Eerste hulp bij datingfraude: dit moet je doen

Datingfraude komt vaak voor én heeft veel impact: bij Slachtofferhulp ­Nederland staat (online) fraude ­inmiddels in de top 3 van misdaden waarmee mensen bij hen aankloppen. Slacht­offers krijgen niet alleen te maken met financiële schade, maar hebben vaak ook emotioneel last van wat hen is overkomen.

Sara Anroedh, juridisch adviseur bij het ­Juridisch Loket, krijgt via cliënten mee hoe ­geraffineerd fraudeurs te werk gaan. “De meeste datingfraudeurs wonen in het buitenland. Na ­weken of maanden intensief contact via een ­datingsite of -app vragen ze hun date om geld, ­bijvoorbeeld voor een plotselinge noodsituatie, medische kosten of vergunningen. Vaak zit daar enige druk achter. Slachtoffers hebben daardoor het gevoel dat ze niet anders kunnen dan betalen. De schade varieert van een paar honderd euro tot een paar ton.”

Eén verhaal is Anroedh in het bijzonder bij­gebleven. “Het ging om een cliënt die al een jaar ­samenwoonde met een zogenaamde militair. Ze is zelfs ten huwelijk gevraagd. Toen de militair op uitzending was, vroeg hij zijn vriendin om grote bedragen contanten op te nemen en door te sturen naar een Indonesische bankrekening. Alleen zo kon hij naar huis komen. Na een tijdje kreeg de vrouw argwaan en nam ze contact op met haar bank, waar ze te horen kreeg dat het waarschijnlijk om datingfraude ging.”

Risicogroepen

Volgens Meryem Belhaj, beleidsadviseur bij Slachtofferhulp, worden een paar groepen relatief vaker slachtoffer van datingfraude:

• Vrouwen in de leeftijdscategorie 45-65 jaar van wie de kinderen net het huis uit zijn.
• Mensen rond de 50 jaar met een psychische  kwetsbaarheid, zoals een angst- of slaap-­ stoornis.
• 70-Plussers die besluiten nog één keer voor de  liefde te gaan. 

Maar iedereen kan slachtoffer worden, benadrukt Belhaj. “Fraudeurs stemmen hun aanpak af op jou als persoon en op je gevoeligheden. Daarom is datingfraude soms zo lastig te doorzien.”

Spiegelen

Datingfraudeurs spelen een slim psychologisch spel, legt Belhaj uit. “Al bij de eerste kennis­makingsvragen zijn ze een soort checklist aan het afvinken. Ben jij iemand die het fijn vindt om complimenten te krijgen? Voel je je eenzaam? Daar stemmen ze hun tactieken op af. Zo zie je dat fraudeurs vaak de tactiek ‘spiegelen’ toepassen. Als jij zegt dat je van jazzmuziek houdt, blijkt de fraudeur opeens óók fan van jazzmuziek te zijn. Oplichters doen hun huiswerk, waardoor je date ogenschijnlijk goed kan meepraten over bijvoorbeeld jouw favoriete muziekgenre. Daardoor lijken jullie een perfecte match.” Een andere bekende tactiek is love bombing: de ander overladen met liefde en complimenten. 

Belhaj: “Fraudeurs laten het dan lijken alsof jij het centrum van hun universum bent. Ze sturen veel berichten, bieden steun bij moeilijke kwesties en complimenteren je vaak. Dan is het niet gek dat je de neiging voelt iets terug te doen als je date om geld vraagt.”

Waarschuwingssignalen

Datingfraude is moeilijk te herkennen. Je kunt nooit zeker weten of jouw date wel of niet te vertrouwen is op basis van een paar signalen. Belhaj: “Datingfraude is professionele criminaliteit. ­Oplichters doen alles om je om de tuin te leiden en hebben naast love bombing en spiegelen nog veel meer tactieken.” 

Er zijn een paar dingen die Slachtofferhulp vaker terugziet bij datingfraude:

• De persoon wil niet fysiek afspreken
• Iemand dringt al snel aan op grote, serieuze stappen (soms zelfs trouwen)
• Videobellen is vaak niet mogelijk
• De relatie moet geheim blijven
• Er komt na een tijdje een verzoek om geld
• De persoon heeft vaak een baan waarvoor hij of  zij veel van huis is.

Belhajs belangrijkste tip: maak nooit geld over als je iemand nog niet in het echt hebt gezien. 

Anroedh adviseert daarnaast om foto’s omgekeerd te googelen. “Fraudeurs gebruiken soms  gestolen foto’s. Of dat bij jouw date het geval is, kun je checken door de profielfoto van die persoon te downloaden en daarna in de Google-zoekbalk te klikken, geen tekst in te typen, maar te klikken op het camera-icoontje rechts. Dan krijg je de optie ‘zoeken op afbeelding’. Upload de foto en dan weet je of deze op meer plekken online gebruikt wordt. Blijkt de foto van iemand anders te zijn? Dan weet je al dat het niet goed zit.”

Helaas worden oplichters alsmaar gewiekster en dus komen er nieuwe oplichtingstactieken bij. Door kunstmatige intelligentie kunnen ze nu zelf foto’s creëren. Dan is er dus geen originele bron te vinden en is het extra lastig om een fraudeur te ontmaskeren.

Schadevergoeding 

Kun je als slachtoffer je geld terugkrijgen? “Als je het geld zelf hebt overgemaakt, zijn banken niet verplicht om de financiële schade te vergoeden”, legt Anroedh uit. Wel heb je de mogelijkheid om aangifte te doen: “Als uit je aangifte een rechtszaak voortvloeit, kun je je voegen in de zaak om eventueel een schadevergoeding te ontvangen. Het lastige is alleen dat de verdachte dan op een Nederlands adres vindbaar moet zijn, terwijl veel oplichters in het buitenland zitten. Sowieso weet je niet altijd de echte naam en het adres van de dader. Dan kun je iemand niet in Nederland dagvaarden.” Een andere optie is een civiele procedure starten. Anroedh: “Je moet dan wel zelf bewijs verzamelen, zoals gesprekken, overboekingen of verstuurde foto’s, om de misleiding te onderbouwen.”