Checklist levenstestament: zo houd je de regie

Waarom een levenstestament?

Een levenstestament is bedoeld voor situaties waarin je zelf geen beslissingen meer kunt nemen, bijvoorbeeld in het geval van dementie. Het bestaat hoofdzakelijk uit een combinatie van volmachten, waarin je personen aanwijst die bepaalde zaken voor je gaan regelen als je dat zelf niet meer kunt. Dat kan gaan over geld, persoonlijke wensen en medische beslissingen. Je kiest bijvoorbeeld wie je bankzaken mag regelen, wie er voor je hond of kat gaat zorgen en wie jou mag vertegenwoordigen tegenover een arts.

Sommige mensen benoemen twee kinderen in hun levenstestament. De een is gemachtigd voor de financiën, de ander staat je bij in gesprekken met artsen en neemt zo nodig medische beslissingen voor je. In een levenstestament kun je ook vastleggen dat degene die de volmacht krijgt, moet overleggen. Dan mag het kind met de volmacht bijvoorbeeld financiële beslissingen nemen tot een bepaald bedrag, maar moet voor grotere uitgaven overleggen met een broer of zus. 

Met een levenstestament heeft een gevolmachtigde meer bevoegdheden dan met een volmacht die je bij de bank kunt regelen. Met een levenstestament kan de gevolmachtigde bankrekeningen opzeggen en openen, kluizen openen, belastingaangifte doen en het huis verkopen. Naast een gevolmachtigde kun je ook een toezichthouder aanwijzen. Daarmee geef je de gevolmachtigde tegelijkertijd een gesprekspartner om belangrijke beslissingen mee te overleggen. Als je wilt dat de gevolmachtigde ook schenkingen doet aan kinderen, kleinkinderen of een goed doel, dan moet je dat ook in het levenstestament vastleggen.

In een levenstestament kun je geen wensen opnemen die na je dood moeten worden uitgevoerd, op een enkele uitzondering na. Wensen over de uitvaart kun je zowel in een testament als in een levenstestament vastleggen.

Wanneer gaat het levenstestament in?

In het levenstestament leg je ook vast wanneer het moet ingaan. Meestal is dat op het moment dat je zelf geen beslissingen meer kunt nemen. Maar wie bepaalt dat? Een arts, de notaris, de kinderen? Dat leg je zelf vast.

Je kunt het levenstestament ook direct laten ingaan, bijvoorbeeld als je op hoge leeftijd bent en je zaken niet meer alleen wilt regelen. Veel mensen vinden het fijn als hun kind meteen al bepaalde taken kan overnemen omdat dit voor henzelf te zwaar wordt. Daarvoor hoef je niet wilsonbekwaam te zijn. Wie een levenstestament direct laat ingaan, geeft daarmee niets weg. Je kunt nog steeds zelf beslissingen nemen, maar een ander ook namens jou.

Kosten

Een levenstestament voor één persoon kost rond de €600. Kosten besparen door samen met je partner een gelijkluidend levenstestament te maken kan, maar in veel gevallen hebben partners verschillende wensen.

De notaris kan het levenstestament inschrijven in het Levenstestamentenregister. Dat kost €7,50. De inhoud van het levenstestament wordt niet geregistreerd, alleen bij welke notaris het ligt. Voordeel van registratie is dat het levenstestament altijd boven water komt, bijvoorbeeld als er bewind of mentorschap wordt aangevraagd.

Checklist levenstestament

• Wie mag namens mij beslissingen nemen als ik dat zelf niet meer kan?
• Wil ik één vertrouwenspersoon of meerdere?
• Wanneer moet het levenstestament ingaan?
• Wat gaat de vertrouwenspersoon doen?
• Wil ik dat diegene – als ik dat zelf niet meer kan – voor mijn zorgbehoeften opkomt, of mag beslissen over het staken van een behandeling?
• Heb ik een euthanasieverklaring? In het levenstestament kan dan opgenomen worden dat die verklaring er is. Goed om te weten: de gemachtigde mag geen beslissingen nemen over euthanasie.

Zonder levenstestament

Als je geen levenstestament hebt, zijn dit de alternatieven:

Bancaire volmacht

Bij grote, Nederlandse banken kun je gratis een volmacht voor de bankzaken regelen. Dit wordt een bancaire volmacht genoemd. Je wijst dan iemand aan – vaak een familielid – die je bank-zaken mag inzien en betalingen mag doen. De gevolmachtigde kan ook een eigen bankpasje krijgen met een eigen pincode. Handig voor de boodschappen, als je die zelf niet meer kunt doen.

Een bancaire volmacht heeft een paar beperkingen. Je kunt met alleen een bancaire volmacht niet overstappen naar een andere bank. Ook kun je bij een bancaire volmacht geen toezichthouder aanwijzen. Een bankvolmacht is ook niet genoeg om het huis van de volmachtgever te verkopen.

Wachten op een bewindvoerder

Als iemand niet meer zelf beslissingen kan nemen, is het te laat voor het kiezen van een gevolmachtigde. Dan wijst de kantonrechter een bewindvoerder aan voor de financiële belangen en eventueel een mentor voor medische zaken. Bij grote financiële beslissingen, zoals de verkoop van een huis, moet de kantonrechter toestemming geven. Daarvoor is altijd een taxatie nodig. En dan kan de verkoop van het huis meer tijd kosten.

Zelf wensen op papier zetten

Namen van vertrouwenspersonen en wensen rondom zorg en financiën kun je ook zelf op

papier zetten. Je kunt bijvoorbeeld aangeven naar welk verpleeghuis je zou willen en welke zorg je wilt inhuren. Dat kan goed werken, onder voorwaarde dat de mensen in je omgeving weten waar ze deze papieren kunnen vinden.

Toch geeft een levenstestament meer zekerheid. Een zorginstelling of andere organisatie weet dan dat een notaris je wilsbekwaamheid op het moment dat je het levenstestament maakte, heeft gecontroleerd.

Laat je vertegenwoordigen door partner en kinderen

Een arts zal zo lang mogelijk met de patiënt zelf in contact proberen te blijven. Maar als dat echt niet meer gaat, mogen volgens de wet je partner en je kinderen je vertegenwoordigen tijdens het gesprek met de arts. Heb je die niet, dan komen broers en zussen aan bod. Een levenstestament is daarvoor niet nodig. Maar rommelt het binnen het gezin, dan kan het wel verstandig zijn om één persoon met naam en toenaam aan te wijzen.

Euthanasieverklaring of levenswensverklaring

Er zijn verschillende manieren om wensen rondom je levenseinde vast te leggen: een levenstestament of in een speciaal daarvoor bedoeld document, zoals een euthanasieverklaring, levenswensverklaring en/of wilsverklaring tot ‘niet reanimeren’. Dit vastleggen in een levens-testament heeft als voordeel dat alles in één document staat en voor de omgeving duidelijk is wat er is geregeld. Daarnaast is het belangrijk dat de huisarts en de mensen om je heen op de hoogte zijn van je wensen en dat je die ook regelmatig opnieuw bespreekt.