Help, moeder maakt onze erfenis op: hoe stel ik mijn kindsdeel veilig?

Carolien (72) laat het geld graag rollen. Toen haar man Peter nog leefde, hield ze zich in. Maar ook toen kocht ze al veel spullen. Als ze nieuwe laarzen aan had en Peter vroeg daarnaar, zei ze: “Nee joh, die heb ik al lang.” En als ze een nieuwe jurk droeg en Peter had dat in de gaten, zei ze: “Hij was heel erg afgeprijsd, echt een buitenkansje.” Peter verdiende goed en had later een goed pensioen. Hij lette nooit erg op het geld. Af en toe zei hij: “Het geld vliegt weg, we moeten wel iets zuiniger doen, hoor.” Dan deed Carolien het een maand rustig aan.Peter overleed na een kort ziekbed. Carolien was heel verdrietig en voelde zich erg kwetsbaar. Ze was dankbaar dat haar drie volwassen kinderen, Marco (44), Jeroen (42) en Sandra (36), haar met alles hielpen.

Op advies van haar kinderen verkocht Carolien het huis waar ze haar hele huwelijk met Peter woonde. Het huis was te groot voor haar en bovendien zat er een grote tuin bij. De tuin was Peters lust en leven, maar Carolien houdt niet van tuinieren. Ze verhuisde naar een nieuw appartement. De kinderen hielpen haar met de verhuizing en met de inrichting.

Ze wonen alle drie in de buurt en komen geregeld bij Carolien langs met hun eigen gezinnen. Langzamerhand krijgt Carolien weer plezier in haar leven. Dankzij Peter ontvangt Carolien een goed nabestaanden-pensioen. Op het huis van Peter en Carolien zat geen hypotheek meer. Het huis is voor €750.000 verkocht en Caroliens nieuwe appartement kostte €400.000. Het restant staat op de bank. Peter had geen testament, wat betekent dat Carolien en de kinderen samen erven. Maar de kinderen krijgen hun erfdeel nog niet. Zij hebben een vordering op hun moeder. Deze vordering kunnen ze pas opeisen als ook hun moeder is overleden. Zo is dat bepaald in de wet.

Kleding, etentjes en luxe vakanties Carolien geeft geld uit als water. Ze is dol op winkelen en komt elke keer met tassen vol kleding thuis. Ze gaat geregeld duur uit eten met vriendinnen en ze bezoekt veel concerten, iets waar Peter niet van hield. Ook gaat ze vaak op vakantie. Soms met een vriendin, soms boekt ze in haar eentje een georganiseerde, luxueuze reis. Die vakanties kosten duizenden euro’s. Marco, die de belastingaangifte voor zijn moeder doet, ontdekt dat Carolien niet genoeg heeft aan haar AOW en het riante nabestaandenpensioen. Elke maand neemt ze geld op van haar spaarrekening. “Als moeder in dit tempo geld blijft uitgeven, blijft er voor ons niets over”, voorspelt Marco. 

Marco, Sandra en Jeroen hebben een vordering op Carolien, maar ja, op is op!

“Als ze nog tien  jaar zo leeft, is alles weg.” Hij heeft zijn broer en zus uitgenodigd om samen te praten over Caroliens uitgaven. Sandra ergert zich aan het gedrag van haar moeder. Zij en haar partner leven zuinig, omdat ze hun huis flink hebben verbouwd. En haar moeder maakt steeds dure reisjes. Dat stoort haar. Ook Marco baalt van de situatie. Hij en zijn vrouw hebben drie kinderen op de middelbare school. Het is vaak lastig om de eindjes aan elkaar te knopen en ondertussen is zijn moeder de hele dag geld aan het uitgeven ‘aan overbodige luxe’, zoals Marco’s vrouw het noemt. Jeroen houdt zich op de vlakte. Hij zegt: “Het is haar geld, het gaat ons niet aan wat ze ermee doet.” Maar als Sandra en Marco voorstellen om aan een deskundige te vragen of ze iets kunnen doen aan de situatie, gaat Jeroen daarmee akkoord.    

