Trouwen, schenken, testament opstellen... wanneer heb je een notaris nodig?

Als je zelf wilt bepalen waar je nalatenschap naartoe gaat, moet je een testament maken. Hiervoor moet je naar de notaris. Die kan jouw laatste wil op zo’n manier vastleggen dat er later geen twijfel over bestaat hoe de erfenis verdeeld moet worden. Ook voor huwelijkse voorwaarden en een verklaring van erfrecht kun je niet om de notaris heen. Sommige schenkingen moeten ook bij de notaris worden vastgelegd. Bovendien geeft de notaris advies over alles wat met erven en schenken te maken heeft. Als je toch naar de notaris gaat voor een testament, is het goed om stil te staan bij andere zaken die je bij de notaris kunt regelen.

Testament

Ga je naar de notaris voor een testament, dan heb je daar waarschijnlijk een goede reden voor. Je wilt bijvoorbeeld je eigen erfgenamen kiezen of schoonfamilie uitsluiten.

Voordat je naar de notaris gaat, is het verstandig om goed na te denken over wat je wilt vastleggen in je testament. Daarbij kun je de checklist die hieronder staat gebruiken.

Centraal geregeld

Het bestaan van een testament wordt altijd in het Centraal Testamentenregister (CTR) genoteerd. Hier houden (kandidaat-)notarissen bij wie een testament heeft laten opmaken. Ook staat in het register wanneer en bij welke notaris. (Kandidaat-)notarissen kunnen namens de erf-genamen het register raadplegen. Een particulier kan gratis schriftelijk navragen of de overledene een testament had en zo ja bij welke notaris. Via notaris.nl kan dat online. Het register geeft geen antwoord op de vraag wie de erfgenamen zijn en hoe groot de erfenis is.

Vereisten om een testament te maken

Om een rechtsgeldig testament op te stellen, moet volgens de wet aan een aantal eisen worden voldaan. Anders kan een testament niet geldig zijn of als niet geldig worden verklaard.

De belangrijkste eisen zijn dat degene die het testament opstelt, wilsbekwaam is. In Nederland mag iemand vanaf 16-jarige leeftijd een testament opmaken.

Getty Images

Een persoonlijk document

Een testament is een persoonlijk document dat pas werkt na overlijden. Je kunt hier zelf over nadenken en vervolgens de mogelijkheden met de notaris bespreken. De notaris is degene die uiteindelijk het testament zal opstellen.

Meestal maken partners samen gelijkluidende testamenten, maar dat hoeft niet. Een vermogende vader die een tweede huwelijk aangaat in gemeenschap van goederen met een vrouw zonder vermogen en zonder kinderen, kan met een testament bijvoorbeeld de positie van zijn kinderen beschermen. Als deze tweede vrouw bijvoorbeeld aan de kinderen van haar man wil nalaten, heeft zij ook een testament nodig.

Zonder kinderen

Heb je geen kinderen, laat dan altijd een testament opstellen. Zo bepaal je zelf wie na je dood jouw bezit erft.

Codicil toevoegen

Is er naast een testament een codicil gemaakt, dan kun je de notaris vragen of het originele codicil aan het testament kan worden toegevoegd. Als de notaris hierin toestemt, weet je zeker dat het codicil gevonden wordt. Als je je codicil aanpast, moet je er wel aan denken om het nieuwe codicil door de notaris aan het testament te laten toevoegen en het eerdere codicil te laten vernietigen.Wanneer heb je een notaris nodig?

Testament herroepen

Een van de eerste zinnen van een testament is het herroepen van voorgaande laatste wils-beschikkingen. Met het herroepen worden alle eerdere testamenten en codicillen ingetrokken. Zijn er codicillen gemaakt en bestaat niet de wens om deze opnieuw te maken, sluit ze dan uit van herroeping of laat ze vermelden in het testament.

Testament veranderen

Voor het veranderen van een erfgenaam of een legaat is geen volledig nieuw testament nodig. In die gevallen kan worden volstaan met een aanvullend testament. De notaris beoordeelt of het verzoek om een aanvullend testament terecht is of dat het beter is een geheel nieuw testament te maken.

