PlusOnline.nl maakt gebruik van cookies: functioneel, om instellingen en voorkeuren te onthouden, voor beter en eenvoudiger navigeren en inloggen; analytisch, om bezoeken bij te houden en te bestuderen; voor commerciële doeleinden, om bij te houden hoe vaak bepaalde advertenties zijn getoond en geklikt; voor targeting doeleinden, om advertenties op uw interesses te kunnen aanpassen en zodat andere sites ook gerichte advertenties kunnen tonen. Door hiernaast op akkoord te klikken, of door gebruik te blijven maken van deze website gaat u hiermee akkoord. Lees voor meer informatie ons Cookiebeleid.

Akkoord

Rouwen: misverstanden over verlies verwerken. Wat is uw ervaring?

'Als je een verlies wilt verwerken, moet je erover praten'. Plus Magazine zet acht misverstanden over rouwen en verliesverwerking op een rijtje. Wat is uw ervaring met het verwerken van een verlies?

MISVERSTAND
Rouwen doe je pas als iemand dood is

Dat is niet zo. Is er sprake van een ziekbed – een geliefde heeft bijvoorbeeld kanker of Alzheimer – dan begint het rouwproces eerder. Een gezond iemand zien aftakelen, zorgt vaak voor veel verdriet. Je rouwt om het verlies van je geliefdes gezondheid, van de mens die hij/zij ooit was en van jullie leven samen. Dit wordt ook wel ‘anticiperende rouw’ genoemd. Vooral mantelzorgers – degenen die de zieke verzorgen – hebben er last van.

De omgeving begrijpt deze vorm van rouw vaak niet goed (‘Wat zeur je nou, hij/zij leeft toch nog’), waardoor mensen zich eenzaam en geïsoleerd kunnen voelen. Uit onderzoek van de Universiteit van Indianapolis blijkt zelfs dat mantelzorgers meer worden gekweld door hun anticiperende rouw dan door de vaak zware verzorgingstaken of het gebrek aan praktische steun.

MISVERSTAND
Na een paar maanden rouwen moet je de draad weer oppakken

Dat is helemaal niet nodig. Gaat het om iemand aan wie je sterk gehecht bent – een kind of partner – dan kost dat meer tijd. Uit onderzoek van de Duke University in de Verenigde Staten blijkt dat de meeste mensen pas drie maanden na het overlijden van hun partner de diepste dip hebben. Daarna gaat het langzaam beter. Uit ander Amerikaans onderzoek, van de Ohio State University, blijkt dat er rond de vijfhonderd dagen na het overlijden een soort keerpunt ontstaat: na die vijfhonderd dagen voelen mensen zich gemiddeld genomen een stuk beter dan daarvoor.

Hoewel de tijd het grootste deel van de wond vaak heelt, laten veel verliezen zich nooit helemaal verwerken. Psychologe Leoniek Wijngaards doet aan de universiteit van Utrecht onderzoek naar rouw: “Ook na veel jaren kan het gemis nog groot zijn. Wel wordt op een gegeven moment de acute rouw – het niet kunnen begrijpen en accepteren dat het gebeurd is – minder. Maar het leven wordt nooit meer hetzelfde. Kun je je leven na een tijd weer op een zinvolle wijze voortzetten, met daarin een plaats voor het overlijden, dan heb je het op een goede manier verwerkt.”

MISVERSTAND
Het wordt vanzelf beter...

Helaas is dat niet altijd het geval. In zijn boek ‘Psychologische hulpverlening aan ouderen’ onderscheidt psycholoog Huub Buijssen een aantal vormen van zogeheten gecompliceerde rouw. Bijvoorbeeld als mensen na een aantal jaren nog steeds even intens rouwen als in het begin, of rouwgevoelens (on)bewust onderdrukken en vermijden. Gecompliceerde rouw zorgt voor veel psychische klachten en kan uitmonden in een chronische depressie. Het risico op gecompliceerde rouw is het grootst voor mensen met een slechte gezondheid, mensen die weinig steun uit hun omgeving ervaren en mensen die weinig zelfvertrouwen hebben. Ongeveer 15 procent van de nabestaanden heeft last van gecompliceerde rouw en heeft professionele hulp nodig. Wie in zijn leven gevoelens bij kleine verliezen – een dode cavia of overleden ver familielid – durft te uiten of geleerd heeft te uiten, heeft later minder kans op gecompliceerde rouw bij een groter afscheid.

