Column van levenseinde consulent Rob Bruntink
Aan het bed van een stervende draait alles om één vraag: 'duurt het nog lang'? Maar het moment van overlijden laat zich zelden plannen. Juist die onvoorspelbare waaktijd kan onverwacht waardevol zijn, schrijft journalist en palliatieve-zorgexpert Rob Bruntink.
"Duurt het nog lang?" Wanneer iemand op sterven ligt, is dit waarschijnlijk de meestgestelde vraag van naasten aan zorgverleners. Niet vreemd, het is fijn om te weten waar je aan toe bent als je aan het bed van een dierbare zit te waken. Toch krijgen ze zelden een reactie waar ze iets aan hebben. Want het antwoord is meestal: “Dat weten we niet precies.” Hoe lang het duurt voor iemand sterft, is nu eenmaal vaak lastig in te schatten. Ik hoorde auteur en verpleeghuispastor Marinus van den Berg tijdens een lezing ooit treffend zeggen: "De dood verstoort vele agenda’s." Door de onvoorspelbaarheid van het uiteindelijke sterfmoment kunnen werk, gezinsverplichtingen en misschien ook een vakantie behoorlijk onder druk komen te staan.
Hoe onpraktisch het soms ook uitkomt, waken kan een waardevolle tijd zijn. Een periode waarin je samen met familieleden en vrienden van de stervende herinneringen aan hem of haar ophaalt. Je kunt de waaktijd ook gebruiken om terug te blikken op de betekenis of waarde die de stervende voor jou had. Je kunt erover mijmeren. Je kunt erover schrijven. Die laatste dagen geven de gelegenheid om het naderende afscheid echt te beseffen. Waken wordt op die manier veel meer dan wachten. Om het naasten makkelijker te maken, zijn er zorgorganisaties die zogeheten waakmanden uitreiken. Daarin zitten allerlei spullen die het waken kunnen verlichten, bijvoorbeeld tijdschriften, puzzelboekjes en dichtbundels, maar ook schrijfgerei, snoepjes en massageolie om handmassages te geven.
Tien paar ogen rond je sterfbed, dat lijkt mij best intimiderend
Toch wil ik een kleine kanttekening plaatsen. In de hospice waarin ik heb gewerkt, zag ik regelmatig veel wakende familieleden rond het bed zitten. Dat leek me best intimiderend voor de stervende. Ik stelde me voor dat ik zelf in dat bed lag, met soms wel tien paar ogen op mij gericht: wanneer blaast hij zijn laatste adem uit? Misschien is het goed om tijdig aan iemand te vragen hoe hij of zij het sterfbed voor zich ziet, of daarbij één, twee, vijf of twintig mensen aanwezig mogen zijn. Of misschien niet permanent iemand. Want het aantal anekdotes waaruit blijkt dat de stervende er tussenuit piepte op het moment dat de waker even naar de wc ging, is talrijk. Het blijft gissen, maar misschien is dat wel omdat iemand graag in zijn eentje wilde sterven.
Rob Bruntink is journalist, auteur en expert op het gebied van palliatieve zorg.
Een andere versie van dit artikel verscheen eerder in Plus Gezond maart 2026. Abonnee worden van het blad? Dat doe je in een handomdraai.
- Plus Gezond