Testament van voor 2003

Toen op 1 januari 2003 het nieuwe erfrecht van kracht werd, veranderde er in een keer een belangrijk deel van het erfrecht. Testamenten van vóór 2003 blijven echter geldig. Het is wel verstandig om met de notaris te bespreken of het testament nog uitpakt zoals gewenst. Soms is het nodig na verloop van tijd het testament te herzien, bijvoorbeeld omdat de regels veranderd zijn. Het gaat dan om de regels van het erfrecht (wie er erft en hoe) en de erfbelasting. Maar ook je eigen visie kan veranderen. Misschien bestaat inmiddels de wens om aan andere personen na te laten dan tien jaar geleden het idee was.

Kosten van een testament

Op verschillende internetsites kun je prijzen van een testament vergelijken. Maar wees alert. Het op de sites aangeboden tarief is een standaardtarief. Een uitgebreider testament is meestal duurder. Let ook op of het aangeboden tarief inclusief of exclusief btw is.

Bij het opmaken van een testament is niet alleen de prijs belangrijk, je wilt ook een goed advies, zodat het testament volledig naar je wens wordt opgesteld. Zoek je een goede notaris, vraag dan bijvoorbeeld vrienden en kennissen naar hun ervaringen.

Vraag voor het bezoek aan de notaris een offerte op grond van wat er ongeveer moet worden vastgelegd, zoals zorgen voor elkaar, uitsluiting van schoonfamilie of het verzorgd achterlaten van een handelingsonbekwaam kind. De notaris moet aan de hand van de onderwerpen voor het testament tot een prijs kunnen komen. Mocht tijdens het gesprek ter voorbereiding van het testament blijken dat er meer geregeld moet worden dan aanvankelijk gedacht, vraag dan opnieuw naar de prijs. Zo kom je niet voor verrassingen te staan.

Voogd benoemen

Als je een minderjarig kind hebt, is het goed om stil te staan bij de vraag wat er gebeurt als het kind beide ouders verliest. In een testament kunnen de ouders een voogd benoemen die het ouderlijk gezag overneemt wanneer beide ouders wegvallen. Een voogd kan ook zonder kosten worden benoemd in het gezagsregister via rechtspraak.nl. Hiervoor is een DigiD nodig. Benoem je zelf geen voogd, dan kan alleen de rechter dit nog doen.

De voogd is verantwoordelijk voor de opvoeding en verzorging van de minderjarige(n) en beheert het vermogen van de aan hem toevertrouwde minderjarige(n). De voogdij eindigt automatisch bij het meerderjarig worden. Bij aanvang van de voogdij is het opmaken van een notariële boedelbeschrijving verplicht.Soms ken je een voogd die goed is met kinderen maar die je niet ook wilt belasten met het beheer van de erfenis voor de kinderen. Daarvoor kun je in je testament een bewindvoerder aanwijzen.

Huwelijkse voorwaarden

Je hebt ook een notaris nodig als je gaat trouwen en huwelijkse voorwaarden wilt opstellen, of als je advies wilt wat er in jouw situatie beter is: huwelijkse voorwaarden of gemeenschap van goederen. Ook voor het opheffen van huwelijkse voorwaarden moet je bij de notaris zijn. Dit kan in sommige situaties verstandig zijn, ook met het oog op de erfenis.

De regels rond huwelijkse voorwaarden zijn in 2018 veranderd. Als je voor 2018 bent getrouwd zonder iets te regelen bij de notaris, ben je in algehele gemeenschap van goederen getrouwd. Alle bezittingen die je voor het huwelijk had en alles wat je tijdens het huwelijk opbouwt, zijn dan van beide partners samen. Bezittingen én schulden komen in een grote pot terecht: de algehele gemeenschap van goederen.