Antwoord van mediator: Dr. mr. Fred Schonewille

''Een langstlevende echtgenoot/geregistreerd partner moet op dezelfde voet als voorheen door kunnen leven, daar gaat de wettelijke standaardregeling van uit. De kinderen krijgen alleen een papieren vordering op de langstlevende ouder. De wet is gemaakt om de langstlevende ouder te beschermen. Deze mag geen last hebben van de schulden die hij of zij op papier heeft aan de kinderen. De gedachte is dat de langstlevende ouder ­verzorgd moet achterblijven en dat daarvoor het hele vermogen nodig kan zijn.

Als er in de toekomst geen geld meer over is, hebben de kinderen pech. Kinderen kunnen het vervelend vinden als hun laatste ouder alles opmaakt. Maar tegelijkertijd erkennen ze: het is het geld van onze ouders, niet van ons.”

'Jammer dat de vader niks regelde'

“Marco en Sandra vroegen mij wat ze kunnen doen om het uitgavenpatroon van hun moeder af te remmen. Juridisch zijn er niet veel mogelijkheden. Als kinderen het gevoel hebben dat hun moeder sterk wordt beïnvloed door vriendinnen of een nieuwe liefde, of dat er misbruik van haar wordt gemaakt, kun je de rechter vragen moeders vermogen onder bewind te stellen en een bewindvoerder aan te stellen. Dat kan ook als de moeder wilsonbekwaam is. Maar volgens Marco en Sandra was er met hun moeder niets aan de hand. Het probleem was dat de vader er niet meer is. Hij remde het onverstandige ­financiële gedrag van de moeder meestal af. Het is jammer dat dit echtpaar hier van tevoren te weinig over heeft nagedacht. De vader had kunnen bedenken: mijn vrouw heeft een gat in haar hand, wat kunnen we regelen om ervoor te zorgen dat zij na mijn overlijden geen ondoordachte financiële beslissingen neemt? Daar hadden ze met een notaris over kunnen praten. Maar dat is een grote stap. Mensen doen dat niet gemakkelijk. Ze denken er niet aan of ze schuiven het voor zich uit.De wet beschermt kinderen ook. Zij hebben recht op de legitieme portie. Maar daar heb je niets aan als moeder al het geld opmaakt. Behalve als zij veel schenkingen doet.  Stel dat de moeder overlijdt en ze heeft veel geld weggegeven. Dan moet de zogenoemde legitimaire massa berekend worden. En wordt er gekeken naar alle schenkingen die iemand heeft gedaan. Dan kan het zijn dat die schenkingen moeten worden teruggevorderd, zodat de kinderen hun legitieme portie kunnen krijgen. Maar dat speelt hier niet. De moeder doet geen schenkingen. Ze geeft het geld uit voor haar eigen plezier.”

Nu al geld naar de kinderen?

“Ik heb de kinderen aangeraden om een eerlijk gesprek te voeren met hun moeder. Ze kunnen haar vertellen dat ze zich zorgen maken over de manier waarop zij omgaat met geld. Marco en Sandra voelen hier wel voor. Ze gaan het bespreken met Jeroen, want ze willen graag gezamenlijk in gesprek met hun moeder. Ik heb aangeboden het gesprek te begeleiden in de vertrouwelijke en veilige setting van een mediation. Misschien gaat de moeder haar gedrag niet veranderen. Maar het kan ook zo zijn dat het nieuw is voor haar dat de kinderen zich zorgen maken. Of dat ze zich bewust wordt van de situatie. En misschien is ze dan bereid een deel van de vordering die de kinderen op haar hebben nu al uit te betalen. Een geruststelling voor de kinderen is dat moeder een eigen appartement heeft. Dat is nu €400.000 waard en in de toekomst wellicht meer. Als er geen onvoorziene dingen gebeuren, is dat hun erfenis als moeder overlijdt. Dan zullen ze in elk geval niet met lege handen achterblijven.”

Dr. mr. Fred Schonewille is gespecialiseerd in nalatenschapsmediation en één van de oprichters van Allesovererven.nl