'Het werkt niet om je op te winden over het feit dat je niet slaapt'

Hester Doove

Schaapjes tellen om in slaap te vallen: bijna iedereen kent het advies. Toch blijkt uit onderzoek dat deze methode vaak niet werkt, en soms zelfs averechts. Huisarts Bart Timmers ziet regelmatig mensen met slaapproblemen in zijn praktijk en legt uit waarom ontspannen belangrijker is dan proberen te slapen.

Er is een link tussen slapen en schapen. Slaap, kindje slaap zal de meeste mensen bekend in de oren klinken. En natuurlijk is er dat beeld in stripverhalen waar iemand wakker ligt en we schapen over een hek zien springen. Schaapjes tellen! Ik snap de associatie met zo’n wollig dier wel, maar uit onderzoek is gebleken dat schaapjes tellen niet helpt. Het kan zelfs averechts werken. Dus toen Romy tegenover me zat met slaapproblemen, iets wat voorkomt bij 10 tot 20 procent van de bevolking, was dat niet mijn advies. Ook schreef ik haar geen slaapmiddelen voor, die schijnen nóg slechter te zijn.

Gelukkig heb ik wel andere adviezen. Het eerste wat ik altijd uitleg, is dat het níet werkt om je op te winden over het feit dat je niet slaapt. Dat leidt af van in slaap vallen, net als die schaapjes. Hoe moeilijk ook, realiseer je dat ontspannen in bed liggen weliswaar niet zo goed is als echt slapen, maar wel bijdraagt aan rust en herstel. Een heel concrete tip: zet de wekker uit het zicht. De tijd zien verstrijken, helpt niets. Zodra je kunt loslaten dat je móet slapen, ontspan je soms zo dat je toch in slaap valt.

Zet je wekker liever uit het zicht, het helpt niets om de tijd te zien verstrijken

Samen met Romy keek ik wat er nog meer speelde in haar leven. Zo kan bij vrouwen de overgang leiden tot slaapstoornissen. Bij mannen zien we iets vaker problemen met de ademhaling zoals slaapapneu, een extreme vorm van snurken. Vaak spelen ook psychische factoren zoals zorgen, angst, spanning en somberheid een belangrijke rol. Soms is het gewoon een kwestie van welk chronotype je bent; voor een avondmens is vroeg naar bed gaan niet zo nuttig. Ten slotte zijn er factoren zoals gevoeligheid voor cafeïne (sommige mensen moeten vanaf acht uur voordat ze naar bed gaan geen cafeïne meer binnenkrijgen), sporten kort voor het slapen, het blauwe licht van tv- of telefoonschermen en alcohol.

Romy verwees ik naar een slaap-oefentherapeut. Mensen die dat niet willen, adviseer ik vaak het boek Waarom je niet slaapt van Chris Winter. Slaapproblemen zijn niet gemakkelijk op te lossen, maar er is best veel wat je kunt proberen. Behalve schaapjes tellen dus.