Rouwen: misverstanden over verlies verwerken. Wat is uw ervaring?

'Als je een verlies wilt verwerken, moet je erover praten'. Plus Magazine zet acht misverstanden over rouwen en verliesverwerking op een rijtje. Wat is uw ervaring met het verwerken van een verlies?

MISVERSTAND
Rouwen doe je pas als iemand dood is

Dat is niet zo. Is er sprake van een ziekbed – een geliefde heeft bijvoorbeeld kanker of Alzheimer – dan begint het rouwproces eerder. Een gezond iemand zien aftakelen, zorgt vaak voor veel verdriet. Je rouwt om het verlies van je geliefdes gezondheid, van de mens die hij/zij ooit was en van jullie leven samen. Dit wordt ook wel ‘anticiperende rouw’ genoemd. Vooral mantelzorgers – degenen die de zieke verzorgen – hebben er last van.

De omgeving begrijpt deze vorm van rouw vaak niet goed (‘Wat zeur je nou, hij/zij leeft toch nog’), waardoor mensen zich eenzaam en geïsoleerd kunnen voelen. Uit onderzoek van de Universiteit van Indianapolis blijkt zelfs dat mantelzorgers meer worden gekweld door hun anticiperende rouw dan door de vaak zware verzorgingstaken of het gebrek aan praktische steun.

MISVERSTAND
Na een paar maanden rouwen moet je de draad weer oppakken

Dat is helemaal niet nodig. Gaat het om iemand aan wie je sterk gehecht bent – een kind of partner – dan kost dat meer tijd. Uit onderzoek van de Duke University in de Verenigde Staten blijkt dat de meeste mensen pas drie maanden na het overlijden van hun partner de diepste dip hebben. Daarna gaat het langzaam beter. Uit ander Amerikaans onderzoek, van de Ohio State University, blijkt dat er rond de vijfhonderd dagen na het overlijden een soort keerpunt ontstaat: na die vijfhonderd dagen voelen mensen zich gemiddeld genomen een stuk beter dan daarvoor.

Hoewel de tijd het grootste deel van de wond vaak heelt, laten veel verliezen zich nooit helemaal verwerken. Psychologe Leoniek Wijngaards doet aan de universiteit van Utrecht onderzoek naar rouw: “Ook na veel jaren kan het gemis nog groot zijn. Wel wordt op een gegeven moment de acute rouw – het niet kunnen begrijpen en accepteren dat het gebeurd is – minder. Maar het leven wordt nooit meer hetzelfde. Kun je je leven na een tijd weer op een zinvolle wijze voortzetten, met daarin een plaats voor het overlijden, dan heb je het op een goede manier verwerkt.”

MISVERSTAND
Het wordt vanzelf beter...

Helaas is dat niet altijd het geval. In zijn boek ‘Psychologische hulpverlening aan ouderen’ onderscheidt psycholoog Huub Buijssen een aantal vormen van zogeheten gecompliceerde rouw. Bijvoorbeeld als mensen na een aantal jaren nog steeds even intens rouwen als in het begin, of rouwgevoelens (on)bewust onderdrukken en vermijden. Gecompliceerde rouw zorgt voor veel psychische klachten en kan uitmonden in een chronische depressie. Het risico op gecompliceerde rouw is het grootst voor mensen met een slechte gezondheid, mensen die weinig steun uit hun omgeving ervaren en mensen die weinig zelfvertrouwen hebben. Ongeveer 15 procent van de nabestaanden heeft last van gecompliceerde rouw en heeft professionele hulp nodig. Wie in zijn leven gevoelens bij kleine verliezen – een dode cavia of overleden ver familielid – durft te uiten of geleerd heeft te uiten, heeft later minder kans op gecompliceerde rouw bij een groter afscheid.

MISVERSTAND
Het is niet normaal als je tegen iemand praat die overleden is

Dat kan juist heel goed zijn. Psychologe Leoniek Wijngaards: “Vroeger dacht men dat je na het overlijden alle banden met de overledene moest verbreken om het overlijden echt te kunnen verwerken. Tegenwoordig is het idee juist dat een band houden met de overledene positief kan werken.”

Uit onderzoek van de universiteit van Liverpool blijkt dat nabestaanden die tegen hun overleden partner praten, zich beter voelen dan degenen die dat niet doen. Het gevoel dat de ander er nog is, kan troost geven en helpen de overgang te maken naar een leven zonder partner.

