'Het risico op kanker begint al bij twee glazen alcohol per week'

Een glas wijn bij het eten of een borrel met vrienden. Voor veel mensen hoort alcohol erbij. Maar de impact van dat wijntje of biertje is groter dan we dachten. Als Nederlanders hun alcoholgebruik de komende jaren met twee glazen per week verminderen, kan dat tot 2050 ruim 11.500 kankerdiagnoses voorkomen, zo berekenden het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) en het Trimbos-instituut en diverse gezondheidsfondsen. 

Per jaar komt dat neer op gemiddeld 427 gevallen van kanker die kunnen worden afgewend. Volgens Ninette van Hasselt, hoofd van het Expertisecentrum Alcohol bij het Trimbos-instituut realiseren veel mensen zich niet dat er ruim tweehonderd ziekten zijn waar alcohol mee samenhangt. “Deze cijfers laat heel scherp zien dat alcohol geen onschuldig product is. Vaak weten  mensen wel dat roken ongezond is, maar bij alcohol wordt het verband met ziekte, en vooral met kanker, nog vaak onderschat. Zo denken 50-plussers vaker dan jongere volwassenen dat een glas per dag goed is voor de gezondheid en weet 53 procent van de volwassenen niet dat door alcohol het risico op kanker hoger wordt. Terwijl alcohol het risico op maar liefst zeven soorten kanker verhoogt en dat risico er al is bij relatief kleine hoeveelheden.” 

Hoeveel zouden mensen moeten minderen?

“Alcohol drinken is een van de weinige risicofactoren waar je zélf invloed op hebt. Het verminderen van de wekelijkse alcoholinname met twee glazen voorkomt bij mannen met name endeldarm- en dikkedarmkanker en bij vrouwen vooral borstkanker. De nieuwe berichten vergroten het besef van het gezondheidsrisico, al zal de beeldvorming rond alcohol zeker niet van de ene op de andere dag veranderen.”

Het aantal drinkers neemt de laatste jaren toch al licht af? Ook het aantal glazen dat wordt gedronken, daalt geleidelijk.

“We zien voor alle leeftijdsgroepen inderdaad een langzaam dalende trend. Bijna de helft van de 50-plussers drinkt geen alcohol of maximaal één glas per dag. Dat is in lijn met de adviezen van de Gezondheidsraad. Sowieso gaat alcoholgebruik vaak in fases. Jongeren en jongvolwassenen drinken vaak meer en in de leeftijd dat er kinderen komen, zien we het alcoholgebruik dalen. Na de 50 jaar neemt het alcoholgebruik weer wat toe omdat mensen wat meer financiële armslag krijgen of meer vrije tijd. En als mensen nog weer wat ouder zijn, neemt het alcoholgebruik weer wat af. Bijvoorbeeld doordat er minder sociale gelegenheden zijn waar wordt gedronken, om gezondheidsredenen of vanwege medicijngebruik.”

Toch is er ook een groep ouderen die juist meer gaat drinken.

“Dat klopt. Een ingrijpende gebeurtenis zoals het overlijden van een dierbare, kan voor stress en neerslachtigheid zorgen, waarbij alcohol wordt gebruikt om die gevoelens te onderdrukken. Ook zien we dat eenzaamheid of een ontbrekende dagstructuur soms een rol speelt bij toenemend alcoholgebruik. Het vervelende is dat je lichaam aan alcohol went. Dat betekent dat je er steeds meer van nodig hebt om dezelfde positieve effecten te ervaren. Dat is ongezond en het vergroot de kans op afhankelijkheid. Oftewel: op verslaving. Het wordt een probleem als je steeds meer alcohol nodig hebt om stressgevoelens te verminderen en als je in je hoofd steeds meer bezig bent met drank. Dus als drank echt een rol krijgt in je dagelijks leven en als je merkt dat je de alcohol in bepaalde situaties moeilijk kan laten staan. Bijvoorbeeld bij angst, stress of verveling. De drank heeft dan een functie gekregen om te kunnen omgaan met dat soort gevoelens. ”

De Gezondheidsraad adviseert geen alcohol of in elk geval niet meer dan een glas per dag. Lopen 50-plussers die alcohol drinken meer risico’s dan andere volwassenen?

