Rouwen: misverstanden over verlies verwerken. Wat is uw ervaring?

'Als je een verlies wilt verwerken, moet je erover praten'. Plus Magazine zet acht misverstanden over rouwen en verliesverwerking op een rijtje. Wat is uw ervaring met het verwerken van een verlies?

MISVERSTAND
Rouwen doe je pas als iemand dood is

Dat is niet zo. Is er sprake van een ziekbed – een geliefde heeft bijvoorbeeld kanker of Alzheimer – dan begint het rouwproces eerder. Een gezond iemand zien aftakelen, zorgt vaak voor veel verdriet. Je rouwt om het verlies van je geliefdes gezondheid, van de mens die hij/zij ooit was en van jullie leven samen. Dit wordt ook wel ‘anticiperende rouw’ genoemd. Vooral mantelzorgers – degenen die de zieke verzorgen – hebben er last van.

De omgeving begrijpt deze vorm van rouw vaak niet goed (‘Wat zeur je nou, hij/zij leeft toch nog’), waardoor mensen zich eenzaam en geïsoleerd kunnen voelen. Uit onderzoek van de Universiteit van Indianapolis blijkt zelfs dat mantelzorgers meer worden gekweld door hun anticiperende rouw dan door de vaak zware verzorgingstaken of het gebrek aan praktische steun.

MISVERSTAND
Na een paar maanden rouwen moet je de draad weer oppakken

Dat is helemaal niet nodig. Gaat het om iemand aan wie je sterk gehecht bent – een kind of partner – dan kost dat meer tijd. Uit onderzoek van de Duke University in de Verenigde Staten blijkt dat de meeste mensen pas drie maanden na het overlijden van hun partner de diepste dip hebben. Daarna gaat het langzaam beter. Uit ander Amerikaans onderzoek, van de Ohio State University, blijkt dat er rond de vijfhonderd dagen na het overlijden een soort keerpunt ontstaat: na die vijfhonderd dagen voelen mensen zich gemiddeld genomen een stuk beter dan daarvoor.

Hoewel de tijd het grootste deel van de wond vaak heelt, laten veel verliezen zich nooit helemaal verwerken. Psychologe Leoniek Wijngaards doet aan de universiteit van Utrecht onderzoek naar rouw: “Ook na veel jaren kan het gemis nog groot zijn. Wel wordt op een gegeven moment de acute rouw – het niet kunnen begrijpen en accepteren dat het gebeurd is – minder. Maar het leven wordt nooit meer hetzelfde. Kun je je leven na een tijd weer op een zinvolle wijze voortzetten, met daarin een plaats voor het overlijden, dan heb je het op een goede manier verwerkt.”

MISVERSTAND
Het wordt vanzelf beter...

Helaas is dat niet altijd het geval. In zijn boek ‘Psychologische hulpverlening aan ouderen’ onderscheidt psycholoog Huub Buijssen een aantal vormen van zogeheten gecompliceerde rouw. Bijvoorbeeld als mensen na een aantal jaren nog steeds even intens rouwen als in het begin, of rouwgevoelens (on)bewust onderdrukken en vermijden. Gecompliceerde rouw zorgt voor veel psychische klachten en kan uitmonden in een chronische depressie. Het risico op gecompliceerde rouw is het grootst voor mensen met een slechte gezondheid, mensen die weinig steun uit hun omgeving ervaren en mensen die weinig zelfvertrouwen hebben. Ongeveer 15 procent van de nabestaanden heeft last van gecompliceerde rouw en heeft professionele hulp nodig. Wie in zijn leven gevoelens bij kleine verliezen – een dode cavia of overleden ver familielid – durft te uiten of geleerd heeft te uiten, heeft later minder kans op gecompliceerde rouw bij een groter afscheid.

MISVERSTAND
Het is niet normaal als je tegen iemand praat die overleden is

Dat kan juist heel goed zijn. Psychologe Leoniek Wijngaards: “Vroeger dacht men dat je na het overlijden alle banden met de overledene moest verbreken om het overlijden echt te kunnen verwerken. Tegenwoordig is het idee juist dat een band houden met de overledene positief kan werken.”