MISVERSTAND
Het is niet normaal als je tegen iemand praat die overleden is

Dat kan juist heel goed zijn. Psychologe Leoniek Wijngaards: “Vroeger dacht men dat je na het overlijden alle banden met de overledene moest verbreken om het overlijden echt te kunnen verwerken. Tegenwoordig is het idee juist dat een band houden met de overledene positief kan werken.”

Uit onderzoek van de universiteit van Liverpool blijkt dat nabestaanden die tegen hun overleden partner praten, zich beter voelen dan degenen die dat niet doen. Het gevoel dat de ander er nog is, kan troost geven en helpen de overgang te maken naar een leven zonder partner.

Maar dit geldt niet voor iedereen. Uit onderzoek van de universiteit van Bergen (Noorwegen) blijkt namelijk dat mensen die de aanwezigheid van wijlen de partner als extreem positief of extreem negatief ervaren, juist meer problemen hebben.

Psychologe Martine Delfos, schrijfster van ‘De schoonheid van het verschil’: “In beide gevallen hebben mensen moeite om het overlijden te accepteren. Ze staan niet met beide benen in de realiteit of zitten nog vol spijt- of schuldgevoelens.” 

MISVERSTAND
Om verlies te ver­werken, moet je er veel over praten

Niet per se. Of praten de juiste manier is om verlies te verwerken, hangt bijvoorbeeld af van de vraag of je een man of een vrouw bent.
Psychologe Martine Delfos: “Mannen zijn meer dan vrouwen geneigd hard te gaan werken of te sporten. Vrouwen proberen het probleem juist vaak te verwerken door te praten en steun te zoeken bij anderen.”

Het verschil tussen mannen en vrouwen in rouwen kan tot huwelijks­problemen leiden als bijvoorbeeld een kind overlijdt. Delfos: “Dat verschil in rouwgedrag kan partners uit elkaar drijven, juist op het moment dat ze elkaar het meest nodig hebben. Denkt de man: ze blijft er maar over doorgaan, terwijl de vrouw denkt: hij vlucht in zijn werk!”

De waarheid is dat praten én werken zinvolle strategieën zijn om de pijn te verlichten. Het gaat er niet zozeer om dat partners precies hetzelfde rouwen, maar dat partners van elkaar accepteren dat ze het elk op hun eigen manier doen.

MISVERSTAND
Het maakt niet uit of iemand plotseling of na een langdurig ziekbed overlijdt

Dat maakt wel uit. Leoniek Wijngaards: “Alhoewel het verlies even groot blijft, ongeacht hoe iemand overleden is, is de schok groter als het overlijden plotseling is.”

Is een geliefde omgekomen als gevolg van een misdaad of ongeluk, dan kunnen nabestaanden zelfs kampen met een posttraumatische stressstoornis, vooral als ze zelf aanwezig waren bij het ongeluk. Nabestaanden kunnen maanden- of zelfs jarenlang last hebben van nachtmerries, flashbacks, ­depressieve gevoelens, ernstige prikkelbaarheid en hevige schrikreacties. Komt daarentegen een sterfgeval niet (helemaal) onverwacht, bijvoorbeeld door een ziekbed, dan hebben mensen de gelegenheid om al voor het overlijden afscheid te nemen en het verlies deels te accepteren. Dat geeft ze een ‘voorsprong’ in de rouwverwerking. Maar een ziekbed moet ook weer niet te lang duren. Psycholoog Huub Buijssen: “Vaak zien we bij ouderen dat een langdurig ziekbed van de partner hun krachten sloopt; men is helemaal leeg en op als het echte rouwproces nog moet beginnen.”

