Cardioloog waarschuwt: 'Bijna helft ontdekt hoge bloeddruk te laat'

Dr. Pedro Brugada heeft een missie: zijn kennis over de gevaren van een hoge bloeddruk verspreiden. De ervaren cardioloog zou al van een welverdiend pensioen kunnen genieten, maar werkt nog steeds fulltime in twee ziekenhuizen in België en Spanje en heeft óók nog de tijd gevonden om weer een boek te schrijven. Na Ons hart, dat verscheen in 2023, kwam eind 2025 Hoge bloeddruk verlagen - Signalen, oorzaken en behandeling van hypertensie uit. Hiermee hoopt Brugada ellende te kunnen voorkomen: "Hoge bloeddruk is een van de belangrijkste oorzaken van de misère die wij als cardiologen zien, want veel mensen weten niet dat ze het hebben. Vaak gaan er jaren voorbij zonder duidelijke signalen. Ze komen pas bij een huisarts of cardioloog terecht wanneer er problemen ontstaan. Die treden vooral op in drie organen: hart, nieren en hersenen. Meestal kunnen artsen dan nog veel repareren. Maar als je op tijd ontdekt dat je een hoge bloeddruk hebt, zijn deze problemen vaak te voorkomen. Het is dus belangrijk om niet te wachten tot je klachten hebt. Dan is er al schade aangericht."

Beschadiging van bloedvaten en organen

De bloeddruk is de kracht waarmee het bloed tegen de wanden van de bloedvaten duwt terwijl het door het lichaam stroomt. Die druk moet voldoende zijn om zuurstof en voedingsstoffen overal naartoe te transporteren. Maar als de bloeddruk te hoog wordt, raken bloedvaten en organen juist beschadigd. Dit gebeurt vaak ongemerkt, blijkt ook uit cijfers van de Wereldgezondheidsorganisatie die Brugada in zijn boek noemt. Onderzoekers van deze internationale organisatie berekenden dat wereldwijd een op de drie volwassenen tussen de 30 en 79 jaar een hoge bloeddruk heeft. Opvallend is dat bijna de helft van hen niet weet dat dit het geval is. Hoge bloeddruk is daarmee een van de meest voorkomende medische problemen, maar tegelijkertijd waarschijnlijk een van de minst bekende. Aangezien het een risico-factor is voor de ontwikkeling van allerlei andere aandoeningen, die soms zelfs kunnen leiden tot de dood, wordt hoge bloeddruk ook wel een sluipmoordenaar genoemd.

Om de schadelijke effecten van hoge bloeddruk te voorkomen, is het belangrijk om te weten wat de mogelijke oorzaken zijn. Bij een klein deel van de patiënten, maximaal 10 procent, is er één duidelijke oorzaak. In dat geval wordt gesproken van secundaire hoge bloeddruk. Vaak is dan een gerichte behandeling mogelijk die soms kan leiden tot volledige genezing. Brugada geeft enkele voorbeelden. “Secundaire hoge bloeddruk kan ontstaan door de vernauwing van een nierslagader door een spier. De nieren krijgen dan te weinig bloed, wat resulteert in de afgifte van hormonen die de bloeddruk verhogen. We kunnen de verstopping openen door een ballonnetje in de slagader te brengen via de lies. Daarna kunnen we een hol buisje of stent in het bloedvat plaatsen en is het probleem opgelost.”

Een andere oorzaak komt vooral bij Nederlanders voor. “Zij consumeren de meeste drop van alle volken ter wereld, maar niet iedereen weet dat drop eten zorgt voor een verhoogde afgifte van aldosteron door de bijnieren. Dit hormoon heeft een bloeddrukverhogende werking. Je kunt best af en toe een dropje nemen. Het wordt een ander verhaal wanneer je dagelijks een zakje wegwerkt. Gelukkig verdwijnt ook in dit geval de hoge bloeddruk meestal wanneer de oorzaak wordt weggenomen. Stoppen met drop dus.”

In de genen

Bij de grootste groep patiënten met een hoge bloeddruk is er niet één duidelijk aanwijsbare oorzaak. Deze vorm heet in medische termen primaire of essentiële hoge bloeddruk. Brugada: “Veel van deze mensen hebben ongunstige genen. Ik vergelijk het vaak met twee auto’s: een klassieke Citroën met 2 pk en een Porsche met 300 pk. Beide auto’s zijn prima bruikbaar, maar verschillen enorm in kracht. Met de bloeddruk werkt het ook zo. De ene persoon heeft genen voor een wat hogere druk, de andere voor een wat lagere druk. Dat kun je niet veranderen, het is afhankelijk van de familie waaruit je komt.”Ook leefstijlfactoren kunnen bijdragen aan primaire hoge bloeddruk, maar die zijn wél beïnvloedbaar. “Mensen met overgewicht en mensen die weinig bewegen hebben in het algemeen een hogere bloeddruk. Dat geldt niet voor iedereen met een dergelijke leefstijl, maar de kans is wel groter.”