“Ja. Weinig mensen realiseren zich dat alcoholgebruik samenhangt met ongeveer tweehonderd verschillende lichamelijke en mentale aandoeningen, waaronder die zeven soorten kanker, hart- en vaatziekten, diabetes, leverziekten en dementie. De gevoeligheid voor de schadelijke effecten van alcohol neemt toe als je ouder wordt. Door afname van het vochtpercentage in je lichaam, neemt de concentratie alcohol sneller toe. Bovendien verloopt de afbraak trager. Daardoor raken 50-plussers sneller onder invloed van een minder grote hoeveelheid alcohol. Daar komt bij dat ouderen meer medicijnen gebruiken, alcohol kan de werking daarvan versterken of zelfs zo verstoren dat een geneesmiddel niet meer werkt. Het vergroot de kans op bijwerkingen zoals duizeligheid, vallen, geheugenproblemen of stemmingsklachten. We zien onder andere een verhoogd risico op vallen en botbreuken en verergering van bestaande aandoeningen bij alcoholgebruik. Mentaal gaat het bijvoorbeeld om somberheid, angstklachten en problemen met geheugen en concentratie. Die klachten kunnen elkaar versterken, waardoor het soms lastig is om oorzaak en gevolg uit elkaar te houden. Bovendien worden klachten bij ouderen vaak toegeschreven aan het ouder worden, terwijl alcohol een rol kan spelen.”

Zijn er signalen van overmatig alcoholgebruik bij ouderen waar familieleden alert op kunnen zijn?

“Bij ouderen ziet problematisch alcoholgebruik er vaak anders uit dan bij jongeren. Jongeren drinken vaker buitenshuis en opvallend, ouderen juist vaker alleen en thuis. Daardoor valt het minder snel op. Dat maakt herkenning lastiger. Veranderingen in gedrag zijn belangrijk om serieus te nemen. Denk aan vaker vallen, slechter slapen, vergeetachtigheid, stemmingsveranderingen of het zich terugtrekken uit sociale contacten. Het gaat vaak om een optelsom van kleine veranderingen.”

Worden ouderen met alcoholproblemen voldoende herkend en geholpen?

“Ouderen met alcoholproblemen worden niet altijd herkend als zodanig. Zowel zijzelf als zorgverleners denken soms dat klachten bij de leeftijd horen. Daarnaast is de verslavingszorg lange tijd vooral ingericht geweest op jongere doelgroepen. Dat kan ervoor zorgen dat ouderen zich minder aangesproken voelen of later hulp zoeken. Er is steeds meer aandacht voor deze groep, maar er valt nog winst te behalen in herkenning en passende ondersteuning.”

Wat kunnen familieleden doen?

“Het helpt om gesprekken open en zonder oordeel aan te gaan. Niet beschuldigend, maar vanuit zorg: wat merken we, en hoe gaat het eigenlijk met je? Door nieuwsgierig te blijven en te luisteren, ontstaat er ruimte om samen te kijken of alcohol misschien invloed heeft op iemands gezondheid of welzijn. Soms hebben mensen niet door dat ze een probleem hebben, ze doen het gewoon omdat ze ervan genieten.”

Wat zou je willen meegeven aan 50-plussers die denken: ik drink al jaren zo, dat kan nu toch geen kwaad meer?

“Het lichaam verandert, ook als je gewoonten hetzelfde blijven. Minder alcohol drinken levert vrijwel altijd gezondheidswinst op, ook op latere leeftijd. Het kan daarom geen kwaad als mensen een tijdje niet drinken en erbij stilstaan hoe ze zich verhouden tot alcohol. Eens zien wat een poos niet drinken ze brengt. Uiteindelijk is niets drinken het gezondst. Wil je toch een drankje drinken? Wissel alcohol drinken af met water, zodat je eerder een voller gevoel krijgt en minder uitdroogt. Alcohol is trouwens ook een dikmaker. Het bevat veel calorieën en je krijgt er zin in eten van. Dat werkt overgewicht in de hand, óók een risicofactor voor allerlei aandoeningen. Het gaat niet om alles moeten laten, maar om bewustere keuzes maken die passen bij deze levensfase.”

Dit artikel verscheen eerder in Plus Magazine maart 2026. Abonnee worden van het blad? Dat doe je in een handomdraai.