schouder en NEKPIJNEN die hij veroorzaakte... Hoe kan dievhem kennende al vluchtende en in bedrog met zulk een geweten verder dat ik 40 j eerlijk kende??? Onbegrijpelijk en zoekende steeds want bij mij na bekentenissen eaar hij mij mer belastte wiu hij nirt méér leven... Dat is nu zijn SLECHTE MANIER van leven met vretmde vrouw aub. Lutgarde --

Door Simone Schouten (niet gecontroleerd) op vr, 12-4-2019 - 16:18

Allereerst heel veel sterkte met uw verlies. Er is n vereniging voor ouders van overleden kinderen . Misschien is dat iets voor u ?

Door Frans (niet gecontroleerd) op vr, 12-4-2019 - 14:19

Wij hebben 2 kinderen verloren 1 met auto ongeluk 2de met hersenbloeding dit heb mijn wereldje veranderd waar bij ik geen zin meer geeft om door te leven heb er ook veel moeite mee de wereld is een vijand geworden voor mij heb ook nergens geen zin meer in niets isvoor mij meer belangrijk ik kijk alleen nog na het hier namaals geniet nog een beetje van mijn kleinkinderen en heb ook actrose dit sloopt een mens met al die problemen en wat heb de wereld je nog te bieden je ziet veel elende dit geeft mij een rotgevoel en de wereld gaat door leef nu in een andere wereld en wacht op mijn dood we gaan allemaal en kijk veel naar boven groetjes Frans

Door Maria (niet gecontroleerd) op do, 11-4-2019 - 20:06

Ik rouw nog steeds ik heb mijn zoon en enig kind zien lijden hij was 40 jaar je komt daar nooit overheen het is nu in April 14 jaar geleden maar het is nog als de dag van gister dat je alles weer beleefd.Mijn man is vorig jaar maart overleden en ook dat zit mij heel erg hoog ,want mijn man deed alles voor mij na een ongeval van de trap..ik zou niet meer kunnen lopen en na 1 jaar in een revalidatie centrum heb gezeten en 3x in 1jaar geopereerd ben kan ik toch weer lopen maar ik heb een scootmobiel want ver lopen is er niet meer bij.Maar je beste maatje te verliezen is vreselijk.
Ik heb gelukkig tot het laatste toe voor hem kunnen zorgen ook al gaat het ten koste van je eigen lichaam.
Maar ik ben zo blij dat ik dat heb kunnen doen ?want hij was er altijd voor mij ,dus ik mis hem heel erg..maar als je met iemand wil praten dan word er gezegd ..ook dat heb ik mee gemaakt dus dan hou je je mond maar dicht.
Ook je beste vrienden laten je in de steek.
Ik heb wel veel wat gezondheid betreft maar als je vraagt wil je een boodschap voor mij doen na dat ik met de kerst ben gevallen met hele nare gevolgen dan word er gezegd ik heb al boodschappen gedaan das hou je maar weer op.
Ik heb 2 hele goede vrienden en die doen veel voor mij maar die wonen ook weer verder weg.
Dus je kan weinig kwijt.
Ik heb mijn man beloofd om mijn eigen goed te verzorgen en dat doe ik ook en dan word er gezegd wat zie je erg goed uit ?/en dan laat ik het maar zo maar als ik alleen thuis komt dan barst je in huilen uit.de mensen in je omgeving begrijpen je niet .dus je leeft met de dag.
Mvg Maria

Door Reinhold (niet gecontroleerd) op di, 9-4-2019 - 13:11

Ik las je bericht en wilde even reageren.
Ik heb niet het zelfde meegemaakt als jou maar mijn vrouw is op 5 februari 2019 overleden aan de
gevolgen van blaaskanker. Ik ben er zo kapot van en kom om in verdriet en ik weet me geen raad meer. Ik ben nu mijn werk door kwijt geraakt. Ik heb het gevoel dat ik door mensen in mijn omgeving niet wordt begrepen. Ze zeggen je moet door, je moet het een plekje geven, over een tijdje zie je het leuke wel weer in het leven en ga zo maar door. Maar ik heb meer dan de helft van mijn leven met haar doorgebracht, en ik zie niet dat het mogelijk is om een leven die je samen hebt alleen door te moeten gaan. De helft van mij is naar haar overlijden overleden. Ik ben momenteel 42 jaar maar ik zit momenteel ook heel diep in de put. mvg Reinhold

Door Elly van Luttik... (niet gecontroleerd) op za, 6-4-2019 - 08:24

Beste Marfan,
Ik heb uw bericht gelezen
Op 17 Augustus 2018 is mijn zoon overleden, hij had leukemie en is gestorven door de medicijnen tegen kanker
Hij was 26 jaar
Ik ben lid geworden van OOK, dat is een Stichting en staat voor Ouders Overleden Kind
Ik krijg heel veel steun van de mensen van deze stichting, want het bestaat uit ouders die hun kind zijn verloren
Misschien kunt u er iets mee, want het verliezen van je kind is het ergste wat je als ouder kunt overkomen!
Ik wens u heel veel sterkte!
Met vriendelijke groet,
Elly van Luttikhuizen
Amsterdam Noord --