Minder kans op dementie? Begin bij je bloeddruk

Nieuwe bloedtesten en medicijnen bieden voorlopig weinig hoop om de opmars van dementie af te remmen. Dat concludeert de Gezondheidsraad in een nieuw advies (november 2025) over de toekomst van dementiezorg in Nederland. Maar er is één kansrijke route om het aantal mensen met dementie wél omlaag te brengen: het stevig terugdringen van hoge bloeddruk en andere bekende risicofactoren.

Lees ook: Tips tegen een te hoge bloeddruk

Testen en medicijnen hebben beperkt effect

Al jaren proberen onderzoekers manieren te vinden om dementie in een vroeg stadium op te sporen. Bloedtesten, die meten of er sprake is van afwijkende eiwitwaarden die met Alzheimer samenhangen, lijken veelbelovend. Maar volgens de Gezondheidsraad zijn deze testen op dit moment te onbetrouwbaar. Zo komen verhoogde eiwitwaarden ook voor bij mensen die nooit dementie ontwikkelen. Het is daardoor onmogelijk om met een bloedtest goed te voorspellen wie wél en wie géén dementie krijgt. De test heeft momenteel alleen een duidelijke meerwaarde in gespecialiseerde centra, bijvoorbeeld bij het vaststellen van dementie op jonge leeftijd.

Lees ook: Hoe kan je je laten testen op dementie?

Ook de nieuwe Alzheimermedicijnen die onlangs in Europa zijn toegelaten, bieden vooralsnog weinig verlichting. Deze middelen ruimen de eiwitklontering in de hersenen op, maar het daadwerkelijke effect op het ziekteverloop is klein en onderwerp van discussie. Bovendien kunnen de medicijnen ernstige bijwerkingen veroorzaken. Het Zorginstituut zal binnenkort beslissen of ze in aanmerking komen voor vergoeding.

Vol inzetten op preventie

Omdat vroegdiagnostiek en medicijnen weinig winst opleveren, adviseert de Gezondheidsraad om vol in te zetten op preventie. Dat is hard nodig: Nederland telt inmiddels 290.000 mensen met dementie, een aantal dat de komende jaren door vergrijzing snel zal oplopen. De ziekte wordt daardoor een van de grootste veroorzakers van ziektelast en zorgkosten. Internationale onderzoekers beschreven vorig jaar in The Lancet al veertien factoren die het risico op dementie vergroten, waaronder roken, ernstig overgewicht en overmatig alcoholgebruik. Maar vooral hoge bloeddruk springt eruit als belangrijke risicofactor.

Recent onderzoek, gepubliceerd in Nature Medicine, laat zien dat bloeddrukverlagende medicatie het risico op dementie met 15 procent kan verminderen. Dat maakt het behandelen van hoge bloeddruk een van de meest direct toepasbare én bewezen effectieve maatregelen.

En vaccinaties?

Er zijn ook aanwijzingen dat vaccinaties een onverwacht gunstig neveneffect kunnen hebben. Zo bleek eerder dit jaar uit Amerikaans onderzoek dat een vaccinatie tegen gordelroos het risico op dementie met 20 procent kan verlagen. Ook griepvaccinaties lijken een positief effect te hebben, al is er nog veel onduidelijk over de onderliggende verklaring. Daarom worden vaccinaties op dit moment nog niet specifiek worden aanbevolen ter preventie van dementie.

Andere belangrijke risicofactoren voor dementie

• Roken: 30–40 procent hoger risico
  Roken beschadigt bloedvaten en versnelt ontstekingsprocessen in de hersenen. Volgens de Lancet Commission on Dementia Prevention hebben rokers 30 tot 40 procent meer kans op het ontwikkelen van dementie.
• Gehoorverlies: circa 8 procent van alle gevallen
  Matig tot ernstig gehoorverlies is wereldwijd de belangrijkste beïnvloedbare risicofactor voor dementie, verantwoordelijk voor 8 procent van alle gevallen. Een hoorapparaat halveert volgens meerdere studies het risico.
• Diabetes type 2:  50–60 procent hoger risico
  Diabetes beschadigt bloedvaten in de hersenen en verhoogt ontstekingsactiviteit. Mensen met diabetes type 2 hebben 50 tot 60 procent meer kans op dementie, volgens een groot Brits onderzoek (UK Biobank-studies; The Lancet Commission 2020/2024).
• Lichamelijke inactiviteit: 40 procent hoger risico
  Te weinig bewegen verhoogt het risico op dementie met ongeveer 40 procent. Dagelijks 20–30 minuten wandelen helpt al om het risico te verlagen.