Uit onderzoek van de universiteit van Liverpool blijkt dat nabestaanden die tegen hun overleden partner praten, zich beter voelen dan degenen die dat niet doen. Het gevoel dat de ander er nog is, kan troost geven en helpen de overgang te maken naar een leven zonder partner.

Maar dit geldt niet voor iedereen. Uit onderzoek van de universiteit van Bergen (Noorwegen) blijkt namelijk dat mensen die de aanwezigheid van wijlen de partner als extreem positief of extreem negatief ervaren, juist meer problemen hebben.

Psychologe Martine Delfos, schrijfster van ‘De schoonheid van het verschil’: “In beide gevallen hebben mensen moeite om het overlijden te accepteren. Ze staan niet met beide benen in de realiteit of zitten nog vol spijt- of schuldgevoelens.” 

MISVERSTAND
Om verlies te ver­werken, moet je er veel over praten

Niet per se. Of praten de juiste manier is om verlies te verwerken, hangt bijvoorbeeld af van de vraag of je een man of een vrouw bent.
Psychologe Martine Delfos: “Mannen zijn meer dan vrouwen geneigd hard te gaan werken of te sporten. Vrouwen proberen het probleem juist vaak te verwerken door te praten en steun te zoeken bij anderen.”

Het verschil tussen mannen en vrouwen in rouwen kan tot huwelijks­problemen leiden als bijvoorbeeld een kind overlijdt. Delfos: “Dat verschil in rouwgedrag kan partners uit elkaar drijven, juist op het moment dat ze elkaar het meest nodig hebben. Denkt de man: ze blijft er maar over doorgaan, terwijl de vrouw denkt: hij vlucht in zijn werk!”

De waarheid is dat praten én werken zinvolle strategieën zijn om de pijn te verlichten. Het gaat er niet zozeer om dat partners precies hetzelfde rouwen, maar dat partners van elkaar accepteren dat ze het elk op hun eigen manier doen.

MISVERSTAND
Het maakt niet uit of iemand plotseling of na een langdurig ziekbed overlijdt

Dat maakt wel uit. Leoniek Wijngaards: “Alhoewel het verlies even groot blijft, ongeacht hoe iemand overleden is, is de schok groter als het overlijden plotseling is.”

Is een geliefde omgekomen als gevolg van een misdaad of ongeluk, dan kunnen nabestaanden zelfs kampen met een posttraumatische stressstoornis, vooral als ze zelf aanwezig waren bij het ongeluk. Nabestaanden kunnen maanden- of zelfs jarenlang last hebben van nachtmerries, flashbacks, ­depressieve gevoelens, ernstige prikkelbaarheid en hevige schrikreacties. Komt daarentegen een sterfgeval niet (helemaal) onverwacht, bijvoorbeeld door een ziekbed, dan hebben mensen de gelegenheid om al voor het overlijden afscheid te nemen en het verlies deels te accepteren. Dat geeft ze een ‘voorsprong’ in de rouwverwerking. Maar een ziekbed moet ook weer niet te lang duren. Psycholoog Huub Buijssen: “Vaak zien we bij ouderen dat een langdurig ziekbed van de partner hun krachten sloopt; men is helemaal leeg en op als het echte rouwproces nog moet beginnen.”

MISVERSTAND
‘Gezonde’ rouw verloopt volgens een vast patroon­

Dat is niet waar. Wel zijn er verschillende fasen te onderscheiden in het rouwproces. In haar boek ‘Lessen voor levenden’ onderscheidt de wereldberoemde, in 2004 overleden, psychiater Elisabeth Kübler-Ross vijf van deze stadia; 1: ontkenning, 2: woede, 3: marchanderen (‘stel dat … was gebeurd?’), 4: depressie, en 5: acceptatie. Als rouwende hoef je echter niet per se alle fasen te doorlopen, of dat in een vaste volgorde te doen: er is geen vaststaand plan of schema om van verdriet te helen, aldus Kübler-Ross.

Acceptatie van het verlies heeft vaak ook nog zingeving tot gevolg. Over haar eigen rouw – twee miskramen en het overlijden van haar ex-man – zei Kübler-Ross bijvoorbeeld: “Nu besef ik dat mijn levenswerk niet mogelijk zou zijn geweest als die droevige speling van het lot me niet een bepaalde kant op had gestuurd.”

