PlusOnline.nl maakt gebruik van cookies: functioneel, om instellingen en voorkeuren te onthouden, voor beter en eenvoudiger navigeren en inloggen; analytisch, om bezoeken bij te houden en te bestuderen; voor commerciële doeleinden, om bij te houden hoe vaak bepaalde advertenties zijn getoond en geklikt; voor targeting doeleinden, om advertenties op uw interesses te kunnen aanpassen en zodat andere sites ook gerichte advertenties kunnen tonen. Door hiernaast op akkoord te klikken, of door gebruik te blijven maken van deze website gaat u hiermee akkoord. Lees voor meer informatie ons Cookiebeleid.

Akkoord

Rouwen: misverstanden over verlies verwerken. Wat is uw ervaring?

'Als je een verlies wilt verwerken, moet je erover praten'. Plus Magazine zet acht misverstanden over rouwen en verliesverwerking op een rijtje. Wat is uw ervaring met het verwerken van een verlies?

MISVERSTAND
Rouwen doe je pas als iemand dood is

Dat is niet zo. Is er sprake van een ziekbed – een geliefde heeft bijvoorbeeld kanker of Alzheimer – dan begint het rouwproces eerder. Een gezond iemand zien aftakelen, zorgt vaak voor veel verdriet. Je rouwt om het verlies van je geliefdes gezondheid, van de mens die hij/zij ooit was en van jullie leven samen. Dit wordt ook wel ‘anticiperende rouw’ genoemd. Vooral mantelzorgers – degenen die de zieke verzorgen – hebben er last van.

De omgeving begrijpt deze vorm van rouw vaak niet goed (‘Wat zeur je nou, hij/zij leeft toch nog’), waardoor mensen zich eenzaam en geïsoleerd kunnen voelen. Uit onderzoek van de Universiteit van Indianapolis blijkt zelfs dat mantelzorgers meer worden gekweld door hun anticiperende rouw dan door de vaak zware verzorgingstaken of het gebrek aan praktische steun.

MISVERSTAND
Na een paar maanden rouwen moet je de draad weer oppakken

Dat is helemaal niet nodig. Gaat het om iemand aan wie je sterk gehecht bent – een kind of partner – dan kost dat meer tijd. Uit onderzoek van de Duke University in de Verenigde Staten blijkt dat de meeste mensen pas drie maanden na het overlijden van hun partner de diepste dip hebben. Daarna gaat het langzaam beter. Uit ander Amerikaans onderzoek, van de Ohio State University, blijkt dat er rond de vijfhonderd dagen na het overlijden een soort keerpunt ontstaat: na die vijfhonderd dagen voelen mensen zich gemiddeld genomen een stuk beter dan daarvoor.

Hoewel de tijd het grootste deel van de wond vaak heelt, laten veel verliezen zich nooit helemaal verwerken. Psychologe Leoniek Wijngaards doet aan de universiteit van Utrecht onderzoek naar rouw: “Ook na veel jaren kan het gemis nog groot zijn. Wel wordt op een gegeven moment de acute rouw – het niet kunnen begrijpen en accepteren dat het gebeurd is – minder. Maar het leven wordt nooit meer hetzelfde. Kun je je leven na een tijd weer op een zinvolle wijze voortzetten, met daarin een plaats voor het overlijden, dan heb je het op een goede manier verwerkt.”

MISVERSTAND
Het wordt vanzelf beter...

Helaas is dat niet altijd het geval. In zijn boek ‘Psychologische hulpverlening aan ouderen’ onderscheidt psycholoog Huub Buijssen een aantal vormen van zogeheten gecompliceerde rouw. Bijvoorbeeld als mensen na een aantal jaren nog steeds even intens rouwen als in het begin, of rouwgevoelens (on)bewust onderdrukken en vermijden. Gecompliceerde rouw zorgt voor veel psychische klachten en kan uitmonden in een chronische depressie. Het risico op gecompliceerde rouw is het grootst voor mensen met een slechte gezondheid, mensen die weinig steun uit hun omgeving ervaren en mensen die weinig zelfvertrouwen hebben. Ongeveer 15 procent van de nabestaanden heeft last van gecompliceerde rouw en heeft professionele hulp nodig. Wie in zijn leven gevoelens bij kleine verliezen – een dode cavia of overleden ver familielid – durft te uiten of geleerd heeft te uiten, heeft later minder kans op gecompliceerde rouw bij een groter afscheid.

