19 Typische herinneringen aan de lagere school uit de jaren vijftig

Babysokjes breien op school, schrijven met een kroontjespen en als beloning voor een goed rapport kreeg je een kwartje van opa. We maakten het allemaal mee. Keer met deze 19 herinneringen terug naar de lagere school uit de jaren vijftig. Wat herkent u allemaal?

1. De onderwijzer

De onderwijzer(es) zat aan een houten tafel voorin de klas. Soms op een kleine verhoging, zodat ze de klas goed kon overzien.

2. Roken in de klas

Grote kans dat de onderwijzer regelmatig pijp of een sigaret rookte, dat was in onze tijd heel gewoon. Pluslezeres Wilma weet het nog goed: 'Meneer Bitter, leraar maatschappijleer, draaide gewoon een sjekkie in de klas. We hadden ook een leraar die pijp rookte met tofee tabak. Vond ik toen heerlijk ruiken.'

3. Het klaslokaal - houten planken

Meestal lag in het klaslokaal een oude, houten vloer met grove spleten tussen de planken in. Oppassen geblazen dat er geen kettinkje of ander kostbaar bezit in verdween.

4. Het klaslokaal - schoolbanken

We zaten aan houten banken en stoelen met z'n tweeën naast elkaar. In groepjes werd er zoals nu nog niet gewerkt. In de hoek van het lokaal stond een kachel en voorin vond je ook het telraam.

5. Het klaslokaal: leesplankje

Het leesplankje was bedoeld om je te leren lezen. Het was een plankje met een richel, waarop je de letters kon neerleggen die bij de afbeelding hoorden. ‘Raam – roos – neef’  was de eerste, later vervangen door ‘Aap-noot-mies’.

6. Het klaslokaal - schoolplaten aan de wand

De meester rolde ze voor het schoolbord naar beneden en wees naar de rode vlekken op de kaart. Daarna was het rijtjes stampen: Groningen, Hoogezand, Sappemeer, Winschoten, Veendam. Eerst de provincies, dan de Benelux, Europa en tot slot de rest van de wereld.

7. Het klaslokaal - platenkist

Eind van de dag werden de platen weer netjes in een platenkist opgeborgen.

8. Grote klassen

In een klas zaten veel meer kinderen dan nu. Soms had je wel veertig klasgenootjes! Daarom werd er vaak klassikaal gewerkt. De onderwijzer had immers geen tijd om iedereen individueel te helpen.

9. Schrijven met een kroontjespen

De kroontjespen was de nachtmerrie van iedere linkshandige scholier. Want hoe moest je voorkomen dat je de inkt met je eigen hand weer uitveegde? Maar ook voor de anderen was het een verdraaid lastige opgave om zonder knoeien te schrijven. Met vloeipapier kon je de letters versneld drogen, met de inktlap de pen schoonmaken. De generatie van de Mammoetwet ontsprong de dans: zij mochten als eersten met de balpen aan de slag.

10. Schoolmelk

In de jaren '60 en '70 dronk je melk uit kartonnen verpakkingen met Joris Driepenter erop, maar ook in de jaren '50 werd op sommige scholen melk gedronken. Gewoon uit glazen flessen met aluminiumdoppen. Even je bekertje ophouden en de onderwijzer schonk wat voor je in.

11. Schoolreisje

Het hele jaar werd er met stuivers en dubbeltjes voor gespaard: het schoolreisje. Vlak voor de grote schoolvakantie vertrok je per bus met al je klasgenoten naar een bezienswaardigheid of een museum in het land. Dagen van tevoren besprak je al met je vrienden wie naast wie zou gaan zitten. Het was een feestelijke dag, dus er werd die dag ranja gedronken. Weet u nog waar u met schoolreisjes naartoe bent geweest?

12. Handwerkles

Terwijl de jongens lekker aan het knutselen waren, moesten de meisjes naar handwerkles. Pannenlappen, poppenjurkjes, babysokjes. Met klamme handen ploeteren op katoenen lapjes die met de week groezeliger werden. Grimmige broddelwerkjes, ongeduldige juffen, en die steek die toch nog viel terwijl je bijna klaar was. Als de juf wat aardiger was geweest, was het vast allemaal beter gegaan. Maar nu… niét te doen.