MISVERSTAND
‘Gezonde’ rouw verloopt volgens een vast patroon­

Dat is niet waar. Wel zijn er verschillende fasen te onderscheiden in het rouwproces. In haar boek ‘Lessen voor levenden’ onderscheidt de wereldberoemde, in 2004 overleden, psychiater Elisabeth Kübler-Ross vijf van deze stadia; 1: ontkenning, 2: woede, 3: marchanderen (‘stel dat … was gebeurd?’), 4: depressie, en 5: acceptatie. Als rouwende hoef je echter niet per se alle fasen te doorlopen, of dat in een vaste volgorde te doen: er is geen vaststaand plan of schema om van verdriet te helen, aldus Kübler-Ross.

Acceptatie van het verlies heeft vaak ook nog zingeving tot gevolg. Over haar eigen rouw – twee miskramen en het overlijden van haar ex-man – zei Kübler-Ross bijvoorbeeld: “Nu besef ik dat mijn levenswerk niet mogelijk zou zijn geweest als die droevige speling van het lot me niet een bepaalde kant op had gestuurd.”

MISVERSTAND
Een verlies is altijd ­alleen maar negatief

Dat is niet waar. Hoewel het overlijden van een geliefde zeer pijnlijk is, kun je er emotioneel en psychisch ook van groeien. Een moeder van wie het kind overleed: “Sinds de dood van mijn zoon ben ik een stuk milder geworden voor anderen. Ik veroordeel mensen minder snel. Ik heb geleerd dat iedereen zijn redenen heeft om iets te doen. Wel had ik het graag op een andere, makkelijker manier geleerd.”

Volgens de Amerikaanse psychiater Irvin Yalom, schrijver van ‘Tegen de zon in kijken’, zorgt het overlijden van een geliefde er vaak voor dat mensen wakker worden geschud. Ze realiseren zich opeens wat écht belangrijk is in het leven: hun relaties met anderen, de natuur, vriendschap en liefde. Yalom: “In een dergelijke gemoedstoestand nemen mensen zich voor om alleen nog maar dingen te doen die ze echt belangrijk vinden en waar ze helemaal achter staan. Ze durven (eindelijk) ­radicale beslissingen te nemen die hun leven ten goede komen.”

Meer weten?

Boek: ‘Over rouw: de zin van de vijf stadia van rouwverwerking’ van Elisabeth Kübler-Ross & David Kessler. Uitg. Ambo-Anthos, €19,95.
CD: ‘Stil verdriet’ (cd-luisterboek) van Manu Keirse. Uitgeverij Terra-Lannoo, €12,95.
Website: http://www.verliesverwerken.nl/ (website van de Landelijke Stichting Rouwbegeleiding).

Uw ervaringen?

  • Wat zijn uw ervaringen met rouwen? Klik op de knop 'Reageer' onder dit artikel en deel uw ervaringen met andere lezers!
Bron(nen):
  • Plus Magazine

Reactie toevoegen

66 Comments

Door Ria Q (niet gecontroleerd) op di, 18-7-2017 - 22:59

Mijn man overleed zeer plotseling, na een aneurysma in de hersenen. , na een zeer goed huwelijk van 53 jaar! We hadden al gesproken hoe alles moest verlopen als het zo ver zou zijn, wat veel te vroeg toch kwam. Na een paar weken werd ik heel boos, waarom heb je me alleen gelaten? Waarom geen keurige wachtwoorden? Uiteindelijk alles zelf geregeld, maar wat een gemis! Het is nu een jaar geleden maar gemis is zeker niet kleiner geworden, eerder groter. Ik heb mijn leven weer goed op de rit, maar alleen is ook echt alleen hoor, eten , fietsen , wandelen , je verhaal niet kwijt kunnen! Maar mijn motto is... niet zeuren, genieten van het goede, kinderen kleinkinderen , de natuur, en vooral wat je wel allemaal kunt!!