MISVERSTAND
Een verlies is altijd ­alleen maar negatief

Dat is niet waar. Hoewel het overlijden van een geliefde zeer pijnlijk is, kun je er emotioneel en psychisch ook van groeien. Een moeder van wie het kind overleed: “Sinds de dood van mijn zoon ben ik een stuk milder geworden voor anderen. Ik veroordeel mensen minder snel. Ik heb geleerd dat iedereen zijn redenen heeft om iets te doen. Wel had ik het graag op een andere, makkelijker manier geleerd.”

Volgens de Amerikaanse psychiater Irvin Yalom, schrijver van ‘Tegen de zon in kijken’, zorgt het overlijden van een geliefde er vaak voor dat mensen wakker worden geschud. Ze realiseren zich opeens wat écht belangrijk is in het leven: hun relaties met anderen, de natuur, vriendschap en liefde. Yalom: “In een dergelijke gemoedstoestand nemen mensen zich voor om alleen nog maar dingen te doen die ze echt belangrijk vinden en waar ze helemaal achter staan. Ze durven (eindelijk) ­radicale beslissingen te nemen die hun leven ten goede komen.”

Meer weten?

Boek: ‘Over rouw: de zin van de vijf stadia van rouwverwerking’ van Elisabeth Kübler-Ross & David Kessler. Uitg. Ambo-Anthos, €19,95.
CD: ‘Stil verdriet’ (cd-luisterboek) van Manu Keirse. Uitgeverij Terra-Lannoo, €12,95.
Website: http://www.verliesverwerken.nl/ (website van de Landelijke Stichting Rouwbegeleiding).

Uw ervaringen?

  • Wat zijn uw ervaringen met rouwen? Klik op de knop 'Reageer' onder dit artikel en deel uw ervaringen met andere lezers!
Bron(nen):
  • Plus Magazine

247 Comments

Door Aleida (niet gecontroleerd) op do, 4-6-2020 - 23:27

Ook ik ben onlangs mijn man verloren in 2weken tijd .geen afscheid kunnen nemen is heel onwerkelijk.maar rouwen kent.geen tijd je moet het laten komen en huil als je wilt wat belangrijk is praten over je geliefde en verdriet kunnen tonen is heel belangrijk en als er er weinig mensen voor je zijn zoek hulp alleen kun je het niet heel veel sterkte gewenst

Door Marianne (niet gecontroleerd) op za, 30-5-2020 - 15:33

Dag Fred, ook ik ben onlangs mijn man verloren na een kort ziekbed van een maand.
De buitenwereld kan soms inderdaad vreemd reageren en denkt soms ook dat je na een paar maanden weer ‘gewoon’ moet doen....
Ik laat dus wel aan de buitenwereld blijken dat het KLOTE met me gaat en ben daar duidelijk in.
Wens jou en je dochter alle sterkte!
Marianne

Door Van Velsen (niet gecontroleerd) op wo, 20-5-2020 - 10:22

Mijn man is overleden aan hartinfarct,paar maanden geleden Achteraf zijn er aanwijzingen geweest die ik ook en ook hij niet in verband heb gebracht. Ik heb er veel over gelezen later en zie het nu. Ik voel me onhartelijk en liefdeloos,niet goed gezorgd, echt veel huilen kan ik niet. Soms overvalt het me . Ik mis hem, denk, wat als ik dit of dat, of als ik maar dit of dat had gezegd. Heel mn huwelijk passeert de revue, en heel even soms heb ik het gevoel alsof er niets was, mn huwelijk nooit is bestaan, helemaal niks meer. Ik weet dat hij overleden is, ik was erbij in ziekenhuis,ik doe alles zoals altijd,thuis is nog steeds van ons, maar ik voel heel erg dat hij weg is. Soms denk ik,rouw ik wel, en soms denkik ik ben goed op weg. En ik denk voortdurend ik wou dat ik van alles over kon doen.spijt.. en in een leeg huis wonen is waardeloos. Hij was de lieve van ons twee en liet het altijd blijken,ik weet nog niet goed hoe ik alles moet plaatsen en waar ik sta.en onderwijl gaat het leven door, en niemand anders kan voelen hoe ik voel,of het invullen. Ik hoef ook geen mensen voor troost en om op te vullen, het was hij en ik. En nu alleen ik.met spijt dus