13. Poesiealbum

Eindeloos sjouwde je er mee rond: met je eigen 'poesiealbum' of met het album van je vriendinnen. Het mooist waren de romantische plaatjes die je erbij plakte, daarmee werd iedere pagina een feest. Onvergetelijke en liefdevolle raad: "Wees een flinke dappere meid die in bange uren, altijd door de appel bijt, ook al is het een zure." Lees hier meer gedichtjes uit de poeziealbums van andere Pluslezers.

14. Plaatjes voor goed werk

In de jaren vijftig werden 'beloningsplaatjes' uitgereikt op christelijke lagere scholen. Als je een psalmvers foutloos kon opzeggen, kreeg je een plaatje met een tekening en een bijbeltekst eronder. Het plaatje was niet veel groter dan een postzegel.

15. Schoolarts

Hygiëne was heel belangrijk, dus kwam de schoolarts regelmatig langs.

16. Schooltandarts

De schoolarts was lang niet zo vervelend als de schooltandarts. Een of twee keer per jaar parkeerde het busje van de tandarts op het schoolplein en dan was de hele school de pineut. Met lood in je schoenen ging je erheen. Gaatjes werden nog zonder verdoving gevuld en kiezen zonder pardon getrokken. Pas toen de gezondheidszorg verbeterde, verdween de schooltandarts van het toneel. Lees hier 15 herinneringen van Pluslezers aan de schooltandarts.

17. Schoolfotograaf

En dan was er natuurlijk ook nog de schoolfotograaf. Die kwam één keer per jaar langs om jou en je klas vast te leggen. Heeft u nog oude schoolfoto's bewaard?

18. Rapport

Vroeger liet je schoolrapport aan duidelijkheid niets te wensen over. Geen moderne fratsen met vergoelijkende formuleringen. Voor schrijven kreeg je een 8- en voor nuttige handwerken een 4+voor de moeite. Vaderlandse geschiedenis en gedrag een 7, vlijt een 6+ en de meester schreef erbij, dat je bést veel praatte in de klas. Drie rapporten waren er, met kerst, pasen en een eindrapport. Van je opa kreeg je een kwartje voor je rapport, van je tantes een dubbeltje. En dat geld ging linea recta in de spaarpot.

19. Straf in de klas

Kwetsbare kinderzieltjes, daar deden ze vroeger niet aan. De meeste onderwijzers waren best streng, als je er nu op terug kijkt. Wie ondeugend was moest in de hoek staan, werd op de gang gezet of moest nablijven. Of strafregels schrijven. Vijftig keer ‘Ik mag niet praten onder de les’. Op de meeste scholen van nu worden dit soort straffen niet meer gegeven. Er wordt meer gepraat met de leerlingen: “Wat is er met je aan de hand? Gaat het wel goed met je?”

Bronnen: Nationaal Archief en Onderwijs is Geschiedenis

Reactie toevoegen

63 Comments

Door Dick Kruijff (niet gecontroleerd) op zo, 26-6-2022 - 11:00

Sommige kinderen hadden de luxe van een eigen griffeldoos met daarin enkele griffels of restanten daarvan, want ze braken nogal gemakkelijk. De leien, gevat in een houten lijst, werden elke keer door de juf uitgedeeld en later weer opgehaald en je behoorde tot de gelukkigen als je een lei kreeg, die nog geen breuklijnen vertoonde. Het gekras en gepiep van de griffels tijdens het schrijven ging je door merg en been. Ook hadden sommige kinderen een blikken sponzendoos, die uit twee helften bestond, waarbij elke helft met een dekseltje werd afgesloten. In de ene helft zat een sponsje om de lei schoon te maken en in de andere helft een doekje om de lei weer droog te maken. De sponzendoos werd nu niet regelmatig schoon gemaakt schoongemaakt, met een zure penetrante geur tot gevolg als de doos werd opengemaakt. Ook werd in de helft met de spons een bruine boon bewaard, die door het vocht uitliep en het de kunst was ervoor te zorgen, dat jouw uitloper groter was dan van een ander kind.
OudeSchansschool-Amsterdam
rond 1944-1945.