Door Rachelle (niet gecontroleerd) op di, 18-7-2017 - 04:47

Het is nu juli "komkommertijd" in de branche.
Mijn man is 5 maanden geleden na een kort ziekbed overleden, mijn ouders hebben mij alleen benaderd omdat zij codes nodig hadden. Daarnaast moest ik niks vragen hun hadden 'het boek' gesloten. Mijn maatje was mijn 'toeverlaat' en ook collega. De onderneming zou 1 jully sluiten. En per 3 dagen geleden zegt de arbo-arts: de zaak van uw ouders zetten zij voort, met de vraag kan u weer werken? Ik heb zweet-bui- en echt grote vraagtekens. Praten? Nee, mijn vader had de laatste woorden gezegd per 19 februari: als jij tekent voor de IVA ontvang jij 6000,00 euro. Ik? Mijn man heeft mij nodig, ik ga naar huis. Hij overleed per 22 februari
Mijn dochter is 13 jaar, naast ons woont een vrouw die haar bedreigt heeft.
Ondertussen voelt of een weduwe niet meer meeteld. En ouders? Die konden alleen een mail sturen: zij konden niet bevroeden dat ik andere mening heb??? Ze hebben nog nooit mijn mening willen horen, laat staan dat ik deze heb gezegd. Alleen mijn man weet mijn gedachtes. Mijn lichaam zweet nu en Liefde houdt niet op waar leven eidigt.
Kracht aan ieder die dat kan gebruiken ♡

Door Pris (niet gecontroleerd) op zo, 9-7-2017 - 06:38

Mijn vader is een maand overleden ten gevolge van een hersenbloeding, wat weer veroorzaakt werd door een hersenbloeding. Hij is veel te vroeg, namelijk op 67-jarige leeftijd overleden. Nu pas besef ik pas wat er gebeurd is en ik kan het gewoon niet accepteren. Hij is 3.5 jaar geleden geholpen aan een melanoom en sindsdien elke 3 maanden bij het ziekenhuis onder controle geweest. Hij was elke keer zo blij dat het allemaal in orde was. Tot hij op 4 mei onverwachts in het ziekenhuis terecht kwam, door een hersenbloeding. Ik kon het niet geloven, de dag daarvoor was mijn vader nog aan het dansen geweest. Ik wist niet dat de oorzaak een melanoom was, dus ik heb dag in dag uit voor mijn vadertje gezorgd en hem geholpen met revalideren, 6 weken lang, totdat hij nog een hersenbloeding kreeg (de oorzaak bekend werd) en ik hem 5 dagen later moest laten gaan. Het moeilijkst wat mij ooit is overkomen. Nu dat mijn vader is overleden, heeft mijn familie zich tegen mij gekeerd en kan ik geen verhalen horen over hoe mijn vader was en dit doet mij veel pijn. Mijn vader was een gesloten man, waardoor ik veel dingen niet weet over mijn vader. De pijn wordt met de dag erger en ik kan met niemand er echt over praten. Ook heb ik niet met hem kunnen praten na zijn 2e hersenbloeding waardoor ik het voor mijn gevoel gewoon niet heb kunnen afsluiten. Hij heeft wel (en dat is mijn enige troost) nooit geweten dat hij kanker had en zich daardoor ook nooit hoeven stressen over de dood en daarnaast ook nooit chemokuren hoeven volgen. Maar goed ik hoop dat ik het ooit een plek kan geven, omdat ik met niemand echt erover kan praten..

Door Cornelia (niet gecontroleerd) op za, 24-6-2017 - 12:48

Een vroegere ex vriend is overleden. Ik ben naar de dienst gegaan. Ik kwam familie tegen, echte schatten van mensen en vroegere vrienden. Hij is plots tijdens een strandwandeling overleden. Ik ben zo verstuur, spijt verdriet komt boven. Spijt hoe het toen gegaan is en hoe eenzaam ik me voel en hoe het met hem is gegaan toen en nu. Alles toen pijn....

Door k.mams (niet gecontroleerd) op do, 22-6-2017 - 23:47

heb in 2015 mijn jaar jongere broertje gevonden aan een stukje kabel in het trappengat,,,
ik heb nooit hulp gevraagt maar na deze 2 jaar denk nog steeeds elke dag aan hem en mis hem zo erg is dt normaal.. soms denk ik ergens hulp zoeken of niet ben namelijk niet zun prater maar kan zowat wel elke dag janken is dit raar??
Mvg K.mans

Door Janine (niet gecontroleerd) op di, 6-6-2017 - 17:27

Het is echt niet hetzelfde als een gebroken relatie. Die mens kun je nog zien, nog tegenkomen. Nog mee spreken. Als je partner overlijd, zie je hem nooit meer. Er is geen hoop. Hij is er echt niet meer...