Door Mira (niet gecontroleerd) op wo, 6-5-2020 - 15:52

Een rouwproces is voor iedereen natuurlijk weer anders. Ik geloof dat het belangrijk is om uit te vinden wat jou goed doet en waar jij je goed bij voelt. Wanneer je dit communiceert naar je omgeving kan dit ook goed helpen. https://uitvaartcoppens.nl/de-uitvaart/

Door Goeman (niet gecontroleerd) op wo, 6-5-2020 - 11:16

Mijn naam is robbie mijn vrouw is tweeden kerst ochtend overleden Bloed prop in de hersen. Naar naast had zij ook longvis kanker in drie minuten verloor ik haar na 48 jaar huwelijk kan slecht alleen zijn daarom zoek ik een vrouwelijke maatje die in het zelfden probleem zit en ook via de mail een contact op wil bouwen woon in Amsterdam leeftijd en beperking geen punt,x R.goeman1@kpnplanet.nl

Door marie (niet gecontroleerd) op ma, 4-5-2020 - 10:13

mijn vriend is op 27 3 2020 ook totaal onverwacht overleden. Hij was juist 68 jaar geworden. Zonder kus, knuffel, heb hem niet meer mogen zien. Wij waren samen heel gelukkig. Ook ik loop hier verloren rond, vind mijn draai niet meer, hoe kan ik verder leven zonder hem. Veel verdriet...

Door de mey marie-jeanne (niet gecontroleerd) op za, 2-5-2020 - 11:55

mijn man hart op 22 maart een hartstilstand thuis, ze hebben een half uur gereanimeerd en 6 defibrilaterschokken toegepast, toen had hij een lichte pols en hebben hem meegenomen naar het ziekenhuis, waar ze een externe hartpomp geplaatst hebben. na 2 dagen heeft zijn hart het overgenomen maar wegens te lang zuurstoftekort had hij niets van hersenactiviteit. op 28 maart hebben ze hem laten inslapen , ik heb er gelukkig mogen bijblijven met de 2 kinderen . de ene dag is de andere niet, en vandaag heb ik enorm veel verdriet.
ik moest het even van mij afschrijven, ik zie op tegen de winter.momenteel heb ik nog mijn bezigheid, ik maak mondmaskers voor anderen.ik hoop dat het verdriet zal minderen.

Door Veerle (niet gecontroleerd) op di, 21-4-2020 - 09:30

Mijn man is vorige week, Paasmaandag, 13-4 overleden. Hij was maar 69 en had darm en maagkanker. Ik ben zelf 47 en we zouden volgende maand 5 jaar getrouwd zijn. Hij was mijn wereld, mijn alles. Ik loop hier echt verloren rond en weet niet wat té doen. Ik mis hem zo...

Door Ingrid (niet gecontroleerd) op di, 7-4-2020 - 01:25

Ja dat er ken ik.mijn man had slokdarmkanker.sinds de dag dat we de diagnose kregen was hij e ht veranderd.we konden er niet over praten.hij was echt afwezig .ik wist ook niet goed hoe er mee om te gaan.hij was binnen 5 mnd dood.we hebben er niet mee om kunnen gaan. Had zo graag gesprek met hem gehad.maar dat lukte gewoon niet.gr ingrid

Door Mariëtte (niet gecontroleerd) op zo, 15-3-2020 - 14:19

Vind het nogal wat .
Het is echt voor iedereen anders .
Ik heb geleerd voor mij zelf dat ik nu pas op mijn eigen manier doe..
Mijn man was 37 .mijn kindje 7 mnd mijn kleinkind 14 onlangs gebeurt .
3 zwagers onder de 40 .moeder 62.
Dus ik weet het wel ik laat een ander niet meer bepalen hoe het kan.
Dat het enorm veel pijn doet .het gemis groter word .
En onzin vind als ze zeggen geef het een plaatje.dat kan ik niet en verdienen ze niet .
Ik draag ze elke dag mee in mijn hart en ben blij dat ik ze mocht kennen .
Dus voor mijn geen plaatsje.dat doe Je met een ding .
Ik wil graag iedereen sterkte wensen met hun verdriet en doe het zoals je zelf wilt .
Dan krijg je meer rust van .Groetjes mariettee