Maar dit geldt niet voor iedereen. Uit onderzoek van de universiteit van Bergen (Noorwegen) blijkt namelijk dat mensen die de aanwezigheid van wijlen de partner als extreem positief of extreem negatief ervaren, juist meer problemen hebben.

Psychologe Martine Delfos, schrijfster van ‘De schoonheid van het verschil’: “In beide gevallen hebben mensen moeite om het overlijden te accepteren. Ze staan niet met beide benen in de realiteit of zitten nog vol spijt- of schuldgevoelens.” 

MISVERSTAND
Om verlies te ver­werken, moet je er veel over praten

Niet per se. Of praten de juiste manier is om verlies te verwerken, hangt bijvoorbeeld af van de vraag of je een man of een vrouw bent.
Psychologe Martine Delfos: “Mannen zijn meer dan vrouwen geneigd hard te gaan werken of te sporten. Vrouwen proberen het probleem juist vaak te verwerken door te praten en steun te zoeken bij anderen.”

Het verschil tussen mannen en vrouwen in rouwen kan tot huwelijks­problemen leiden als bijvoorbeeld een kind overlijdt. Delfos: “Dat verschil in rouwgedrag kan partners uit elkaar drijven, juist op het moment dat ze elkaar het meest nodig hebben. Denkt de man: ze blijft er maar over doorgaan, terwijl de vrouw denkt: hij vlucht in zijn werk!”

De waarheid is dat praten én werken zinvolle strategieën zijn om de pijn te verlichten. Het gaat er niet zozeer om dat partners precies hetzelfde rouwen, maar dat partners van elkaar accepteren dat ze het elk op hun eigen manier doen.

MISVERSTAND
Het maakt niet uit of iemand plotseling of na een langdurig ziekbed overlijdt

Dat maakt wel uit. Leoniek Wijngaards: “Alhoewel het verlies even groot blijft, ongeacht hoe iemand overleden is, is de schok groter als het overlijden plotseling is.”

Is een geliefde omgekomen als gevolg van een misdaad of ongeluk, dan kunnen nabestaanden zelfs kampen met een posttraumatische stressstoornis, vooral als ze zelf aanwezig waren bij het ongeluk. Nabestaanden kunnen maanden- of zelfs jarenlang last hebben van nachtmerries, flashbacks, ­depressieve gevoelens, ernstige prikkelbaarheid en hevige schrikreacties. Komt daarentegen een sterfgeval niet (helemaal) onverwacht, bijvoorbeeld door een ziekbed, dan hebben mensen de gelegenheid om al voor het overlijden afscheid te nemen en het verlies deels te accepteren. Dat geeft ze een ‘voorsprong’ in de rouwverwerking. Maar een ziekbed moet ook weer niet te lang duren. Psycholoog Huub Buijssen: “Vaak zien we bij ouderen dat een langdurig ziekbed van de partner hun krachten sloopt; men is helemaal leeg en op als het echte rouwproces nog moet beginnen.”

MISVERSTAND
‘Gezonde’ rouw verloopt volgens een vast patroon­

Dat is niet waar. Wel zijn er verschillende fasen te onderscheiden in het rouwproces. In haar boek ‘Lessen voor levenden’ onderscheidt de wereldberoemde, in 2004 overleden, psychiater Elisabeth Kübler-Ross vijf van deze stadia; 1: ontkenning, 2: woede, 3: marchanderen (‘stel dat … was gebeurd?’), 4: depressie, en 5: acceptatie. Als rouwende hoef je echter niet per se alle fasen te doorlopen, of dat in een vaste volgorde te doen: er is geen vaststaand plan of schema om van verdriet te helen, aldus Kübler-Ross.

Acceptatie van het verlies heeft vaak ook nog zingeving tot gevolg. Over haar eigen rouw – twee miskramen en het overlijden van haar ex-man – zei Kübler-Ross bijvoorbeeld: “Nu besef ik dat mijn levenswerk niet mogelijk zou zijn geweest als die droevige speling van het lot me niet een bepaalde kant op had gestuurd.”

MISVERSTAND
Een verlies is altijd ­alleen maar negatief

Dat is niet waar. Hoewel het overlijden van een geliefde zeer pijnlijk is, kun je er emotioneel en psychisch ook van groeien. Een moeder van wie het kind overleed: “Sinds de dood van mijn zoon ben ik een stuk milder geworden voor anderen. Ik veroordeel mensen minder snel. Ik heb geleerd dat iedereen zijn redenen heeft om iets te doen. Wel had ik het graag op een andere, makkelijker manier geleerd.”