MISVERSTAND
Het is niet normaal als je tegen iemand praat die overleden is

Dat kan juist heel goed zijn. Psychologe Leoniek Wijngaards: “Vroeger dacht men dat je na het overlijden alle banden met de overledene moest verbreken om het overlijden echt te kunnen verwerken. Tegenwoordig is het idee juist dat een band houden met de overledene positief kan werken.”

Uit onderzoek van de universiteit van Liverpool blijkt dat nabestaanden die tegen hun overleden partner praten, zich beter voelen dan degenen die dat niet doen. Het gevoel dat de ander er nog is, kan troost geven en helpen de overgang te maken naar een leven zonder partner.

Maar dit geldt niet voor iedereen. Uit onderzoek van de universiteit van Bergen (Noorwegen) blijkt namelijk dat mensen die de aanwezigheid van wijlen de partner als extreem positief of extreem negatief ervaren, juist meer problemen hebben.

Psychologe Martine Delfos, schrijfster van ‘De schoonheid van het verschil’: “In beide gevallen hebben mensen moeite om het overlijden te accepteren. Ze staan niet met beide benen in de realiteit of zitten nog vol spijt- of schuldgevoelens.” 

MISVERSTAND
Om verlies te ver­werken, moet je er veel over praten

Niet per se. Of praten de juiste manier is om verlies te verwerken, hangt bijvoorbeeld af van de vraag of je een man of een vrouw bent.
Psychologe Martine Delfos: “Mannen zijn meer dan vrouwen geneigd hard te gaan werken of te sporten. Vrouwen proberen het probleem juist vaak te verwerken door te praten en steun te zoeken bij anderen.”

Het verschil tussen mannen en vrouwen in rouwen kan tot huwelijks­problemen leiden als bijvoorbeeld een kind overlijdt. Delfos: “Dat verschil in rouwgedrag kan partners uit elkaar drijven, juist op het moment dat ze elkaar het meest nodig hebben. Denkt de man: ze blijft er maar over doorgaan, terwijl de vrouw denkt: hij vlucht in zijn werk!”

De waarheid is dat praten én werken zinvolle strategieën zijn om de pijn te verlichten. Het gaat er niet zozeer om dat partners precies hetzelfde rouwen, maar dat partners van elkaar accepteren dat ze het elk op hun eigen manier doen.

MISVERSTAND
Het maakt niet uit of iemand plotseling of na een langdurig ziekbed overlijdt

Dat maakt wel uit. Leoniek Wijngaards: “Alhoewel het verlies even groot blijft, ongeacht hoe iemand overleden is, is de schok groter als het overlijden plotseling is.”

Is een geliefde omgekomen als gevolg van een misdaad of ongeluk, dan kunnen nabestaanden zelfs kampen met een posttraumatische stressstoornis, vooral als ze zelf aanwezig waren bij het ongeluk. Nabestaanden kunnen maanden- of zelfs jarenlang last hebben van nachtmerries, flashbacks, ­depressieve gevoelens, ernstige prikkelbaarheid en hevige schrikreacties. Komt daarentegen een sterfgeval niet (helemaal) onverwacht, bijvoorbeeld door een ziekbed, dan hebben mensen de gelegenheid om al voor het overlijden afscheid te nemen en het verlies deels te accepteren. Dat geeft ze een ‘voorsprong’ in de rouwverwerking. Maar een ziekbed moet ook weer niet te lang duren. Psycholoog Huub Buijssen: “Vaak zien we bij ouderen dat een langdurig ziekbed van de partner hun krachten sloopt; men is helemaal leeg en op als het echte rouwproces nog moet beginnen.”

MISVERSTAND
‘Gezonde’ rouw verloopt volgens een vast patroon­

Dat is niet waar. Wel zijn er verschillende fasen te onderscheiden in het rouwproces. In haar boek ‘Lessen voor levenden’ onderscheidt de wereldberoemde, in 2004 overleden, psychiater Elisabeth Kübler-Ross vijf van deze stadia; 1: ontkenning, 2: woede, 3: marchanderen (‘stel dat … was gebeurd?’), 4: depressie, en 5: acceptatie. Als rouwende hoef je echter niet per se alle fasen te doorlopen, of dat in een vaste volgorde te doen: er is geen vaststaand plan of schema om van verdriet te helen, aldus Kübler-Ross.

Acceptatie van het verlies heeft vaak ook nog zingeving tot gevolg. Over haar eigen rouw – twee miskramen en het overlijden van haar ex-man – zei Kübler-Ross bijvoorbeeld: “Nu besef ik dat mijn levenswerk niet mogelijk zou zijn geweest als die droevige speling van het lot me niet een bepaalde kant op had gestuurd.”