Door Herman Dijkslag (niet gecontroleerd) op di, 24-5-2022 - 16:40

Losse handjes... heb ik op en in mijn schooltijd niet meegemaakt 1948-'54.Ik vond de scholen niet "streng" op één enkele leraar na .En dát verdeeld over 7 verschillende scholen in het land.

Door Anonymous (niet gecontroleerd) op di, 10-5-2022 - 13:40

.

Door kaj (niet gecontroleerd) op di, 10-5-2022 - 13:39

nr.8 was leuk

Door E. Scholten (niet gecontroleerd) op wo, 15-12-2021 - 01:36

Ik mis nog een foto van een beeldje van een negertje, we noemeden het toen een nikkertje, waar je een stuiver in moest doen voor de zending, na het inwerpen van de stuiver knikte het beeldje dankbaar.

Door Koosje de Leeuw (niet gecontroleerd) op ma, 13-12-2021 - 15:51

Een jaren 50/60 stukje uit mijn boek: Een te grote jas

Elke schooldag loop ik, samen met enkele oudere kinderen uit ons
buurtschap, naar het pontje dat ons de Maas overbrengt. We lopen
om de dode Maasarm heen, er liggen negen munitieschepen. Die
zijn nog van de oorlog; ze blijven liggen, voor het geval dat, vertelde
mijn vader.
Voordat we met de pont worden overgezet naar Oijen, varen er soms
grote schepen voorbij. De pont deint daarna zwaar over de golven
naar de overkant. Ik krijg van het geschommel altijd een misselijk
gevoel in mijn buik. Bij het overvaren tel ik in gedachten tot honderd. Voor die tijd is de pont meestal wel aan de Oijense kant. We
lopen linksaf de Maasdijk op. Halverwege de dijk, bij de splitsing
met het Heilig Hartbeeld, gaat ieder naar zijn eigen school. Ik loop
door naar de meisjesschool even verderop aan de dijk. Henk loopt
met mij mee tot de Bewaarschool. Mijn broertje Toon en de andere
jongens gaan naar de jongensschool. Een keer per jaar wordt de
schoolfoto gemaakt. Toon en Henk mogen dan mee naar mijn
schoolklas. Die dag mogen we onze zondagse kleren aan. Ik ben
trots op mijn jurk met bolerootje. We vinden het leuk om samen op
de foto te gaan.
41
Ik kom nogal eens te laat op school. Alle meisjes zijn dan al lang
binnen. Ze staan op rij, met biddende handen naast hun lessenaar.
‘Gezegend zijn Jezus en Maria,’ hoor ik hen in koor. Bij de deur van
de klas staat het hoofd. Ze draagt een lang zwart habijt met daaraan
vast een zwarte hoofdkap met een witte rand. Aan de omvang van
het kruis op haar borst zie ik dat ze zeer hemelsgezind is.
Ze lijkt met de hoofdkap op de pinguïn die staat afgebeeld op de
dierenkaart aan de muur. Ze laat me binnen.
‘Zeker weer schepen op de Maas?’, vraagt ze.

Door Lia van Steenis (niet gecontroleerd) op di, 31-8-2021 - 19:32

Met de kerst alle klassen beneden in de hal en op trappen en maar zingen rond de kerstboom!!!

Door Hans Strootman (niet gecontroleerd) op di, 31-8-2021 - 15:53

Ik lees niets over de losse handjes van het onderwijzend personeel. Bovendien was het slaan met de liniaal een gebruikelijke straf. Als de meisjes gingen handwerken, kregen de jongens het cijferboekje voor de neus. Er werd niet geknutseld! Als straf gong de tekenles vaak niet door. Het vak "muziek" bestond uit het leren en zingen van psalmversjes.Er werd op een strenge wijze lesgegeven. Waarom wordt het nu zo geromantiseerd? Ik zat op de basisschool van 1959 tot 1965.

Door Sipke de Vries (niet gecontroleerd) op ma, 30-8-2021 - 16:36

Mnr Bitter was mijn klas onderwijzer op de Willem Ruys MULO. Als het de zelfde heer Bitter is.

Door Sipke de Vries (niet gecontroleerd) op ma, 30-8-2021 - 16:34

La plume de ma tante.
Sur le table ens. ens.