Volgens de Amerikaanse psychiater Irvin Yalom, schrijver van ‘Tegen de zon in kijken’, zorgt het overlijden van een geliefde er vaak voor dat mensen wakker worden geschud. Ze realiseren zich opeens wat écht belangrijk is in het leven: hun relaties met anderen, de natuur, vriendschap en liefde. Yalom: “In een dergelijke gemoedstoestand nemen mensen zich voor om alleen nog maar dingen te doen die ze echt belangrijk vinden en waar ze helemaal achter staan. Ze durven (eindelijk) ­radicale beslissingen te nemen die hun leven ten goede komen.”

Meer weten?

Boek: ‘Over rouw: de zin van de vijf stadia van rouwverwerking’ van Elisabeth Kübler-Ross & David Kessler. Uitg. Ambo-Anthos, €19,95.
CD: ‘Stil verdriet’ (cd-luisterboek) van Manu Keirse. Uitgeverij Terra-Lannoo, €12,95.
Website: http://www.verliesverwerken.nl/ (website van de Landelijke Stichting Rouwbegeleiding).

Uw ervaringen?

  • Wat zijn uw ervaringen met rouwen? Klik op de knop 'Reageer' onder dit artikel en deel uw ervaringen met andere lezers!
Bron(nen):
  • Plus Magazine

Reactie toevoegen

243 Comments

Door Tiny Delsing (niet gecontroleerd) op di, 18-2-2020 - 11:10

Mijn man is 11augustus overleden 2019 kanker wilde niks weten over zijn dood en al helemaal niet over praten daar heb ik het vreselijk moeilijk mee
Mijn man zij steends komt wel goed maar het komt niet goed hij accepteerde zijn ziekte niet

Door Issi (niet gecontroleerd) op do, 13-2-2020 - 00:19

Dat zijn heel veel grote verliezen achter elkaar. Ik kan me voorstellen dat u soms niet weet waar u de kracht kunt vinden om toch weet door te gaan. Ik hoop dat uw naasten u bijstaan en dat u door al het verdriet heen de schoonheid van het bestaan blijft zien.

Door Ellen (niet gecontroleerd) op za, 1-2-2020 - 10:39

Ik heb eerst mijn vader verloren hij was pas 62, 3 jaar later verloor ik onverwachts man van 47, ik was zelf toen 39 en de kinderen waren 2,5 en 5. 3 jaar later mijn broer van 39 en alsof het nog niet genoeg was verloor ik mijn zoon van 13, dus vraag mij niet wat rouwen is. Ik heb er nog steeds heel veel moeite mee met het verlies van mijn zoon. Het verlies van hem overschaduwt het verlies van de anderen, want een kind verliezen is het ergste wat je kan gebeuren. Gelukkig heb ik nog een geweldige zoon en een nieuwe partner waar ik heel veel steun van krijg, hij heeft het verlies van mijn zoon ook meegemaakt en hij was voor hem ook zijn stiefzoon. Het heeft heel lang geduurd voordat ik er een beetje mee om kon gaan. Accepteren zal ik het nooit. Je leeft verder maar de pijn die blijft en gaat nooit meer weg. Veel over praten, iedere keer als je er over praat is een stukje verwerking. Inmiddels is mijn andere broer ernstig ziek, dus... Iedereen heel veel sterkte met jullie eigen verlies en probeer toch een beetje te genieten van het leven, dat zouden de mensen die er niet meer zijn toch voor je willen? Probeer die gedachte vast te houden.

Door Ina (niet gecontroleerd) op do, 30-1-2020 - 01:32

Lees nu net u brief maar wil toch graag reageren. Mijn man is op 69 jarige leeftijd overleden en ik lees veel herkenning. Mensen die het zelf niet hebben meegemaakt kunnen vaak onbedoeld aan jou lastige adviezen geven.
Het meeste begrip heb je dan ook in ons geval bij mensen die hun partner ook hebben verloren. Maar hoe zwaar ook het komt toch het meest op je eigen bordje en probeer daar maar een nieuwe weg in te vinden. Heb hem na twee jaar nog steeds niet gevonden maar weet ook dat het mij uiteindelijk gaat lukken.
Hoop dat het inmiddels een beetje beter met je gaat!!