MISVERSTAND
Een verlies is altijd ­alleen maar negatief

Dat is niet waar. Hoewel het overlijden van een geliefde zeer pijnlijk is, kun je er emotioneel en psychisch ook van groeien. Een moeder van wie het kind overleed: “Sinds de dood van mijn zoon ben ik een stuk milder geworden voor anderen. Ik veroordeel mensen minder snel. Ik heb geleerd dat iedereen zijn redenen heeft om iets te doen. Wel had ik het graag op een andere, makkelijker manier geleerd.”

Volgens de Amerikaanse psychiater Irvin Yalom, schrijver van ‘Tegen de zon in kijken’, zorgt het overlijden van een geliefde er vaak voor dat mensen wakker worden geschud. Ze realiseren zich opeens wat écht belangrijk is in het leven: hun relaties met anderen, de natuur, vriendschap en liefde. Yalom: “In een dergelijke gemoedstoestand nemen mensen zich voor om alleen nog maar dingen te doen die ze echt belangrijk vinden en waar ze helemaal achter staan. Ze durven (eindelijk) ­radicale beslissingen te nemen die hun leven ten goede komen.”

Meer weten?

Boek: ‘Over rouw: de zin van de vijf stadia van rouwverwerking’ van Elisabeth Kübler-Ross & David Kessler. Uitg. Ambo-Anthos, €19,95.
CD: ‘Stil verdriet’ (cd-luisterboek) van Manu Keirse. Uitgeverij Terra-Lannoo, €12,95.
Website: http://www.verliesverwerken.nl/ (website van de Landelijke Stichting Rouwbegeleiding).

Uw ervaringen?

  • Wat zijn uw ervaringen met rouwen? Klik op de knop 'Reageer' onder dit artikel en deel uw ervaringen met andere lezers!
Bron(nen):
  • Plus Magazine

Reactie toevoegen

38 Comments

Door Miss s (niet gecontroleerd) op vr, 12-8-2016 - 17:30

Mijn man is 2 maanden geleden overleden, plotseling na 20 jaar relatie. Heeft mij achtergelaten met 4 kids. Ik ben radeloos hoe ik verder moet. Het voelt alsof ik in de hel ben beland. Heb geen plezier meer in niks.t liefst huil ik de hele dag in bed. Ik weet t echt niet meer hoe ik verder moet met mn leven. Ik mis hem zo erg

Door Astrid van den Broek (niet gecontroleerd) op di, 9-8-2016 - 16:50

Omdat ik als kleuter van drie jaar mijn moeder heb verloren en dat mijn hele leven heeft beïnvloedt heb ik 2016 uitgekozen om dit onderwerp in het licht te zetten en het met heel veel vrouwen te willen delen. Met als enige doel verbinding te krijgen met jullie die hetzelfde hebben meegemaakt,dat lijkt me geweldig...
En er zijn vrouwen om mij heen gaan staan die vonden dat ze mij moesten helpen. Hoe ??
Kijk maar op onze website en maak ook deel uit van de groep die dag want je bent super welkom.
Warme groet Astrid, Anjo en alle workshophouders.

zie www.zonderarmenomjeheen.nl

Door bozereactie (niet gecontroleerd) op za, 23-7-2016 - 08:40

Jij zegt zeker ook STERKTE als iemand dood is? Laat maar heeft toch geen zin hier over te praten. Zonde van me tijd.

Door Lila (niet gecontroleerd) op wo, 6-4-2016 - 02:54

Mijn lieve vriend met wie ik 15 jaar gelukkig ben geweest is 1 jaar en 7 maanden geleden overleden na een heel lang ziekbed, kanker. Ik moet nog steeds huilen omdat ik hem zo mis. Nu is ook onze kat overleden laatst. De kat was nog een stukje van hem, dat is nu ook weg. Het blijft heel moeilijk.

Door Cindy (niet gecontroleerd) op ma, 4-4-2016 - 17:46

Ik wil niks afdoen aan het verdriet van mensen die iemand moeten missen na een overlijden maar voor mij voelt het, al lezend, zo hetzelfde als met mijn verbroken relatie. Voor mij is dat ook een vorm van rouw. En het voelt als een zwaar gemis.