Extra zorgwekkend is een combinatie van hoge bloeddruk, overgewicht, verhoogde bloedsuiker en afwijkende cholesterolwaarden. “Dat noemen we het metabool syndroom, een recept voor een miserabele toekomst. De hoge bloeddruk is vaak moeilijk te behandelen en deze combinatie van risicofactoren kan leiden tot ernstige problemen.”

Mensen met overgewicht hebben in het algemeen een hogere bloeddruk

Meten is weten

Om de schadelijke effecten van hoge bloeddruk te voorkomen is het niet alleen belangrijk om de risicofactoren te kennen, maar ook om tijdig te weten dat de druk verhoogd is. Brugada pleit er daarom voor om de bloeddruk regelmatig thuis te controleren, zeker wanneer je een familielid hebt met een hoge bloeddruk en dit dus mogelijk in de genen zit. “Tegenwoordig koop je voor zestig euro al een fantastische elektronische bloeddrukmeter. Ik vind dat je zo’n apparaat net zo goed in huis hoort te hebben als een telefoon. De hele familie kan het gebruiken.” Wel is het belangrijk om de juiste soort meter te kopen. “Je moet de bloeddruk bepalen via een band om de arm en niet om de pols, want die geeft een lagere waarde.”

Een bloeddrukmeter toont altijd twee waarden, de boven- en onderdruk. De internationale afspraak onder artsen over de ideale bloeddruk luidt: een bovendruk lager dan 12 (of 120 in Nederland) en een onderdruk lager dan 8 (of 80). Hoge bloeddruk begint bij een bovendruk hoger dan 14 (of 140) of een onderdruk hoger dan 9 (of 90). Belangrijk om te weten is dat de bloeddruk kan schommelen tijdens de dag, waardoor een eenmalige meting geen betrouwbaar beeld geeft. Zeker bij abnormale waarden moet je de bloeddruk minstens drie keer meten en dan het gemiddelde van die metingen gebruiken.Het is echter niet nodig om er maniakaal mee bezig te zijn. “Af en toe meten is voldoende. Ik raad aan om de bloeddrukmeter op een goed zichtbare plek te zetten, bijvoorbeeld naast het computerscherm. Als je dan de computer start en je hebt zin om de bloeddruk te meten, kun je de armband omdoen. Op die manier wordt het een routine.”

Pillen als rem

De beste behandeling van hoge bloeddruk is afhankelijk van de oorzaak. Bij secundaire hoge bloeddruk kan die oorzaak soms weggenomen worden. Bij primaire hoge bloeddruk niet. Veel mensen met primaire hoge bloeddruk zullen de rest van hun leven medicijnen moeten gebruiken. Brugada: “Bij mensen tussen 40 en 85 jaar met een hoge bloeddruk zijn medicijnen bijna onvermijdelijk. Daarnaast is een belangrijk onderdeel van de behandeling om mensen meer te laten bewegen en te laten afvallen. Maar de voordelen van leefstijlveranderingen zijn beperkt. Met een bovendruk van 18 (180) en een onderdruk van 11 (110) moet je niet denken dat de bloeddruk weer normaal is wanneer je vijf kilo afvalt. De internationale afspraak onder artsen is dan ook om direct te beginnen met medicijnen. Deze pillen geven een rem op de bloeddruk, waardoor die verlaagt. Maar zodra je de rem loslaat, dus de medicatie niet inneemt, gaat het weer fout. Je kunt dus niet stoppen als de bloeddruk weer goed is, maar moet levenslang medicijnen gebruiken.”

Geen prettig vooruitzicht. Goed nieuws is dat onderzoekers een behandeling bestuderen die mensen met een primaire hoge bloeddruk in de toekomst misschien wel kan genezen. “Bij deze behandeling, renale denervatie, branden we zenuwen weg die rondom de nierslagader liggen. Het gaat om zenuwen die hormonen afgeven die de bloeddruk regelen. Deze behandeling leidt bij sommige patiënten tot een bloeddrukdaling. Hoewel er nog veel meer onderzoek naar nodig is, geeft deze ontwikkeling hoop voor de toekomst.”

• Lees ook: Is een hoge bloeddruk nou echt zo gevaarlijk? Dit zegt de cardioloog

Een andere versie van dit artikel verscheen eerder in Plus Gezond maart 2026. Abonnee worden van het blad? Dat doe je in een handomdraai.