Door charlotte.akgun... (niet gecontroleerd) op di, 28-1-2020 - 13:31

mijn lief is 9 maanden geleden overleden, woonde 4 jaar in een verpleeghuis ivm ernstig herseninfarct. toen..begon de rouw al. nier meer samen wonen, weten dat je huwelijk er niet en wel is hij was verlamd, incontinent, afasie en apraxie. de band bleef bestaan,de liefde, en daar ben ik heel blij mee, dat we dat samen mochten onderviden. uiteindelijk wilde hi niet meer, niet eten en drinken. hij is overleden in de armen van dochter en mij. heb vrede ermee dat hij nurust heeft,geenfrustraties enpijn meer. maar t is zo vreemd, nu ben ik bezig, die 4 jaren te verwerken van de ellende die manlief had, de moeilijke gesprkken met artsen en zorg, beslissingen nemen. toen hilde i maar door, bezoek, iets regelen etc. met liefde hoor, maar ahad , lijkt wel, geen tijd om eea te verwerken. en is mis hem zo vreselijk, hij zit in m hart, hoofd, overal. dagenkan t -goed-gaan, niet huilen, dan weer dagen snotteren van verdriet, is dit normaal> moet i naar arts??

Door Helen (niet gecontroleerd) op do, 16-1-2020 - 12:53

Kan ik je volgen op Facebook of in contact komen? Ik heb iets soortgelijks meegemaakt. Warme groet

Door Talina (niet gecontroleerd) op wo, 15-1-2020 - 14:28

Allereerst bedankt voor bovenstaande uitleg. Nu begrijp ik mezelf net nog een stukje beter. Ik heb nog steeds verdriet van iets wat 12 jaar geleden gebeurd is. Dit heeft nog steeds effect op me. Ook wou ik meedelen dat je heus ook kan rouwen als de personen nog leven. Zoals een relatie die stuk loopt. Of zoals in mijn geval ruzie met mijn zus en heb ze nooit meer gezien. Maar ze leeft nog en toch heb ik afgezien en nog steeds, sinds ze getrouwd is, met een Marokkaan

Door Nadine (niet gecontroleerd) op ma, 13-1-2020 - 13:43

Ik was 15 toen mijn bompa stierf . Hij was mijn alles . Ik was namelijk bij mijn ouders ongewenst . Mijn bompa was alles voor mij . Toen hij stierf , was mijn zus een jaar eerder thuis weg gegaan , ik wist niet waar ze was . Door zijn dood kon ik mijn studies niet meer aan en veranderde van school .Van de ene dag op de andere was ik compleet alleen , mijn ouders keken niet naar mij om , vrienden of zus zag ik niet meer , zijn dood werd me aangekondigd via telefoon toen ik alleen thuis was en afscheid nemen toen hij stervende was , mocht ik niet . Nu 35 jaar later komt het verdriet stilaan los . Want jaren heb ik een harnas rond mij gezet en niets meer gevoeld , ook de wind niet meer of het tapijt onder mijn voeten ....

Door Onbekendje (niet gecontroleerd) op vr, 29-11-2019 - 15:20

Woensdag was de uitvaart van mn mama. Ze was 61 had copd en nog zoveel meer. Door een 'stomme' val is ze op 5 dagen tijd overleden. Ongeloof en vooral ontkenning, alsof ze gewoon terug uit het ziekenhuis gaat komen...terwijl ik de kist in de oven heb zien gaan. Verschrikkelijk leeg gevoel en aan troostende woorden heb ik weinig, daarmee komt ze niet terug. En voor omstanders gaat het leven gewoon door alsof het er niks is gebeurd. Erover praten wil ik niet want andere belasten met verdriet ligt niet in mn aard. Raar hoe de wereld en de mens in elkaar zit..

Door Sara (niet gecontroleerd) op zo, 17-11-2019 - 21:57

Wat is dit inderdaad heftig voor jou.. het is heel normaal om je zo te voelen.. op rouwen staat geen tijdslimiet. Iedereen ervaart dit anders, bij niemand is het verhaal of de ervaring hetzelfde. Over praten is makkelijker gezegd dan gedaan. Soms wil je er helemaal niet over praten maar zou je willen dat je je gevoel gewoon even kon laten voelen aan de andere(n), zonder woorden. Dan zouden ze het misschien wel begrijpen. Ik wens je alvast veel sterkte, ook al is het moeilijk. Ik ben mijn opa verloren en probeer mezelf te “troosten” door te denken “mijn opa zou mij een schop onder mijn kont gegeven hebben moest hij zien hoe ik mijn hoofd nu laat hangen” maar het is ook zeker oké om eens niet oké te zijn en dat vergeten veel mensen, dat is een deel van ons rouwen. Maar al bij al, ik ken u helemaal niet maar weet dat ik je begrijp. Nogmaals veel sterkte toegewenst!