Uitdroging van de huid is belangrijkste oorzaak van winterjeuk
Iedereen heeft weleens last van jeuk, maar in de winter is die kans net even groter. Hoe kun je dat gekmakende gevoel voorkomen, en wat doe je met de onbedwingbare neiging tot krabben?
Na het douchen of ogenschijnlijk uit het niets kun je ineens vreselijke jeuk krijgen. Die irritante sensatie zorgt dat je maar een ding wilt: krabben! Het gevolg is een extra geïrriteerde huid, en soms zelfs wondjes, waardoor je nog meer gaat krabben.Hoe jeuk ontstaat is een complex proces, vertelt dermatoloog David Njoo. “Waarschijnlijk raken bij jeuk specifieke jeukzenuwen in de huid geprikkeld door bepaalde eiwitten zoals histamine en neuropeptiden. Deze stoffen kunnen vrijkomen als de huid gaat ontsteken. Daarom kan bijvoorbeeld een aandoening als eczeem jeuk geven, maar ook een litteken of een genezende wond.”
Koele en droge lucht
Jeuk kan zelfs ogenschijnlijk uit het niets ontstaan en in de koude maanden zijn we er extra gevoelig voor. Njoo: “In de winter is de lucht meestal koel en minder vochtig. Daardoor droogt de huid sneller uit. Droge lucht door centrale verwarming binnen versterkt dat effect. Soms ontstaat tegelijkertijd eczeem doordat het afweersysteem de stoornis aan de opperhuid wil herstellen. Zoals gezegd laten ontstekingscellen in de huid stofjes los die jeuk veroorzaken. Doordat mensen met zogeheten winterjeuk zich gaan krabben, gaat de huid stuk en ontstaat er nog meer jeuk. Een vicieuze cirkel.”
Airconditioning heeft overigens hetzelfde effect, merkt Njoo op, daar krijg je ook een droge huid en droge ogen van, en soms jeuk. Maar met name de wintermaanden zijn berucht jeukopwekkend. Uitdroging van de huid is dus de belangrijkste boosdoener van winterjeuk. Doordat de bovenste laag een beetje beschadigd is, komen prikkels van buitenaf sneller binnen. Denk aan wollen kleding die gaat irriteren, of aan cosmetica.
Te veel heet water
Niet alleen koude lucht kan de oorzaak zijn van uitdroging, ook blootstelling aan te veel water kan de huid aantasten. Vooral als het om heet water gaat. Lang en warm douchen of baden, zo weldadig als het buiten koud is, is dan ook niet verstandig. Je huid verliest er natuurlijke oliën door, met uitdroging en roodheid als gevolg.
Vooral jeuk op de rug
Vooral tijdens de slaap verliest het lichaam vocht. Bij de een is dat meer dan bij de ander. Je ziet het aan de zweetplekken, vooral op de rug. Die rug wordt ook het langst blootgesteld aan warm water onder de douche en droogt daardoor sneller uit dan de rest van het lichaam. Dit verklaart waarom winterjeuk vaak op de bovenrug voorkomt. Langdurig handenwassen is evenmin aan te raden. Njoo: “Gebruik je daarbij ook zeep, dan is dat echt vragen om problemen.”
Tot slot kan chloor de huid uitdrogen. Om die reden zijn zwemmers extra vatbaar voor een jeukende en schilferende huid, ook bekend als chloorwaterallergie. Het is niet bekend hoe wijdverbreid winterjeuk is en of het aantal mensen dat er last van heeft groeit of afneemt. Niet iedereen gaat er ook mee naar de huisarts. Zeker is wel dat winterjeuk vooral voorkomt bij ouderen.
Wat zijn de symptomen van winterjeuk?
“Als je jeuk hebt op de bovenrug, de flanken, de onderarmen en -benen zal een arts op de eerste plaats denken aan winterjeuk. Er hoeven niet per se plekjes of wondjes te zien zijn. Soms gaat de huid schilferen. Dat komt doordat de cellen zich sneller gaan delen om de afbraak door uitdroging tegen te gaan, maar daar niet tegenop kunnen. Het verval van de huid gaat dan sneller dan de aanwas van nieuwe cellen. Belangrijke aanwijzingen zijn ook dat de jeuk optreedt na het douchen en in de winter. Natuurlijk moeten voor een goede diagnose eerst andere huidziekten worden uitgesloten.”