Door Janine (niet gecontroleerd) op di, 6-6-2017 - 17:22

Hallo ik ben Janine 59jr. Mijn man is na 14jr huwelijk gestorven en dat is 21 en een half jaar geleden. Ik mis hem bij vlagen. Ik ben blij als ik van hem droom. Eigenlijk is de pijn groter dan in begin , hoewel ik er goed in berust. Er is nooit meer iemand geweest die zo van mij gehouden heeft. Ik kan in een relatie niet met minder genoegen nemen. Dus ik ben nog steeds alleen en heb besloten dat ook te blijven. Dit alles maakt niet dat ik niet gelukkig ben. Het is gewoon mijn leven. Liefs Janine.

Door Arlette van den born (niet gecontroleerd) op ma, 5-6-2017 - 08:52

Beste,
Ik voel zo met je mee...
Mijn man is ook plots overleden aan een hartinfarct...
10 januari 2017... de dag dat mijn hele leven veranderde...
Pure miserie en immens verdriet.
Hij was 63 jaar en mijn allerbeste, liefste maatje.
We waren al 45 jaar samen.
Als het ware met elkaar vergroeid en dan ineens is hij er niet meer...
Het doet zelfs fysiek pijn...
Gelukkig heb ik een lieve dochter en twee klein kinderen maar ook zij hebben verdriet en missen hun pa en opa...
Ik kanjou zo goed begrijpen en wil je heel veel sterkte en steun sturen.
Heel je leven verandert en tochmoet je door...
Doe het maar...

Lieve groeten,
Arlette

Door Ster 56 (niet gecontroleerd) op vr, 2-6-2017 - 10:38

Het is nu meer dan een maand geleden dat mijn man op 63-jarige leeftijd plotseling gestorven is aan een hartinfarct. Ik weet me geen raad van verdriet en voel me ook lichamelijk ziek/misselijk.
We waren 32 jaar bij elkaar en we hadden geen kinderen. Na de dood van mijn zus 2 jaar geleden heb ik het ook heel erg moeilijk gehad, daar zij tevens mijn beste vriendin was. Mijn man heeft me geholpen bij het verwerken van dit verlies, ook al was hij er zelf kapot van.
Nu heb ik niemand meer die mij troost, van me houdt, me helpt. Wat is nog de zin van mijn bestaan ?
Ik ben nu 60 en we hebben echt al een aantal moeilijke jaren achter de rug met verschillende ziektes van mijn man en het overlijden van familie/vrienden. Samen zijn we er altijd weer bovenop gekomen, maar alleen ? We waren heel hecht samen en vaak zei de ene wat de andere dacht. Zo iemand vindt je nooit meer. Ik mis hem met lichaam en ziel. Hij was mijn maatje en stond altijd voor me klaar.
Ik doe dingen op automatische piloot en regel alles wat er geregeld moet worden en dat is heel erg veel, maar verder ben ik verloren, machteloos, hulpeloos en zo alleen.
Lieve buren/collega's/kennissen ze bedoelen het allemaal goed, zeggen dat ik sterk ben en het wel redt, maar geen van hen heeft dit meegemaakt. Het doet zo vreselijk pijn dat ik het liefste de hele dag alleen maar zou willen huilen.
Ik ben inmiddels al weer enkele weken (gedeeltelijk) aan het werk, maar zelfs daar mis ik hem de hele dag. Geen appje of telefoontje meer van hem en ook als thuiskom is er niemand meer die op me wacht !
En nu ..... ?
Ik wens alle lotgenoten veel sterkte en kracht.

Door LInda (niet gecontroleerd) op za, 20-5-2017 - 01:38

Ben zo leeg na de zelfdoding van m,n zoon,voel me zo eenzaam