6 stappen om de regie te nemen bij vulvovaginale pijn
Pijn bij het vrijen komt heel vaak voor. Toch rust er nog altijd een hardnekkig taboe op. Veel vrouwen denken dat het 'erbij hoort', dat ze zich aanstellen of dat er toch niets aan te doen is. Niets is minder waar. Seks hoort geen pijn te doen en als dat wel zo is, verdient dat aandacht. Zes stappen om de regie te nemen bij vulvovaginale pijn.
Rond de 20 procent van de Nederlandse vrouwen heeft wel eens pijn bij het vrijen, zo'n 5 procent zelfs vaak. Pijn bij seks is dus geen uitzondering, maar wordt wel vaak genegeerd of gebagatelliseerd. In haar nieuwe boek Kut genoeg om een boek over te schrijven maakt klinisch seksuoloog Cindy Druyts korte metten met de hardnekkige mythes rond pijn bij seks.
Pijn bij het vrijen is geen zeldzaamheid
In Nederland heeft ongeveer een op de vijf vrouwen regelmatig last van pijn bij het vrijen. Meestal gaat het om pijn bij de gemeenschap: het binnengaan van de penis in de vagina. Vaak door onvoldoende vochtigheid, gespannen bekkenbodemspieren of doordat de penis tegen de baarmoedermond stoot. Het zijn cijfers die vergelijkbaar zijn met aandoeningen waar wél openlijk over wordt gesproken, zoals diabetes of allergieën. Toch blijft pijn bij seks vaak onbesproken en wachten vrouwen door schaamte lang met het zoeken naar hulp. Dat maakt het probleem onnodig groot.
Leestip
Seksuoloog over het grootste taboe: praten over seks
Het zit zelden 'tussen je oren'
Pijn bij het vrijen heeft vaak een duidelijke lichamelijke oorzaak. Denk aan gespannen bekkenbodemspieren, vaginisme, hormonale veranderingen (zoals tijdens de overgang), infecties of overgevoelige zenuwen. Bij een continu aangespannen bekkenbodem kunnen zelfs lichte aanrakingen al branderig of stekend aanvoelen. Het lichaam zit dan letterlijk op slot, ook als je hoofd wél wil.
Je brein speelt een grotere rol dan je denkt
Pijn is niet alleen een lichamelijk signaal, maar ook een product van je zenuwstelsel. Wie eerder pijn heeft ervaren, kan onbewust op scherp gaan staan. Het brein drukt als het ware op de rem om je te beschermen. Zelfs als je zin hebt in seks, kan je lichaam 'nee' zeggen. Dat is geen onwil, maar een veiligheidsmechanisme.
De overgang verandert meer dan alleen je cyclus
Tijdens en na de overgang daalt het oestrogeenniveau. Daardoor worden de vaginale slijmvliezen dunner, droger en kwetsbaarder. Seksuele opwinding komt vaak trager op gang en penetratie kan pijnlijk worden, zeker zonder voldoende (of het juiste) glijmiddel. Dat vraagt soms om een andere benadering van intimiteit; met meer tijd, aandacht en zachtheid.
Doorgaan terwijl het pijn doet, verergert het probleem
Veel vrouwen blijven vrijen ondanks pijn, uit liefde, schuldgevoel of angst om hun partner teleur te stellen. Maar pijn negeren kan een vicieuze cirkel veroorzaken: het lichaam leert dat seks gevaarlijk is en spant zich steeds sneller aan. Stoppen, vertragen en opnieuw veiligheid ervaren is essentieel om uit die cirkel te komen.
6 stappen om weer de regie te nemen
Pijn bij seks hoeft je seksleven niet te bepalen. Zo zet je de eerste stappen naar een oplossing:
- Erken dat pijn niet normaal is
Pijn bij het vrijen is niet normaal. Pijn is een signaal dat serieus genomen moet worden. Doe dat dus ook. - Stop met doorgaan uit plichtsgevoel
Vrijen terwijl het pijn doet, kan het probleem verergeren. Sta jezelf toe om te stoppen, te vertragen of het anders aan te pakken. Dat is geen falen, maar zelfzorg. - Praat erover met je partner én met een professional
Het doorbreken van stilte is vaak de eerste opluchting. Een huisarts, gynaecoloog, bekkenfysiotherapeut of seksuoloog kan helpen om oorzaken te achterhalen en oplossingen te vinden. Ga ook het gesprek aan met je partner. - Kijk breder dan alleen je lichaam
Pijn ontstaat vaak door een samenspel van factoren: spieren, hormonen, zenuwstelsel, maar ook eerdere ervaringen. Dat betekent ook dat er meerdere ingangen zijn om iets te verbeteren. - Neem de tijd voor opwinding en ontspanning
Zeker tijdens en na de overgang heeft het lichaam meer tijd nodig. Meer voorspel, rust en eventueel een passend glijmiddel kunnen al verschil maken. - Herdefinieer intimiteit
Seks is meer dan penetratie. Intimiteit kan ook bestaan uit aanraking, nabijheid en plezier zonder pijn.
Eerlijk en toegankelijk boek
Kut genoeg om een boek over te schrijven door Cindy Druyts is een verfrissend, eerlijk en toegankelijk boek over vulvovaginale pijn, seksualiteit en intimiteit. Druyts combineert wetenschappelijke kennis met scherpe inzichten en een gezonde dosis humor, ondersteund door luchtige illustraties van Chrostin. Dit boek geeft je niet alleen de feiten, maar ook de tools om je seksleven terug te claimen, zelfs als de pijn (nog) niet weg is. Het boek is bedoeld voor iedereen die worstelt met pijn bij vrijen, voor partners die willen begrijpen hoe ze kunnen steunen en voor zorgverleners die verder kijken dan de standaard adviezen. Het is te koop bij onder andere Uitgeverij Acco en Bol.com.
Cindy Druyts is klinisch seksuoloog en specialist op het snijvlak van seksualiteit, pijn en trauma. Ze helpt professionals, organisaties en individuen om complexe thema’s helder, praktisch en wetenschappelijk onderbouwd te benaderen. Haar expertise omvat onder meer vulvovaginale pijn zoals vulvodynie en vaginisme en de impact van trauma op seksualiteit en relaties.