Waarmee is winterjeuk te verwarren?
“Je kunt ook jeuk krijgen van spanningen en stress of als gevolg van medicijngebruik. Het risico op jeuk stijgt als je vijf of meer medicijnen slikt. Bij twijfel zal een arts altijd bloedonderzoek doen.”
Waarom neemt de kans op winterjeuk op latere leeftijd toe?
“Als je ouder wordt, neemt het aantal cellagen van de huid af. De huid wordt dunner en droogt dus sneller uit. Er zijn ook andere risicogroepen, zoals mensen die al kampen met een gevoelige huid en mensen met hooikoorts, astma en eczeem.”
Gaat winterjeuk vanzelf over?
“Meestal wel. Zodra de buitenlucht opwarmt, is de huid weer beter in staat om vocht vast te houden. Het is verstandig om de huisarts of een dermatoloog te raadplegen als de jeuk langer aanhoudt dan zes weken, en sowieso als de kwaal je dagelijks leven beïnvloedt. Als je er bijvoorbeeld slecht van slaapt, als je werk eronder lijdt of als je zo veel krabt dat je wondjes krijgt. In dat laatste geval kan de jeuk chronisch worden. De huid verdikt door het krabben, wat opnieuw krabben uitlokt.”
Bestaat er medicatie tegen winterjeuk?
“Als iemand echt veel last heeft en het gaat niet vanzelf over, worden er soms antihistaminica voorgeschreven. Van deze anti-allergietabletten word je wat suf zodat je ’s nachts beter slaapt. Er bestaan ook corticosteroïden of hormoonzalven die de jeuk verminderen of stillen. Deze medicatie verzacht de gevolgen, maar pakt niet de oorzaak aan. Het gaat dus om symptoombestrijding. Bij deze middelen is het heel belangrijk om goed de instructies van de arts te volgen. Daarnaast kun je verkoelende lotions op de huid aanbrengen, die zijn voornamelijk op recept verkrijgbaar.”
Bestaat er zeep die niet schadelijk is voor de huid?
“Heb je een gevoelige huid en wil je toch zeep gebruiken, kies dan een product zonder parfum en met vettige bestanddelen zoals plantaardige oliën. Daar is best veel keus in. Gebruik dit pas op het laatst, vlak voordat je stopt met douchen. Het is ook zinvol om je na het douchen in te smeren met hydraterende crème om vetten terug te geven aan de huid. Er zijn tegenwoordig producten die ureum bevatten, bekend om zijn hydraterende eigenschappen. Het is een organische verbinding die de huid helpt vocht vast te houden en dode huidcellen los te laten. Een andere bekende stof is squalaan, die van nature voorkomt in onze huid en het vochtgehalte en de bescherming van de huid op peil houdt. Verzorgingsproducten met dit soort stoffen voegen als het ware een beetje huid toe. Als je ’s avonds voor het slapengaan doucht en ze daarna gebruikt, kunnen ze je de nacht door helpen en zo misschien de jeukcyclus doorbreken.”
Gebruik na het douchen een hydraterende crème om vetten terug te geven aan de huid
Dus het advies is: insmeren en de huid met rust laten?
“Daar komt het wel op neer. Zo krijgt de huid de kans om te herstellen.”
Hoe zorg je verder goed voor je huid?
“In het algemeen is goed voor je huid wat goed is voor je algehele gezondheid: goed slapen en een gezonde leefstijl. De huid is het orgaan dat de grootste klappen van buiten moet opvangen en voortdurend wordt blootgesteld aan verschillende invloeden zoals het weer, luchtvervuiling en stress. Daar moeten we zuinig op zijn.”
Dr. David Njoo studeerde geneeskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen en specialiseerde zich tot dermatoloog in het AMC Amsterdam. In 2000 promoveerde hij aan de Universiteit van Amsterdam met zijn proefschrift Treatment of Vitiligo. Hij heeft een praktijk in Amersfoort en is redacteur van huidarts.com.
Een andere versie van dit artikel verscheen eerder in Plus Gezond januari 2026. Abonnee worden van het blad? Dat doe je in een handomdraai.
- Plus Gezond