Door Saar (niet gecontroleerd) op di, 29-3-2016 - 02:38

Ik heb vorige week mijn oma moeten begrave.Het was mijn eerste verlies die ik heb meegemaakt in men leven,het valt me heel erg zwaar ook al was ze 83. Ze was ook een soort vader die we niet hadden, voor men broer en mij.het rare was dat op de begravenis ik heel rustig en kalm was maar nu vandaag moest ik helpen met haar huis leeg halen en ik stortte helemaal in alsof het nu pas echt echt deffinitief is.Ik huil me te pletter en ik hoop dat ik het gauw een plekje kan geven zodat het verdriet draagbaar is.Ik wens jullie ook allemaal heel veel sterkte en weet dat je niet alleen bent nooit niet. Xx Saar dikke knuffel

Door Wim (niet gecontroleerd) op di, 8-3-2016 - 00:33

Beste,

Ik ben gaan zoekken naar een verklaring van een nogal vreemd voorval.
Afgelopen week heb ik gemediteerd, met als hoofd gedachten mijn vader.
Hij is 3 maanden geleden voor de trein gesprongen.
Tijdens het mediteren kreeg ik beelden voor me, waarin ik mijn vader was en voor de trein sprong.
Het raakte me.
Ik heb geen idee of ik dit als een opholgeslagen verzinsel moet zien naar mijn drang om mijn vader dicht bij me te voellen. of als een serieus probleem dat ver weg zit in het onderbewust zijn.
Wat denkt, of advizeert u?

Door Anonymous (niet gecontroleerd) op zo, 21-2-2016 - 19:54

2 jaar terug ben ik mijn vader verloren. Hij heeft een ziektebed gehad van bij 4 jaar. Van begin tot 'einde' was ik erbij. Hij vroeg me of ik voor het gezin wou zorgen, omdat hij dacht dat ik dat aankon. Na 4 maanden heeft mijn moeder een nieuwe relatie gekregen, waar ik blij voor haar ben, want ik wil dat ze gelukkig is. Ik ben gelijk gaan werken na de crematie van mijn vader, dat is iets wat ik aan hem heb beloofd. Nu 2 jaar verder weet ik nog steeds niet of ik het goed doe en heb ik het idee dat ik meer kapot maak dan me lief is. Door mijn werk ben ik alleen in de weekenden thuis en dan is mijn moeder vaak bij haar vriend. Bij hem thuis komen doe ik nog niet, omdat het voor mij een idee geeft dat ik dan alles achter me laat. Of het zo is weet ik niet, maar ik voel me er niet prettig bij. Thuis is voor mij niet meer thuis, omdat ik vaak alleen ben en stiekem ben ik ook jaloers op de relaties die mijn moeder en broertje hebben. Daardoor voel ik me vaak alleen en wil ik niet het 3e wiel zijn. Als ik werk of bezig ben met mijn werk voel ik me gelukkig.
Mijn vader mis ik iedere dag en wil graag weten wat hij er van vind wat ik tot nu toe heb bereikt. Van het weekend had ik weer een enorme dip, vertelde mijn moeder dat ik haar miste en voelde ik me helemaal alleen. Ik weet niet hoe ik dit allemaal moet oplossen dat iedereen gelukkig is. Ik wil het geluk van mijn moeder niet afpakken, maar ik wil ook niet ongelukkig thuis zitten. Als iemand een gouden tip voor me heeft, graag! Ik loop vast en wil alleen nog maar werken ipv werken aan mijn prive leven. Ik weet dat ik geen zorgen moet maken wat andere mensen er van zeggen, al vind ik dat ontzettend moeilijk sinds mijn vader is weggevallen. Hij zorgde ervoor dat ik altijd een glimlach op mijn gezicht had en me goed voelde. Hij was trots op mijn werk en op de persoon wie ik ben. Papa, ik mis je

Door Annonien (niet gecontroleerd) op za, 16-1-2016 - 23:09

Mijn vader is een maand of 3 geleden overleden. Hij had een erg lang ziektebed. Hij was mijn steun en toeverlaat heb vooral de fases depressie en acceptatie die elkaar afwisselen

Door Ben Lukkassen (niet gecontroleerd) op wo, 13-1-2016 - 19:12

Mn lieve vrouw Sylvia is 19 sept 2014 gestorven aan niercel kanker we waren 33 jaar samen ze was 47. Heb haar verzorgd tot haar dood daarna was ze nog bijna 4 dagen bij me..Maar heb t er nog steeds erg moeilijk mee, ben erg moe slaap veel heb huil buien ze was mn grote liefde mis haar zo erg..Mn hart doet zeer van verdriet .Sommige zeggen ga verder met je leven maar maak het maar is mee...Ik ben in ieder geval niet meer bang voor de dood dan zijn we weer samen denk ik dan..Hoop dat ik weer n beetje kan genieten in de toekomst maar er komt nooit geen vrouw meer in mn leven daarvoor hou ik te veel van haar..Haar naam was Sylvia