Getty Images

Als je in of na 2018 bent getrouwd zonder iets te regelen bij de notaris, dan ben je getrouwd in beperkte gemeenschap van goederen. Dat betekent dat schulden en bezittingen die beide partners individueel vóór het huwelijk hadden, van henzelf blijven. Vermogen dat ze opbouwen en schulden die ontstaan tijdens het huwelijk, vallen in de gemeenschap van goederen, net als gezamenlijke bezittingen en schulden die ze al vóór het huwelijk hadden.

Je hebt bijvoorbeeld huwelijkse voorwaarden nodig om veilig te ondernemen of als je zelf wilt bepalen welk vermogen je wel en niet deelt bij een scheiding. Of als een van beiden meer geld heeft gestoken in de woning dan de ander. Ook kun je in de huwelijkse voorwaarden vastleggen hoe je omgaat met pensioen dat je tijdens het huwelijk opbouwt. De wet gaat ervan uit dat je dit bij echtscheiding 50/50 deelt. In huwelijkse voorwaarden kun je daar andere afspraken over maken.

Heb je in het verleden huwelijkse voorwaarden opgesteld, dan kan het verstandig zijn om die zoveel jaar na dato nog eens tegen het licht te houden. Misschien zijn de afspraken achterhaald of misschien is het gunstig om vermogen juist wel samen te voegen. Kinderen betalen vaak meer erfbelasting als ze van één ouder veel erven en van de ander weinig. Maar daar moet je het als partners wel eerst samen over eens worden. Dan kun je de huwelijkse voorwaarden bij de notaris laten veranderen.

Schenkingsakte

In bepaalde gevallen kan het zinvol zijn om een notariële schenkingsakte te laten maken. Misschien wel de belangrijkste reden hiervoor is dat de notaris zich er voor het opstellen van de akte van moet overtuigen dat de schenker de schenking vrijwillig doet, wilsbekwaam is en de gevolgen van de schenking kan overzien.

Is de akte waarin de schenking is vastgelegd eenmaal ondertekend, dan is het voor derden moeilijk om (de oprechtheid van) de schenking in twijfel te trekken.

Een andere reden om naar de notaris te gaan, is dat de akte juridisch en fiscaal juist geformuleerd moet zijn. Maak je zelf een document op, dan bestaat het risico dat het niet volledig juist is vastgelegd en dat er achteraf discussie over ontstaat.

Ook kan de notaris je adviseren over de clausules die je kunt laten vastleggen bij de schenking. Mag de schenking bijvoorbeeld gedeeld worden met de partner van de begunstigde? En hoe zit het als de begunstigde overlijdt?

Voor schenken op papier, een manier van schenken waarbij je het geld schenkt, maar direct weer terugleent, is altijd een notariële akte nodig. Zie voor meer informatie over schenken op papier hoofdstuk 6.

Levenstestament

In een testament staat wat er moet gebeuren na je dood, in een levenstestament staat wat er moet gebeuren tijdens je leven, bijvoorbeeld in de laatste fase. Je legt erin vast wie namens jou beslissingen mag nemen als je dit zelf niet meer kunt, financieel en eventueel ook medisch. Vaak is dat de partner of een kind.

Het levenstestament is nuttig in situaties waarin je zelf geen beslissingen kunt nemen of de gevolgen van die beslissing niet meer kunt overzien. Je bent dan ‘wilsonbekwaam’. Dit kan gebeuren na een ongeval of bij dementie.

Veel echtparen denken dat ze in zo’n situatie alle beslissingen voor elkaar mogen nemen, aangezien ze getrouwd zijn. Dat is niet zo. Ook al ben je in gemeenschap van goederen getrouwd, ook al heb je samen een en/of-rekening: als jou iets overkomt en je wordt wilsonbekwaam, dan mag de ander niet (mede) in jouw naam een handtekening zetten, belangrijke beslissingen nemen of grote uitgaven doen. Bijvoorbeeld een huur- of koopcontract tekenen. Of een akte ondertekenen bij een notaris.

Het is verstandig om het levenstestament op te stellen bij de notaris. Je kunt ook zelf een levenstestament maken, maar instanties verlangen vaak een notarieel document want dat biedt de garantie dat de persoon wilsbekwaam was toen het levenstestament werd opgesteld.